ಭ್ರಮಮಾಣಾ ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ಚಿಂತಯಾಮಾಸ ಭಾಮಿನೀ। ಕೋ ಮೇ ಪಿತಾ ವಾ ಭ್ರಾತಾ ವಾ ಕೋ ಮೇ ತ್ರಾತಾ ಭವೇದಿಹ
ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾ ಆ ಸುಂದರಿ ಯಾರು ನನ್ನ ತಂದೆ, ಯಾರು ನನ್ನ ಸಹೋದರ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವರು ಯಾರು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಕಸ್ಯ ಭರ್ತ್ತುರಹಂ ದತ್ತಾ ಕಿಯದ್ವರ್ಷಾಸ್ಮಿ ಭೂತಲೇ। ಚಿಂತಯಂತೀ ಚ ದದೃಶೇ ಸೋಮಪುತ್ರೇಣ ಸಾಙ್ಗನಾ
ನಾನು ಯಾರಿಗೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟೆನು? ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ ಕಳೆದಿದ್ದೇನೆ? ಎಂದು ಆಕೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಸೋಮನ ಮಗನು ತನ್ನ ಸಂಗಡ ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಇಲಾರೂಪ ಸಮಾಕ್ಷಿಪ್ತ ಮನಸಾ ವರವರ್ಣಿನೀ। ಬುಧಸ್ತದಾಪ್ತಯೇ ಯತ್ನಮಕರೋತ್ಕಾಮಪೀಡಿತಃ
ಇಳಾದ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸು ಆಕರ್ಷಿತನಾದ ಬುದ್ಧನು, ಆ ಸುಂದರ ವರ್ಣದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾಮಪೀಡಿತನಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ವಿಶಿಷ್ಟಾಕಾರವಾನ್ಮುಂಡೀ ಸ ಕಮಂಡಲುಪುಸ್ತಕಃ। ವೇಣುದಂಡಕೃತಾವೇಶಃ ಪವಿತ್ರಕ ಖನಿತ್ರಕಃ
ಅವನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೂಪ, ಮುಂಡಿತ ತಲೆ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಮಂಡಲು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ, ಬೆತ್ತದ ದಂಡ, ಪವಿತ್ರ ತಂತಿ, ಮತ್ತು ಉರುಳಿಗೆ ಇದ್ದವು.
ದ್ವಿಜರೂಪಃ ಶಿಖೀ ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಗದನ್ಕರ್ಣಕುಂಡಲೀ। ವಟುಭಿಶ್ಚಾರ್ಥಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಃ ಸಮಿತ್ಪುಷ್ಪಕುಶೋದಕೈಃ
ದ್ವಿಜನ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಜಟೆ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ಮತ್ತು ಕಿವಿಯ ಕವಚಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಲಂಗೊಂಡು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ, ಹೂವು, ಕುಶ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ವಟುಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದರು.
ಕಾಲೇನ್ವಿಷ್ಯಾಂ ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನಾಜುಹಾವ ಸ ತಾಮಿಲಾಮ್। ಬಹಿರ್ವನಸ್ಯಾಂತರಿತಃ ಕಿಲ ಪಾದಪಮಂಡಪೇ
ನಂತರ, ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯದ ಒಳಗಡೆ, ಮರಗಳ ನೆರಳಿನ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಇಳೆಯನ್ನು ಕರೆಯಿತು.
ಸಸಂಭ್ರಮಮಕಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸೋಪಾಲಂಭಮಿವಾಭವತ್। ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಶುಶ್ರೂಷಾಂ ಕ್ವ ಗತಾ ಮಂದಿರಾನ್ಮಮ
ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆತನು ಆತುರದಿಂದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಗದರಿಕೆಯೊಡನೆ ಕೇಳಿದನು: 'ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆಯೆ?'
ಇಯಂ ವಿಹಾರವೇಲಾ ತೇ ಅತಿಕ್ರಾಮತಿ ಸಾಂಪ್ರತಮ್। ಏಹ್ಯೇಹಿ ಪೃಥುಸುಶ್ರೋಣಿ ಸಂಭ್ರಾಂತಾ ಕೇನ ಹೇತುನಾ
ಈಗ ನಿನಗೆ ವಿಹಾರದ ಸಮಯ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದೆ, ವಿಶಾಲ ನಿತಂಬೆಯವಳೇ, ಬಾ ಬಾ! ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಆತಂಕದಿಂದಿರುವೆ, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ?'
ಇಯಂ ಸಾಯಂತನೀ ವೇಲಾ ವಿಹಾರಸ್ಯೇಹ ವರ್ತ್ತತೇ। ಕೃತ್ವೋಪಲೇಪನಂ ಪುಷ್ಪೈರಲಂಕುರು ಗೃಹಂ ಮಮ೧೦೦ 1.8.
ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ವಿಹಾರದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ; ಮೆದುಪು ತೈಲ ಹಚ್ಚಿ, ಹೂಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸು.
ಸಾಬ್ರವೀದ್ವಿಸ್ಮೃತಾಹಂ ಚ ಸರ್ವಮೇವ ತಪೋಧನ। ಆತ್ಮಾನಂ ತ್ವಾಂ ಚ ಭರ್ತ್ತಾರಂ ಕುಲಂ ಚ ವದ ಮೇನಘ
ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು: 'ತಪಸ್ಸಿನ ಧನ್ಯನೆ, ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತಿದ್ದೇನೆ—ನನ್ನನ್ನೂ, ನಿನ್ನನ್ನೂ, ನನ್ನ ಗಂಡನನ್ನೂ, ಕುಟುಂಬವನ್ನೂ. ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನೇ, ನನಗೆ ಹೇಳು.'
ಬುಧಃ ಪ್ರೋವಾಚ ತಾಂ ತನ್ವೀಮಿಲಾ ತ್ವಂ ವರವರ್ಣಿನೀ। ಅಹಂ ಚ ಕಾಮುಕೋ ನಾಮ ಬಹುವಿದ್ಯೋ ಬುಧಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಬುಧನು ಆ ಸೊಗಸಾದ, ಸೊಪ್ಪು ದೇಹದ ಇಳೆಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಇಳಾ, ಸುಂದರಿಯೆ; ನಾನು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತನಾದ ಬುಧನು, ಕಾಮುಕನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೇನೆ.'
ತೇಜಸ್ವಿನಃ ಕುಲೇ ಜಾತಃ ಪಿತಾ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಧಿಪಃ। ಇತಿ ಸಾ ತಸ್ಯವಚನಾತ್ಪ್ರವಿಷ್ಟಾ ಬುಧಮಂದಿರಮ್
'ನಾನು ಮಹಾನ್ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನ ತಂದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪ್ರಧಾನನು.' ಎಂದು ಅವನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಅವಳು ಬುಧನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು.
ರತ್ನಸ್ತಂಭಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ದಿವ್ಯಮಾಯಾವಿನಿರ್ಮಿತಮ್। ಇಲಾ ಕೃತಾರ್ಥಮಾತ್ಮಾನಂ ಮೇನೇ ತದ್ಭವನೇ ಸ್ಥಿತಾ
ಮುತ್ತಿನ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ದೈವಿಕ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಾ ನೆಲೆಸಿದಳು ಮತ್ತು ತಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿದ್ದೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಳು.
ಅಹೋ ವೃತ್ತಮಹೋರೂಪಮಹೋ ಧನಮಹೋಕುಲಮ್। ಮಮ ಚಾಸ್ಯ ಚ ಭರ್ತ್ತುರ್ವಾ ಅಹೋ ಲಾವಣ್ಯಮುತ್ತಮಮ್
'ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾದ ನಡತೆ! ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಧನ ಮತ್ತು ವಂಶ! ನನಗೂ ನನ್ನ ಗಂಡನಿಗೂ ಎಷ್ಟು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ!'
ರೇಮೇ ಚ ಸಾ ತೇನ ಸಮಮತಿಕಾಲಮಿಲಾ ವನೇ। ಸರ್ವಭೋಗಮಯೇ ಗೇಹೇ ಯಥೇಂದ್ರಭವನೇ ತಥಾ
ಅಲ್ಲಿ, ಆ ಅರಣ್ಯದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸುಖಭೋಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ, ಇಳಾ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು, ಇಂದ್ರನ ಮಹಲಿನಂತೆ.
ಅಥಾನ್ವಿಷ್ಯಂತೋ ರಾಜಾನಂ ಭ್ರಾತರಸ್ತಸ್ಯ ಮಾನವಾಃ। ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಪ್ರಮುಖಾ ಜಗ್ಮುಸ್ತದಾ ಶರವಣಾಂತಿಕಮ್
ಆಗ, ಆ ರಾಜನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ, ಅವನ ಅಣ್ಣಂದಿರಾದ ಮಾನವರ ಮಕ್ಕಳು, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮುಂತಾದವರು ಶರವಣದ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ತತಸ್ತೇ ದದೃಶುಃ ಸರ್ವೇ ವಡವಾಮಗ್ರತಃ ಸ್ಥಿತಾಮ್। ರತ್ನಪರ್ಯಂತಕಿರಣದೀಪ್ಯಮಾನಾಮನುತ್ತಮಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ, ತಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಮುತ್ತಿನ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಕುದುರೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರು.
ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಭಿಜ್ಞಾನಾತ್ಸರ್ವೇ ವಿಸ್ಮಯಮಾಗತಾಃ। ಅಯಂ ಚಂದ್ರಪ್ರಭೋ ನಾಮ ವಾಜೀ ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಆಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು: 'ಇವಳು ಚಂದ್ರಪ್ರಭ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಕುದುರೆ.'
ಅಗಮದ್ವಡವಾರೂಪಮುತ್ತಮಂ ಕೇನ ಹೇತುನಾ। ತತಸ್ತು ಮೈತ್ರಾವರುಣಿಂ ಪಪ್ರಚ್ಛುಃ ಸ್ವಪುರೋಹಿತಮ್
'ಈ ಉತ್ತಮವಾದ ಕುದುರೆ ಹೇಗೆ ಕುದುರೆಯ ರೂಪ ತಾಳಿತು?' ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪೂಜಾರಿಯಾದ ಮೈತ್ರಾವರುಣಿಯನ್ನೆ ಕೇಳಿದರು.
ಕಿಮೇತದಿತ್ಯಭೂಚ್ಚಿತ್ರಂ ವದ ಯೋಗವಿದಾಂ ವರ। ವಸಿಷ್ಠೋಪ್ಯಬ್ರವೀತ್ಸರ್ವಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ಧ್ಯಾನಚಕ್ಷುಷಾ
'ಇದು ಯಾವ ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಗತಿ?' ಎಂದು ಅವರು ಯೋಗಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಧ್ಯಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡ ವಸಿಷ್ಠನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದನು.
ಸಮಯಃ ಶಂಭುದಯಿತಾ ಕೃತಃ ಶರವಣೇ ಪುರಾ। ಯಃ ಪುಮಾನ್ಪ್ರವಿಶೇಚ್ಚಾತ್ರ ಸ ನಾರೀತ್ವಮವಾಪ್ಸ್ಯತಿ
'ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶರವಣದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಪ್ರಿಯೆಯವರು ಒಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದರು: ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪುರುಷನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಅವನು ಹೆಂಗಸಾಗುತ್ತಾನೆ.'
ಅಯಮಶ್ವೋಪಿ ನಾರೀತ್ವಮಗಾದ್ರಾಜ್ಞಾ ಸಹೈವ ತು। ಇಲಃ ಪುರುಷತಾಮೇತಿ ಯಥಾಸೌ ಧನದೋಪಮಃ
'ಈ ಕುದುರೆಯೂ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಹೆಂಗಸಾಯಿತು; ಇಳಾ ಮತ್ತೆ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕುಬೇರನಂತೆ.'
ತಥೈವ ಯತ್ನಃ ಕರ್ತ್ತವ್ಯ ಆರಾಧ್ಯ ಚ ಪಿನಾಕಿನಮ್। ತತಸ್ತೇ ಮಾನವಾ ಜಗ್ಮುರ್ಯತ್ರ ದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ
ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪಿನಾಕಧಾರಿ ದೇವರನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಆ ಪುರುಷರು ಮಹಾದೇವರಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಿರುವ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರು.
ತುಷ್ಟವುರ್ವಿವಿಧೈಃ ಸ್ತೋತ್ರೈಃ ಪಾರ್ವತೀಪರಮೇಶ್ವರೌ। ತಾವೂಚತುರಲಂ ಚೈಷ ಸಮಯಃ ಕಿಂ ನು ಸಾಂಪ್ರತಂ
ಅವರು ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ಪರಮೇಶ್ವರರನ್ನು色色ವಾದ ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಭಜಿಸಿದರು. ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರೂ, 'ಸಾಕು, ಈ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ, ಈಗ ಏನು ಬೇಕು?' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಇಕ್ಷ್ವಾಕೋರಶ್ವಮೇಧೇನ ಯತ್ಫಲಂ ಸ್ಯಾತ್ತದಾವಯೋಃ। ದತ್ವಾ ಕಿಂಪುರುಷೋ ವೀರಃ ಸ ಭವಿಷ್ಯತ್ಯಸಂಶಯಮ್
ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತೋ, ಅದು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸಿಗಲಿ. ಅದನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಆ ವೀರನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಕಿಂಪುರಷನಾಗುತ್ತಾನೇ?
ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತು ತೇ ಸರ್ವೇ ಜಗ್ಮುರ್ವೈವಸ್ವತಾತ್ಮಜಾಃ। ಇಷ್ಟ್ವಾಶ್ವಮೇಧೇನ ತತ ಇಲಾ ಕಿಂಪುರುಷೋಭವತ್
'ಹೌದು' ಎಂದು ಹೇಳಿ ವೈವಸ್ವತನು ಪುತ್ರರು ಎಲ್ಲರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೋದರು. ನಂತರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಇಲಾ ಕಿಂಪುರಷನಾದನು.
ಮಾಸಮೇಕಂ ಪುಮಾನ್ವೀರಃ ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ಮಾಸಮಭೂತ್ಪುನಃ। ಬುಧಸ್ಯ ಭವನೇ ತಿಷ್ಠನ್ನಿಲೋ ಗರ್ಭಧರೋಭವತ್
ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಆ ವೀರನು ಪುರುಷನಾಗಿದ್ದ, ಮತ್ತೊಂದು ತಿಂಗಳು ಪುನಃ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿದ್ದ. ಬುಧನ ಮನೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಾಗ ಇಲಾ ಗರ್ಭವತಿಯಾದಳು.
ಅಜೀಜನತ್ಪುತ್ರಮೇಕಮನೇಕಗುಣಸಂಯುತಮ್। ಬುಧ ಉತ್ಪಾದ್ಯ ತಂ ಪೂರುಂ ಸ ಸ್ವರ್ಗಮಗಮತ್ಪುನಃ
ಅವಳು ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಬ್ಬ ಮಗನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. ಬುಧನು ಆ ಪುರುವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಇಲಸ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ತದ್ವರ್ಷಮಿಲಾವೃತಮಭೂತ್ತದಾ। ಸೋಮಾರ್ಕವಂಶಜೋ ರಾಜಾ ಇಲೋಭೂದ್ವಂಶವರ್ದ್ಧನಃ
ಇಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಇಲಾವೃತ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂತು. ಚಂದ್ರಸೂರ್ಯ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ರಾಜನಾದ ಇಲಾ ವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು.
ಏವಂ ಪುರೂರವಾಃ ಪೂರೋರಭವದ್ವಂಶವರ್ದ್ಧನಃ। ಇಕ್ಷ್ವಾಕುರರ್ಕವಂಶಸ್ಯ ತಥೈವೋಕ್ತೋ ನರೇಶ್ವರಃ
ಹೀಗೆ ಪುರೂರವನು ಪುರುವಿನ ಮಗನಾಗಿ ವಂಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವಂಶದ ರಾಜನು ಎಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.