ಮುನೀನ್ಪ್ರಜಾಪತೀಂಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತರ್ಷೀನ್ಪ್ರವರಾನಪಿ। ವರ್ಣಾನ್ವಾಯುಂ ಪುರಾಸ್ಥಾನಂ ಗಂಧರ್ವಾನ್ಯಕ್ಷರಾಕ್ಷಸಾನ್
ಮುನಿಗಳು, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು, ವರ್ಣಗಳು, ವಾಯು, ಪುರಾತನ ಸ್ಥಳಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾದರು?
ತೀರ್ಥಾನಿ ಸರಿತೋ ವಾಥ ಸೂರ್ಯಾದೀನ್ಗ್ರಹತಾರಕಾನ್। ಯಥಾ ಸಸರ್ಜ ಭಗವಾಂಸ್ತಥಾ ಮೇ ತ್ವಂ ವದಸ್ವ ಹ
ತೀರ್ಥಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸೂರ್ಯನು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಉವಾಚ। ಪರಃ ಪರಾಣಾಂ ಪರಮಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಪಿತಾಮಹಃ। ರೂಪವರ್ಣಾದಿರಹಿತೋ ವಿಶೇಷಣ ವಿವರ್ಜಿತಃ
ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: ಪರಮಾತ್ಮನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಪಿತಾಮಹನು; ಆತನಿಗೆ ರೂಪ, ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲ.
ಅಪಕ್ಷಯವಿನಾಶಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಣಾಮರ್ದ್ಧಿಜನ್ಮಭಿಃ। ಗುಣೈರ್ವಿವರ್ಜಿತಃ ಸರ್ವೈಃ ಸ ಭಾತೀತಿ ಹಿ ಕೇವಲಮ್
ಅವನಿಗೆ ಕ್ಷಯ, ನಾಶ, ಬದಲಾವಣೆ, ವೃದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಹುಟ್ಟು ಇಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನು, ಅವನೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸರ್ವತ್ರಾಸೌ ಸಮಶ್ಚಾಪಿ ವಸನ್ನನುಪಮೋ ಮತಃ। ಭಾವಯನ್ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೇಣ ವಿದ್ವದ್ಭಿಃ ಪರಿಪಠ್ಯತೇ
ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುವವನು, ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುವವನು, ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುವಂತೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತಂ ಗುಹ್ಯಂ ಪರಮಂ ನಿತ್ಯಮಜಮಕ್ಷಯಮವ್ಯಯಮ್। ತಥಾ ಪುರುಷರೂಪೇಣ ಕಾಲರೂಪೇಣ ಸಂಸ್ಥಿತಮ್
ಆ ಗುಪ್ತ, ಪರಮ, ಶಾಶ್ವತ, ಜನನವಿಲ್ಲದ, ನಾಶವಿಲ್ಲದ, ಅಚಲವಾದವನು ಪುರುಷರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಲರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ತಂ ನತ್ವಾಹಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ಸೃಷ್ಟಿಂ ಚಕಾರ ಹ। ಪೂರ್ವಂ ತು ಪದ್ಮಶಯನಾದುತ್ಥಾಯ ಜಗತಃಪ್ರಭುಃ
ಆತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವನು ಹೇಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಮೊದಲಿಗೆ ಪದ್ಮಾಸನದಿಂದ ಎದ್ದು ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು ಆಗಿದ್ದನು.
ಗುಣವ್ಯಂಜನಸಂಭೂತಃ ಸರ್ಗಕಾಲೇ ನರಾಧಿಪ। ಸಾತ್ವಿಕೋ ರಾಜಸಶ್ಚೈವ ತಾಮಸಶ್ಚ ತ್ರಿಧಾ ಮಹಾನ್
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜನೇ, ಮಹಾನ್ ಆತ್ಮನು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದನು; ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ ಮತ್ತು ತಾಮಸ ಎಂಬ ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ಪ್ರಧಾನತತ್ವೇನ ಸಮಂ ತಥಾ ಬೀಜಾದಿಭಿರ್ವೃತಃ। ವೈಕಾರಿಕಸ್ತೈಜಸಶ್ಚ ಭೂತಾದಿಶ್ಚೈವ ತಾಮಸಃ
ಪ್ರಧಾನವಾದ ತತ್ತ್ವವು ಸಮಾನವಾಗಿ ಬೀಜಗಳಾದ ಇತರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅದರಿಂದ ವೈಕಾರಿಕ (ಸತ್ತ್ವ), ತೈಜಸ (ರಜಸ್), ಮತ್ತು ಭೂತಾದಿ (ತಮಸ್) ಎಂಬ ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
ತ್ರಿವಿಧೋಯಮಹಂಕಾರೋ ಮಹತ್ತತ್ತ್ವಾದಜಾಯತ। ಭೂತೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪಂಚಾನಾಂ ತಥಾ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ಸಹ
ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಮೂಡಿದ ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಅಹಂಕಾರವು, ಐದು ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಬಂದವು.
ಪೃಥಿವ್ಯಾಪಸ್ತಥಾತೇಜೋ ವಾಯುರಾಕಾಶಮೇವ ಚ। ಏಕೈಕಶಃ ಸ್ವರೂಪೇಣ ಕಥಯಾಮಿ ಯಥೋತ್ತರಮ್
ಪೃಥ್ವಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ—ಇವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಶಬ್ದಮಾತ್ರಮಥಾಕಾಶಂ ಭೂತಾದಿಃ ಖಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್। ಅಥಾಕಾಶಂ ವಿಕುರ್ವಾಣಂ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರಂ ಸಸರ್ಜ ಹ
ಆಮೇಲೆ ಭೂತಾದಿ ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಆವರಿಸಲಾಯಿತು; ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಶಬ್ದ ಮಾತ್ರ ಗುಣವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಆಕಾಶ ಬದಲಾದಾಗ ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂಬ ಗುಣವು ಹುಟ್ಟಿತು.
ಬಲವಾನೇಷ ವೈ ವಾಯುಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುಣೋ ಮತಃ। ಆಕಾಶಂ ಶಬ್ದಮಾತ್ರಂ ತು ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್
ಈ ಬಲಶಾಲಿಯಾದವನು ಗಾಳಿ; ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಗುಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಬ್ದ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶವು ಆವರಿಸಿತು.
ತತೋ ವಾಯುರ್ವಿಕುರ್ವಾಣೋ ರೂಪಮಾತ್ರಂ ಸಸರ್ಜ ಹ। ಜ್ಯೋತೀರೂಪನ್ತು ತದ್ವಾಯುಸ್ತದ್ರೂಪಗುಣಮುಚ್ಯತೇ
ನಂತರ ಗಾಳಿ ಬದಲಾಗಿದಾಗ ರೂಪ ಎಂಬ ಗುಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆ ರೂಪವೇ ಜ್ಯೋತಿ (ಬೆಳಕು), ಗಾಳಿಗೆ ರೂಪ ಗುಣವೂ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಪರ್ಶರೂಪಸ್ತು ವೈ ವಾಯೂ ರೂಪಮಾತ್ರಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್। ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚಾಪಿ ವಿಕುರ್ವಾಣಂ ರಸಮಾತ್ರಂ ಸಸರ್ಜ ಹ
ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ರೂಪ ಇರುವ ಗಾಳಿ, ರೂಪವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು; ಜ್ಯೋತಿ ಬದಲಾಗಿದಾಗ ರುಚಿ (ರಸ) ಎಂಬ ಗುಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
ಸಂಭವಂತಿ ತತೋಂಭಾಂಸಿ ರೂಪಮಾತ್ರಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್। ವಿಕುರ್ವಾಣಾನಿ ಚಾಂಭಾಂಸಿ ಗಂಧಮಾತ್ರಂ ಸಸರ್ಜಿರೇ
ಅದರಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟಿತು, ಅದು ರೂಪವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು; ನೀರು ಬದಲಾಗಿದಾಗ ಗಂಧ ಎಂಬ ಗುಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
ಸಂಘಾತೋ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ಗಂಧೋ ಮತೋ ಗುಣಃ। ತೈಜಸಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಾಹುರ್ದೇವಾ ವೈಕಾರಿಕಾ ದಶ
ಅದರಲ್ಲಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ವಸ್ತು ಹುಟ್ಟಿತು, ಅದಕ್ಕೆ ಗಂಧವೇ ಗುಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಏಕಾದಶಮ್ಮನಶ್ಚಾತ್ರ ದೇವಾ ವೈಕಾರಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ತ್ವಕ್ಚಕ್ಷುರ್ನಾಸಿಕಾ ಜಿಹ್ವಾ ಶ್ರೋತ್ರಮತ್ರ ಚ ಪಂಚಮಮ್೧೦೦ 1.2.
ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು; ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗಾಗಿವೆ: ಚರ್ಮ, ಕಣ್ಣು, ಮೂಗು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಕಿವಿ.
ಏತೇಷಾಂ ತು ಮತಂ ಕೃತ್ಯಂ ಶಬ್ದಾದಿ ಗ್ರಹಣಂ ಪುನಃ। ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪಾಯೂನಿ ಚೋಪಸ್ಥಂ ತತ್ರ ಪಞ್ಚಮಮ್
ಇವುಗಳ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಶಬ್ದ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದು. ಮಾತು, ಕೈ, ಕಾಲು, ಗುದ ಮತ್ತು ಉಪಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಇವೆ.
ವಿಸರ್ಗಶಿಲ್ಪಗತ್ಯುಕ್ತಿರ್ಗುಣಾ ಏಷಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್। ಆಕಾಶ ವಾಯು ತೇಜಾಂಸಿ ಸಲಿಲಂ ಪೃಥಿವೀ ತಥಾ
ವಿಸರ್ಜನೆ, ಕಲಾ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮಾತು—ಇವುಗಳ ಗುಣಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ; ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ಬೆಂಕಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯೂ ಹೀಗೇ.
ಶಬ್ದಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ವೀರ ಯುಕ್ತಾನೀತ್ಯುತ್ತರೋತ್ತರೈಃ। ಶಾಂತಾ ಘೋರಾಶ್ಚ ಮೂಢಾಶ್ಚ ವಿಶೇಷಾಸ್ತೇನ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಓ ವೀರ, ಇವು ಶಬ್ದ ಮುಂತಾದ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಬರುತ್ತವೆ; ಅವು ಶಾಂತ, ಘೋರ ಮತ್ತು ಮೂಢ ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವಗಳಿಂದ ನೆನಪಾಗಿವೆ.
ನಾನಾವೀರ್ಯಾಃ ಪೃಥಗ್ಭೂತಾಸ್ತತಸ್ತೇ ಸಂಹತಿಂ ವಿನಾ। ನಾಶಕ್ನುವನ್ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಷ್ಟುಮಸಮಾಗಮ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ
ಇವು ವಿಭಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇದ್ದಾಗ, ಪರಸ್ಪರ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರದೆ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
ಸಮೇತ್ಯಾನ್ಯೋನ್ಯಸಂಯೋಗಾತ್ಪರಸ್ಪರಸಮಾಶ್ರಯಾತ್। ಏಕಸಂಘಾತಲಕ್ಷಾಶ್ಚ ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯೈಕ್ಯಮಶೇಷತಃ
ಆದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ, ಒಂದೊಂದುಗೂ ಸಹಾಯಮಾಡಿ, ಅವುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದವು.
ಪುರುಷಾಧಿಷ್ಠಿತತ್ವಾಚ್ಚ ವ್ಯಕ್ತಾನುಗ್ರಹಣೇ ತಥಾ। ಮಹದಾದಯೋ ವಿಶೇಷಾಂತಾ ಹ್ಯಂಡಮುತ್ಪಾದಯಂತಿ ವೈ
ಪುರುಷನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಮಹತ್ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ವಿಶೇಷಗಳವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
ತತ್ಕ್ರಮೇಣ ವಿವೃತ್ತಂ ತು ಜಲಬುದ್ಬುದವತ್ಸಮಮ್। ತತ್ರಾವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪೋಸೌ ವ್ಯಕ್ತರೂಪೀ ಜನಾರ್ದನಃ
ಅದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ನೀರಿನ ಬುಬ್ಬುಳೆಯಂತೆ ಆಯಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತ ಸ್ವರೂಪವು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಜನಾರ್ದನನಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.
ಬ್ರಹ್ಮಾಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪೇಣ ಸ್ವಯಮೇವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ। ಮೇರುರುಲ್ಬಮಭೂತ್ತಸ್ಯ ಜರಾಯುಶ್ಚ ಮಹೀಧರಾಃ
ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಿತಿಯಾದನು; ಮೆರು ಪರ್ವತವು ಅದರ ನಾಭಿನಾಳವಾಗಿ, ಮಹಾಪರ್ವತಗಳು ಅದರ ಜರಾಯುವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು.
ಗರ್ಭೋದಕಂ ಸಮುದ್ರಾಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಸಂಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ। ತತ್ರ ದ್ವೀಪಾಸ್ಸಮುದ್ರಾಶ್ಚ ಸಜ್ಯೋತಿರ್ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಃ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಗರ್ಭೋದಕ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಲೋಕಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿವೆ.
ತಸ್ಮಿನ್ನಂಡೇಽಭವನ್ವೀರ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಾಃ। ವಾರಿ ವಹ್ನ್ಯನಿಲಾಕಾಶೈರ್ವೃತೈರ್ಭೂತಾದಿನಾ ಬಹಿಃ
ಆ ಆಂಡದಲ್ಲಿ, ವೀರ, ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಹೊರಗಡೆ ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಭೂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುತ್ತಿವೆ.
ವೃತಂ ದಶಗುಣೈರಂಡಂ ಭೂತಾದಿರ್ಮಹತಾ ತಥಾ। ಅವ್ಯಕ್ತೇನಾವೃತೋ ರಾಜಂಸ್ತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸಹಿತೋ ಮಹಾನ್
ಆ ಆಂಡವನ್ನು ಭೂತಾದಿ ಮಹತ್ತಿನಿಂದ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಆವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹಾನ್, ರಾಜನೇ, ಈ ಎಲ್ಲದಿಂದ ಕೂಡಿರುವನು.
ಏಭಿರಾವರಣೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಭೂತೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಮ್। ನಾರಿಕೇಲಫಲಂ ಯದ್ವದ್ಬೀಜಂ ಬಾಹ್ಯದಲೈರಿವ
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆವರಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಅದು, ಹೊರಗಿನ ತೊಗಟೆಯೊಳಗೆ ಬೀಜವು ಇರುವ ತೆಂಗಿನ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಇದೆ.