ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ಗಯಾಯಾಂ ಸ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಹಾಮತಿಃ । ಪ್ರೇತಾನಾಂ ತು ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಧಾನತಃ
ಅವನು ಗಯೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ಪ್ರೇತರಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.
ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ನಾಮಗೋತ್ರಾಣಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪಿಂಡಮುತ್ಸೃಜತ್ । ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಭವೇಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಂ ಸ ಕರೋತಿ ದಿನೇ ವಣಿಕ್
ಪ್ರತಿೊಬ್ಬರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಗೋತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅವನು ಪಿಂಡವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ಯಾರಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕೋ, ಆ ದಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ಸ ಸ ತಸ್ಯ ತದಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ದರ್ಶಯತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತನುಮ್ । ಬ್ರವೀತಿ ಚ ಮಹಾಭಾಗ ಪ್ರಸಾದಾದ್ಭವತೋಽನಘ
ಅವನು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, 'ಮಹಾಭಾಗನೆ, ನಿನ್ನ ದೋಷರಹಿತ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ—' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರೇತಭಾವಂ ಮಯಾ ತ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸ್ಮಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್ । ಏವಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಧಾನೇನ ಗಯಾಶೀರ್ಷಂ ಮಹಾಮನಾಃ
'ನಾನು ಪ್ರೇತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದೇನೆ.' ಹೀಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಗಯಾಶೀರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಆ ಮಹಾಮನಸ್ಸು—
ಪಶ್ಚಾಜ್ಜಗಾಮ ಸ್ವಗೃಹಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಧ್ಯಾಯನ್ಪುನಃ ಪುನಃ । ಮಾಸಿ ಭಾದ್ರಪದೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷೇ ತಥಾ ಸುಧೀಃ
ನಂತರ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದನು. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಬಂದಾಗ, ಆ ಸುಧೀನು—
ಶ್ರವಣದ್ವಾದಶೀಯೋಗೇ ಸಂಗಮೇ ಸರಿತಾಂ ಪುನಃ । ಜಗಾಮ ಸ ಮಹಾಬುದ್ಧಿಃ ಸರ್ವೋಪಸ್ಕರಸಂಯುತಃ
ಶ್ರವಣ ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ತಿಥಿಯ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ, ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ, ಆ ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋದನು.
ಸಂಗಮೇ ಸರಿತಾಂ ಸ್ನಾತ್ವಾ ದ್ವಾದಶೀಂ ತಾಮುಪೋಷಿತಃ । ತತ್ರ ಸ್ನಾತ್ವಾಪಿ ದತ್ತ್ವಾ ತು ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಜನಾರ್ದನಮ್
ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಆ ದ್ವಾದಶಿಯನ್ನು ಉಪವಾಸದಿಂದ ಆಚರಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದಾನ ನೀಡಿ, ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು.
ಅನಂತರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಹ್ಯುಪಹಾರಾಂಸ್ತದಾ ದದೌ । ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತೇನಾಪಿ ವಿಧಿನಾ ಹ್ಯೇಕಚಿತ್ತರತೋಽಪಿ ಸಃ
ಅನಂತರ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.
ನಿವರ್ತ್ತಯಾಮಾಸ ತದಾ ವಣಿಜೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಸ ವೈ । ವರ್ಷೇವರ್ಷೇ ತು ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಮಾಸಿ ಭಾದ್ರಪದೇ ತಥಾ
ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸ ಬಂದಾಗ ಇದೇ ರೀತಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಶ್ರವಣದ್ವಾದಶೀಯೋಗೇ ಸಂಗಮೇ ಸರಿತಾಂ ಪುನಃ । ಏವಂ ವೈ ಕೃತವಾನ್ಸರ್ವಂ ವಿಷ್ಣುಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಸತ್ವರಮ್
ಶ್ರವಣ ದ್ವಾದಶಿಯು ಕೂಡಿದಾಗ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ಕಾಲೇನ ಚಾತಿಮಹತಾ ಪಂಚತ್ವಂ ಸಮುಪಾಗತಃ । ಅವಾಪ ಪರಮಂ ಸ್ಥಾನಂ ದುರ್ಲಭಂ ಸರ್ವಮಾನವೈಃ
ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ತಲುಕಿ, ಎಲ್ಲ ಮಾನವರಿಗೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಕ್ರೀಡತೇಽದ್ಯಾಪಿ ವೈಕುಂಠೇ ವಿಷ್ಣುದೂತೈಃ ಸ ಸೇವಿತಃ । ಏವಂ ಕುರು ತ್ವಂ ಭೋ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಶ್ರವಣದ್ವಾದಶೀವ್ರತಮ್
ಇಂದು ಕೂಡ ಅವನು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸೇವಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನೀನು ಕೂಡ ಶ್ರವಣ ದ್ವಾದಶಿ ವ್ರತವನ್ನು ಹೀಗೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು.
ಸರ್ವಸೌಭಾಗ್ಯದಂ ಚೈವ ಇಹ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ । ಸುಬುದ್ಧಿಜನನಂ ಚೈವ ಸರ್ವಪಾಪಹರಂ ಪರಮ್
ಈ ವ್ರತವು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಶುಭವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮದು.
ಶ್ರವಣದ್ವಾದಶೀಯೋಗೇ ಯಃ ಕುರ್ಯಾದ್ವ್ರತಮೀದೃಶಮ್ । ವ್ರತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪ್ರಭಾವೇನ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ ಚ ಗಚ್ಛತಿ
ಯಾರು ಶ್ರವಣ ದ್ವಾದಶಿಯ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ವ್ರತದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರು ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
ನಾರದ ಉವಾಚ- ದೇವದೇವ ಜಗನ್ನಾಥ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕ । ಕಥಯಸ್ವ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೇನ ದುಃಖಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು: ದೇವದೇವನೆ, ಜಗನ್ನಾಥನೆ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವವನೆ, ದೇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೆ, ಯಾವದರಿಂದ ದುಃಖ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.
ಮಹೇಶ ಉವಾಚ- ಶೃಣು ವಾಡವ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಸರಿತಃ ಶುಭಮ್ । ಯೇನ ಚೀರ್ಣೇನ ನರಕೋ ಮಾನವಾನಾಂ ನ ಜಾಯತೇ
ಮಹೇಶನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ನಾನು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುವ ಶುಭಕರವಾದ ವ್ರತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಮಾನವರಿಗೆ ನರಕವು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಮತುಲಂ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ಸುಖಸಂಪದಮ್ । ಸಂತಾನಂ ಚಾಕ್ಷಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ
ಇದರಿಂದ ಅಪಾರ ಆಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶುಭ, ಸಂತೋಷ, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ಷಯವಾಗದ ಸಂತಾನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌರವವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಆಷಾಢಮಾಸಿ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ನದೀಪೂರೇಣ ಸಂಯುತಾ । ಸತತಂ ತೋಯಸಂಸ್ಥಾನೇ ಪುರಾಣೇ ಸಾ ಚ ವಿಶ್ರುತಾ
ಆಷಾಢ ಮಾಸ ಬಂದಾಗ, ನದಿಯು ತುಂಬಿರುವಾಗ, ಸದಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ವ್ರತವು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ವರ್ಷರ್ತೌ ಘನಸಂಪೂರ್ಣೇ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಸಾ ವ್ರತೇನ ವಾ । ತೋಯೋಘೈಃ ಪರಿಪೂರ್ಣಾ ಸಾ ಸಕಲೈಃ ಸ್ಯಾನ್ನದೀ ಯದಾ
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ತುಂಬಿರುವಾಗ, ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ನೀರಿನಿಂದ ನದಿ ತುಂಬಿರುವಾಗ, ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.
ವ್ರತಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಮುದ್ದಿಶ್ಯ ತದಾ ಕಾರ್ಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ಕೃತಂ ಪ್ರತಿಪದಾ ಛಂದಃ ದರ್ಶನಂ ತು ದಿನತ್ರಯಮ್
ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ವ್ರತವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಥಮ ದಿನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.
ಯಥಾಪ್ರಾಪ್ತಂ ನದೀಪೂರಂ ಸ್ತ್ರೀಭಿಸ್ತೀರಜಲಸ್ಯ ತು । ಅಥವಾ ತಜ್ಜಲಂ ಕುಂಭೇ ಕೃಷ್ಣೇ ಕೃತ್ವಾ ಗೃಹಂ ನಯೇತ್
ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ತೀರದಿಂದ ತಂದು, ಅಥವಾ ಆ ನೀರನ್ನು ಕಪ್ಪು ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಮನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು.
ಪ್ರಾತಃಸ್ನಾಯೀ ತಥಾ ನದ್ಯಾಂ ಗತ್ವಾ ಅಭ್ಯರ್ಚಯೇತ್ಸುಧೀಃ । ತ್ರಿರಾತ್ರಸ್ಯೋಪವಾಸಸ್ಯ ಯಥಾಶಕ್ತೋ ಭವೇದ್ದಿವಜ
ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಮೂರು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು, ದ್ವಿಜನೇ.
ಅಶಕ್ತಶ್ಚೈಕಭಕ್ತೇನ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚೈವಾಪ್ಯುಪೋಷಣಮ್ । ದೀಪಂ ದದ್ಯಾದವಿಛಿನ್ನಂ ಪ್ರಾತಃಸಾಯಂ ಚ ಪೂಜನಮ್
ಶಕ್ತಿಯಿರದವರು ಒಂದು ಭೋಜನದಿಂದ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬಹುದು; ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು, ದೀಪವನ್ನು ನಿರಂತರ ಬೆಳಗಿಸಬೇಕು.
ಮಹಾನದೀಂ ಸಮುಚ್ಚಾರ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಚ ವರುಣಂ ತಥಾ । ಜಲಮೂಲೇ ತು ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಕೇಶವಂ ಜಲಶಾಯಿನಮ್
ಮಹಾನದಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಮತ್ತು ವರಣನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನೀರಿನ ತಳದಲ್ಲಿ ಜಲಶಯನನಾದ ಕೇಶವನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕು.
ನಮೋ ದೇವ್ಯೈ ಚ ಗಂಗೇತಿ ಗೌತಮೀತಿ ನದೀತಿ ಚ । ಸಿಂಧೋ ಚೈವ ಚ ಕಾವೇರಿ ಸರಸ್ವತಿ ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ
ದೇವಿಯೇ, ಗಂಗೆಯೇ, ಗೌತಮಿಯೇ, ನದಿಯೇ, ಸಿಂಧುವೇ, ಕಾವೇರಿಯೇ, ಸರಸ್ವತಿಯೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ತಾಪೀ ಪಯೋಷ್ಣೀ ಪೂರ್ಣೇತಿ ಮಹೇಂದ್ರಸುಖದೇತಿ ಚ । ಕಾಶ್ಯಪೀ ಗಂಡಕೀ ಚೈವ ಸಿಂಧುನದ್ಯೈ ನಮೋನಮಃ
ತಾಪಿ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ಪೂರ್ಣಾ, ಮಹೇಂದ್ರಸುಖದಾ, ಕಾಶ್ಯಪಿ, ಗಂಡಕಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧುನದಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.
ವರುಣಾಯ ನಮಸ್ತೇಽಸ್ತು ಜಲವಾಸಹರಿಪ್ರಿಯ । ಯಾದೋನಾಥ ರಸೇಶಾನ ಕಲ್ಯಾಣಂ ದೇಹಿ ಮೇ ಸದಾ
ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹರಿಯ ಪ್ರಿಯವಾದ ವರుణ ದೇವಾ, ಜಲಚರರಾಧಿಪತಿ, ಸಮುದ್ರನಾಥಾ, ಸದಾ ನನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ.
ಗೃಹಾಣಾರ್ಘಂ ಮಯಾ ದತ್ತಂ ದೇಹಿ ಮೇ ವಾಂಛಿತಂ ಫಲಮ್ । ಕೂಷ್ಮಾಂಡೈರ್ನಾಲಿಕೇರೈಶ್ಚ ಫಲೈಃ ಕಾಲೋದ್ಭವೈಃ ಶುಭೈಃ
ನಾನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ನನಗೆ ಬೇಕಾದ ಫಲವನ್ನು ದಯಮಾಡಿ ಕೊಡಿ. ಕುಷ್ಮಾಂಡ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಸಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಶುಭಫಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ನೈವೇದ್ಯಂ ಘೃತಪಕ್ವಂ ತು ಸರಿತಃ ಸಂಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್ । ನಮಸ್ತೇ ಕೇಶವಾನಂತ ಜಲಶಾಯಿನ್ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ
ನದಿಗಳಿಗೆ ತುಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ನೈವೇದ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಕೇಶವ, ಅನಂತ, ಜಲಶಯಿ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
ಪರಿಪಾಲಯ ಮಾಮೀಶ ಗೋವಿಂದವರದೋ ಭವ । ಏವಂ ಪೂಜಾ ಪ್ರಕರ್ತವ್ಯಾ ಯಥಾಕಾಲಂ ಕ್ರಮೇಣ ತು
ಈಶ್ವರನೇ, ಗೋವಿಂದ, ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನೇ, ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು. ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.