ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಾಪೈರ್ದೀಪವ್ರತಪರಾಯಣಃ । ಮುಚ್ಯತೇ ನಾತ್ರ ಸಂದೇಹೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಚನಂ ಯಥಾ
ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ಮುಂತಾದ ಭಾರೀ ಪಾಪಗಳಿಂದ ದೀಪವ್ರತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಾತು.
ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಚರಿತಾನಿ ನ ಸಂಶಯಃ । ಯೇನ ಸಾಂವತ್ಸರೋ ದೀಪೋ ಬೋಧಿತಃ ಶಾಶ್ವತೋ ಹರೇಃ
ಯಾರು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ದೀಪವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಂದ ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ಮತ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರ ಮುಂತಾದ ವ್ರತಗಳು ಮಾಡಿದ ಫಲವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹರಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ತೇ ಧನ್ಯಾಸ್ತೇ ಮಹಾತ್ಮಾನಸ್ತೈಃ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಜನ್ಮನಃ ಫಲಮ್ । ಯೈಃ ಸಂಪೂಜ್ಯ ಹರಿಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ದೀಪಃಸಾಂವತ್ಸರಃ ಕೃತಃ
ಹರಿಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಒಂದು ವರ್ಷ ದೀಪಾರಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮರು. ಇಂತಹವರಿಗೆ ಮಾನವ ಜನ್ಮದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಯೇಽಪಿ ಸಂವರ್ತ್ತಯಂತೀಹ ದೀಪವರ್ತಿವಿಲೋಕನಾಃ । ತೇ ಯಾಂತಿ ಪರಮಂ ಸ್ಥಾನಂ ಯತ್ಸುರೈರಪಿ ದುರ್ಲಭಮ್
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀಪದ ವತ್ತಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದನ್ನು ಕಣ್ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವವರೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅಪರೂಪವಾದ ಪರಮಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಯೇನ ತೈಲಂ ಚ ವರ್ತಿಂ ಚ ಯಥಾಶಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರದೀಪಕೇ । ಪ್ರಕ್ಷೇಪಯಂತಿ ಸತತಂ ತೇ ಯಾಂತಿ ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್
ಯಾರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ದೀಪಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ವತ್ತಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸದಾ ಉನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
ಗಚ್ಛಂತಂ ದೀಪಕಂ ಶಾಂತಿಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ಪ್ರಬೋಧಿತುಮ್ । ಕಥಯತ್ಯನ್ಯಲೋಕಾನಾಂ ತೇಽಪಿ ತತ್ಫಲಭಾಗಿನಃ
ದೀಪ ಆರಿದ ಮೇಲೆ ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ, ಇದನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವವರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವವರೂ ಆ ಫಲವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ತೋಕಂ ಸ್ತೋಕಂ ಚ ಭಿಕ್ಷಿತ್ವಾ ತೈಲಂ ದೀಪಾರ್ಥಮೇವ ಚ । ಕರೋತಿ ದೀಪಕಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪುಣ್ಯಂ ತೇನಾಪಿ ಲಭ್ಯತೇ
ಯಾರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ದೀಪಕ್ಕಾಗಿ ಎಣ್ಣೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡು, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೂ ಪುಣ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ದೀಪಂ ಪ್ರಜ್ವಾಲ್ಯಮಾನಂ ತು ಯಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಧಮೋ ನರಃ । ಕೃತಾಂಜಲಿಪುಟೋ ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಷ್ಣುಲೋಕಮವಾಪ್ನುಯಾತ್
ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ದೀಪ ಹಚ್ಚುವಾಗ ಕೈಮುಗಿದು ನೋಡಿದರೂ, ಅವನು ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ದೀಪಪ್ರಜ್ವಾಲನೇ ಬುದ್ಧಿಂ ಯೋ ದದ್ಯಾತ್ಕುರುತೇ ಸ್ವಯಮ್ । ಸರ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಮವಾಪ್ನುಯಾತ್
ಯಾರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ದೀಪ ಹಚ್ಚಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅತ್ರಾಪ್ಯುದಾಹರಂತೀಮಮಿತಿಹಾಸಂ ಪುರಾತನಮ್ । ಯಸ್ಯ ಶ್ರವಣಮಾತ್ರೇಣ ಮುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವಕಿಲ್ಬಿಷೈಃ
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದು.
ಸರಸ್ವತ್ಯಾಸ್ತಟೇ ರಮ್ಯೇ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ ಇತಿ ಶ್ರುತಃ । ತತ್ರೋವಾಸ ದ್ವಿಜಃ ಪೂರ್ವಂ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ ವೇದವಿತ್
ಸರಸ್ವತಿಯ ಸುಂದರ ತಟದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ ಕಪಿಲ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ವ್ರತೋಪವಾಸನಿರತೋ ದರಿದ್ರ ಶ್ರೋಃತ್ರಿಯಸ್ತಥಾ । ಭಿಕ್ಷಾವೃತ್ತ್ಯಾ ಚ ಕುರುತೇ ಕುಟುಂಬ ಪರಿಪಾಲನಮ್
ವ್ರತ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ, ಬಡವನು ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನಾದ ಆ ಶ್ರೋತ್ರಿಯನು ಭಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ವ್ರತೋಪವಾಸನಿಯಮೈರ್ವಿಷ್ಣುಮಾರಾಧಯತ್ಯಸೌ । ವಿಷ್ಣುಂ ಸಂಪೂಜ್ಯ ವಿಧಿವದ್ದೀಪಂ ಬೋಧಯತೇ ಸದಾ
ವ್ರತ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ವಿಧಿಯಂತೆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಸದಾ ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದನು.
ಸಮಾದಾಯ ಚ ತತ್ತೈಲಂ ಸ್ವಗೃಹೇ ಪೂಜ್ಯ ಕೇಶವಮ್ । ದೀಪಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಪರಯಾ ಬೋಧಯೇದ್ಧರಿತುಷ್ಟಯೇ
ಅವನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಕೇಶವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ದೀಪ ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದನು.
ಏವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತಮಾನಸ್ಯ ಕಪಿಲಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಮಾರ್ಜಾರಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂದಂಷ್ಟ್ರಸ್ತು ಮೂಷಕಾನ್ಭಕ್ಷಯೇತ್ಸದಾ
ಈ ರೀತಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಕಪಿಲನು ನಡೆದುಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಹಲ್ಲು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಒಂದು ಬೆಕ್ಕು ಸದಾ ಇಲಿ ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತ್ತಿತ್ತು.
ತತ್ರಾಗಚ್ಛತಿ ಭಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಂ ಮೂಷಕಾನಾಮಹರ್ನಿಶಮ್ । ಕೃತ್ವಾ ಧ್ಯಾನಂ ಸ ಭಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥಂ ನಿತ್ಯಂ ನಾರಾಯಣಾಗ್ರತಃ
ಆ ಬೆಕ್ಕು ದಿನವೂ ರಾತ್ರಿ ಕೂಡ ಇಲಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಆಹಾರದ ಆಸೆಯಿಂದ ಸದಾ ನಾರಾಯಣನ ಮುಂದೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು.
ಭಕ್ಷಿತಾ ಬಹವಸ್ತೇನ ಮೂಷಕಾ ದ್ವಿಜವೇಶ್ಮನಿ । ಯೇ ಯೇ ತೈಲಾರ್ಥಮಾಯಾಂತಿ ವರ್ತ್ಯಪಾಹರಣಾಯ ಚ
ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಬೆಕ್ಕು ಅನೇಕ ಇಲಿಗಳನ್ನು ತಿಂದಿತು—ಎಣ್ಣೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ವತ್ತಿ ಕದಿಯಲು ಬಂದ ಇಲಿಗಳು.
ತಾಂಸ್ತಾಂಸ್ತು ಭಕ್ಷಯತ್ಯೇವ ಮೂಷಕಾನ್ಧ್ಯಾನತತ್ಪರಃ । ಏವಂ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಕದಾಚಿತ್ಕಾಲಪರ್ಯಯಾತ್
ಆ ಬೆಕ್ಕು ತನ್ನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಬಂದ ಬಂದ ಇಲಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು; ಈ ರೀತಿ ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಕಪಿಲನು ಮುಂದುವರೆದನು.
ಏಕಾದಶ್ಯಾಂ ಸ ಕಪಿಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸ್ವಗೃಹೇ ಶುಚಿಃ । ಸೋಪವಾಸಃ ಸಪತ್ನೀಕಃ ಪೂಜಯಾಮಾಸ ಚಾಚ್ಯುತಮ್
ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಕಪಿಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಉಪವಾಸವಿಟ್ಟು, ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.
ತತೋ ಜಾಗರಣಂ ಚಕ್ರೇ ಸ್ತುತಿನೃತ್ಯಪರಾಯಣಃ । ಅರ್ದ್ಧರಾತ್ರೇ ತು ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ನಿದ್ರಯಾ ಮೋಹಿತೋ ದ್ವಿಜಃ
ನಂತರ ಅವನು ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ, ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು; ಆದರೆ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಬಂದಾಗ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡನು.
ಮಾರ್ಜಾರಶ್ಚಾಗತಸ್ತತ್ರ ತೀಕ್ಷ್ಣದಂಷ್ಟ್ರೋ ಲಘುಕ್ರಮಃ । ಲಕ್ಷಯಾಮಾಸ ನೈವೇದ್ಯಂ ಗೃಹಕೋಣೇ ಸ್ಥಿತಃ ಸದಾ
ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಕ್ಕು ಬಂದು, ಹಲ್ಲುಗಳು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದ್ದು, ಕಾಲು ಹಗುರಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಮನೆಗೋನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನೊಬ್ಬserved.
ಅದ್ರಾಕ್ಷೀನ್ಮೂಷಿಕಾಂ ಕ್ಷುದ್ರಾ ತೈಲಪಾನಾರ್ಥಮಾಗತಾಮ್ । ಮಂದತೇಜಸಿ ದೀಪೇ ತು ವರ್ತ್ಯಪಾಹರಣೋಚಿತಾಮ್
ಅದು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಇಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಕುಡಿಯಲು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಿತು; ಅದು ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ದೀಪದಿಂದ ವಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕದಿಯಲು ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು.
ಸಮುತ್ಪತ್ಯ ಪದಾಕ್ರಮ್ಯ ತದಾ ಸಾ ಬಿಲಮಾವಿಶತ್ । ತಸ್ಯಾಃ ಪಾದೇನ ವೈ ವರ್ತ್ಯಾ ದೀಪಃ ಸಂಬೋಧಿತೋ ಭೃಶಮ್
ಆ ಬೆಕ್ಕು ಹಾರಿಬಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಆ ಇಲಿ ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಬಿಲಕ್ಕೆ ಓಡಿತು; ಅದರ ಕಾಲು ಮತ್ತು ವಟ್ಟಿಯಿಂದ ದೀಪ ತುಂಬಾ ಕದಡಿತು.
ತೈಲಪಾತ್ರಂ ಚ ನಮಿತಂ ಸುಪ್ರಕಾಶೋಽಭವತ್ತದಾ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಪಿ ಜಜಾಗಾರ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ನಿದ್ರಾಂ ವಿಮೋಹಿನೀಮ್
ಎಣ್ಣೆಯ ಪಾತ್ರೆ ಉರುಳಿತು, ಮನೆ ತುಂಬ ಬೆಳಕು ಹರಡಿತು; ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಕೂಡ ಮೋಹಮಯವಾದ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎದ್ದನು.
ಮಾರ್ಜಾರೋಽಪಿ ಚ ತಾಂ ರಾತ್ರೀಮಜಾಗ್ರಚ್ಚಾಖುಭಕ್ಷಕಃ । ತತಃ ಪ್ರಭಾತೇ ವಿಮಲೇ ಕೃತ್ವಾ ನಿತ್ಯಕ್ರಿಯಾಂ ದ್ವಿಜಃ
ಆ ಬೆಕ್ಕು, ಇಲಿ ತಿನ್ನುವದು, ಆ ರಾತ್ರಿ ಜಾಗೃತವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು; ನಂತರ ಶುಭ್ರವಾದ ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ತತಶ್ಚ ಪಾರಣಂ ಚಕ್ರೇ ವಿಪ್ರೋ ಬಂಧುಜನೈಃ ಸಹ । ಏವಂ ಪ್ರವರ್ತ್ತಮಾನಸ್ಯ ಕಪಿಲಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ನಂತರ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದನು; ಈ ರೀತಿ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಕಪಿಲನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡನು.
ಬಭೂವುಃ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಶ್ಚ ಧನಧಾನ್ಯಮನುತ್ತಮಮ್ । ಆರೋಗ್ಯಂ ಪರಮಾಮೃದ್ಧಿಮವಾಪ ಮಹತೀಂ ಶ್ರಿಯಮ್
ಅವನಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಅಪಾರವಾದ ಧನ-ಧಾನ್ಯ, ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯ ದೊರಕಿತು.
ದೀಪವ್ರತಪ್ರಭಾವೇನ ಕಪಿಲೋ ಮೋಕ್ಷಮಾಗತಃ । ಸಂಭೇದ್ಯ ಮಂಡಲಂ ಪುಣ್ಯಂ ಸವಿತುಃ ಶಶಿನಸ್ತಥಾ
ದೀಪವ್ರತದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಪಿಲನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಪುಣ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದನು.
ದೀಪಜ್ಯೋತಿಃಸ್ವರೂಪೇಣ ಪರಮಾತ್ಮಾ ನಿಯುಕ್ತವಾನ್ । ಮೂಷಿಕಾಪಿ ಚ ಕಾಲೇನ ಮಮಾರ ಬಿಲಮಧ್ಯತಃ
ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದನು; ಕಾಲಕ್ರಮೇನಲ್ಲಿ ಆ ಇಲಿ ತನ್ನ ಬಿಲದೊಳಗೆ ಸತ್ತಿತು.
ವಿಮಾನವರಮಾರುಹ್ಯ ದೇವಗಂಧರ್ವಸೇವಿತಮ್ । ಅಪ್ಸರೋಭಿಃ ಪರಿವೃತೋ ವಿದ್ಯಾಧರಗಣೈರ್ಯುತಃ
ಅವನು ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು ಸೇವಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಸುತ್ತುವರಿದು, ವಿದ್ಯಾಧರರ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋದನು.