ಭಗೀರಥೇನ ಭೋ ವಿದ್ವನ್ನಾನೀತಾ ತತ್ರ ಮಾರ್ಗತಃ । ಉದ್ಧಾರಃ ಪೂರ್ವಜಾನಾಂ ತು ಕೃತಸ್ತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ
ಓ ಜ್ಞಾನಿ, ಭಗೀರಥನು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಂದನು. ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರು ಉದ್ಧಾರವಾದರು.
ನಾರದಉವಾಚ- ಕೋಽಯಂ ದೇವ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ಭಗೀರಥ ಮಹಾತಪಾಃ । ಯೇನ ತೀರ್ಥಂ ಸಮಾನೀತಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾರಣಾತ್
ನಾರದನು ಕೇಳಿದನು: ದೇವಾ, ಈ ಭಗೀರಥನು ಯಾರು? ಯಾರು ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ? ಯಾರು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈ ತೀರ್ಥವನ್ನು ತಂದನು?
ಗಂಗಾತೀರ್ಥಂ ಮಹತ್ಪುಣ್ಯಂ ಸರ್ವಪಾಪಪ್ರಣಾಶನಮ್ । ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವೇ ವದಂತ್ಯೇವಮೇತತ್ತೀರ್ಥೋತ್ತಮೋತ್ತಮಮ್
ಗಂಗೆಯ ತೀರವು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವಾದದು, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಗಂಗಾಗಂಗೇತಿ ಯೋ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯೋಜನಾನಾಂ ಶತೈರಪಿ । ಮುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವಪಾಪೇಭ್ಯೋ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ ಸ ಗಚ್ಛತಿ
ಯಾರು 'ಗಂಗೆ, ಗಂಗೆ' ಎಂದು ನೂರಾರು ಯೋಜನ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ವಿಷ್ಣುಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
ಕಥಂ ತೇನ ಸಮಾನೀತಾ ಕಿಂ ಕಾರ್ಯಂ ವದ ಸುವ್ರತ । ಮಹಾದೇವ ಉವಾಚ- ಯೇನ ಗಂಗಾ ಯಥಾನೀತಾ ಗಂಗಾದ್ವಾರೇಽತಿಶೋಭನೇ
ಅವನಿಂದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತಂದರು? ಏನು ಕಾರ್ಯವಾಯಿತು? ಹೇಳು, ಒಳ್ಳೆಯವನೇ. ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು: ಯಾರು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಂಗಾದ್ವಾರಕ್ಕೆ ತಂದರು—
ತತ್ಸರ್ವಂ ಸಂಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕ್ರಮಾನುಕ್ರಮಯೋಗತಃ । ಪೂರ್ವಮಾಸೀದ್ಧರಿಶ್ಚಂದ್ರಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಸತ್ಯಪಾಲಕಃ
ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲು ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನು ಇದ್ದನು, ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಯುವವನು.
ರೋಹಿತಸ್ತಸ್ಯಪುತ್ರೋಽಭೂದೇಕೋ ವಿಷ್ಣುಪರಾಯಣಃ । ತಸ್ಯಾಪಿ ಚ ವೃಕಃ ಪುತ್ರೋ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಃ ಸತ್ಪಥಿಸ್ಥಿತಃ
ಅವನಿಗೆ ರೋಹಿತನು ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಇದ್ದನು, ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ರೋಹಿತನಿಗೆ ವೃಕನು ಎಂಬ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ, ಸತ್ಪಥದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಮಗನಿದ್ದನು.
ತಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಸುಬಾಹುಶ್ಚ ಜಾತೋಸ್ಮಿನ್ವೈ ಕುಲೇ ತದಾ । ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಗರೋ ನಾಮ ನಾತ್ಯಂತಂ ಧಾರ್ಮಿಕೋಽಭವತ್
ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸುಬಾಹು ಎಂಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಸುಬಾಹುವಿಗೆ ಗರ ಎಂಬ ಮಗನು ಇದ್ದನು, ಅವನು ತುಂಬಾ ಧಾರ್ಮಿಕನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಕದಾಚಿತ್ಕಾಲಯೋಗೇನ ದುಃಖೀ ಜಾತೋಽತ್ರ ಕಾರಣಾತ್ । ರಾಜಾ ತು ತತ್ರ ದೇಶೇನ ತರ್ಜಿತೋ ಧರ್ಮಕಾರಣಾತ್
ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನು ದುಃಖಿತನಾದನು. ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಧರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೆದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಸ್ವಕುಟುಂಬಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ತು ಗತೋಽಸೌ ಭಾರ್ಗವಾಶ್ರಮೇ । ರಕ್ಷಿತೋ ಭಾರ್ಗವೇಣಾಥ ಕೃಪಯಾ ತತ್ರ ವೈ ತದಾ
ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ಭಾರ್ಗವಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಭಾರ್ಗವನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
ತತ್ರ ಪುತ್ರೋ ಹ್ಯಭೂತ್ತಸ್ಯ ಸಗರೋ ನಾಮ ವೈ ದ್ವಿಜ । ವವೃಧೇ ಚಾಶ್ರಮೇ ಪುಣ್ಯೇ ಭಾರ್ಗವೇಣಾಭಿರಕ್ಷಿತಃ
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನಿಗೆ ಸಗರನು ಎಂಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ದ್ವಿಜನೇ. ಅವನು ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾರ್ಗವನಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಬೆಳೆದನು.
ಉಪವೀತಾದಿಕಂ ಸರ್ವಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ತದಾ ಕೃತಮ್ । ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಚ ತಥಾಭ್ಯಾಸೋ ವೇದಾನಾಂ ತು ತಥೈವ ಚ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಉಪನಯನಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸವೂ ಮಾಡಿದನು, ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರಂ ತತೋ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಭಾರ್ಗವಾತ್ಸಗರೋ ನೃಪಃ । ಜಘಾನ ಪೃಥಿವೀಂ ಗತ್ವಾ ತಾಲಜಂಘಾನ್ಸಹೈಹಯಾನ್
ಆಮೇಲೆ ಭಾರ್ಗವನಿಂದ ಅಗ್ನ್ಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದ ಸಗರ ಮಹಾರಾಜನು ತಲಜಂಘರು ಮತ್ತು ಹೈಹಯರನ್ನು ಹೊಡೆದುದುಡಿದನು.
ಸಶಕಾನ್ ಪಾರದಾಂಶ್ಚೈವ ಜಘಾನ ಸ ಮಹಾತಪಾಃ । ನಾರದ ಉವಾಚ- ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಸಗರಸ್ಯಾಥ ವದ ಶಂಕರ ವಿಸ್ತರಾತ್
ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಶಕರು ಮತ್ತು ಪಾರದರನ್ನು ಕೂಡ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ನಾರದನು ಕೇಳಿದನು: ಶಂಕರಾ, ಸಗರನ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಮಹಾದೇವ ಉವಾಚ- ಸೂರ್ಯವಂಶೀ ಮಹಾರಾಜೋ ವಿಖ್ಯಾತಃ ಸ ಮಹಾಬಲೀ । ಗರಸ್ಯ ವ್ಯಸನೇ ತಾತ ಹೃತಂ ರಾಜ್ಯಮಭೂತ್ಕಿಲ
ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು: ಸೂರ್ಯವಂಶದ ಮಹಾರಾಜನು, ಪ್ರಸಿದ್ಧನೂ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಗರನ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು.
ಹೈಹಯೈಸ್ತಾಲಜಂಘಾದ್ಯೈಃ ಶಕೈಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಚ ನಾರದ । ಯವನಾಃ ಪಾರದಾಶ್ಚೈವ ಕಾಂಬೋಜಾಃ ಪಹ್ಲವಾಸ್ತಥಾ
ಹೈಹಯರು, ತಲಜಂಘರು, ಶಕರು, ಯವನರು, ಪಾರದರು, ಕಾಂಬೋಜರು, ಪಹ್ಲವರು—ಇವರು, ನಾರದಾ—
ಏತೇ ಪಂಚಗಣಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಹೈಹಯಾರ್ಥೇ ಪರಾಕ್ರಮಾನ್ । ಹೃತರಾಜ್ಯಸ್ತತೋ ರಾಜಾ ಸಗರೋಽಥ ವನಂ ಯಯೌ
ಈ ಐದು ಗುಂಪುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಹೈಹಯರ ಪರವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಸಗರನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು.
ಪತ್ನ್ಯಾಚಾನುಗತೋ ದುಃಖೀ ಸ ವೈ ಪ್ರಾಣಾನವಾಸೃಜತ್ । ತಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ತು ಕಲ್ಯಾಣೀ ಸಗರ್ಭಾ ಚ ವ್ರತಾನ್ವಿತಾ
ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ಹೋದಳು. ಅವನು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಸದುಪಚಾರವಳೂ ಗರ್ಭಿಣಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಳು.
ಸಪತ್ನ್ಯಾ ಭಾರ್ಗವಸ್ತಸ್ಯ ವೃತಃ ಪೂರ್ವಂ ಸುತೇಪ್ಸಯಾ । ಸಾ ತು ಭರ್ತೃಚಿತಾಂ ಕೃತ್ವಾ ವನೇ ತಂ ಪ್ರರುರೋದ ಹ
ಭಾರ್ಗವನು ಮಗನ ಆಸೆಯಿಂದ ಮೊದಲೇ ಸಹಪತ್ನಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಆಕೆ ಪತಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕುಳಿತಳು.
ಔರ್ವಸ್ತಾಂ ವಾರಯಿತ್ವಾ ಚ ಗರಪತ್ನೀಂ ತು ನಾರದ । ನ್ಯವೇದಯತ ತತ್ಪುತ್ರಂ ಧರ್ಮಿಷ್ಠಂ ಸಾತ್ವಿಕಂ ಪ್ರಿಯಮ್
ಆರ್ವನು ಆಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಿ, ನಾರದನೇ, ಆ ವಿಧವೆಗೆ ಆ ಮಗನ ವಿಷಯವನ್ನು—ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ, ಸಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯನಾದವನನ್ನು—ಹೇಳಿದನು.
ನಿವೇದಿತೇ ತತೋ ಬಾಲೇ ಮರಣಾತ್ಸಾ ನ್ಯವರ್ತ್ತತ । ತತೋ ಮಾಸದ್ವಯೇ ಜಾತೇ ವವರ್ದ್ಧೌರ್ವಸ್ಯ ಚಾಶ್ರಮೇ
ಮಗನ ವಿಷಯ ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಆಕೆ ಸಾಯುವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಳು. ಎರಡು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದಾಗ ಆ ಮಗನು ಆರ್ವನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದನು.
ಜಾತಕರ್ಮಾದಿಯೋಗಶ್ಚ ಔರ್ವೇಣ ಚ ತಥಾ ಕೃತಃ । ಉಪವೀತಾದಿಕಂ ಸರ್ವಂ ಜಾತಂ ತತ್ರ ಮಹಾಮುನೇಃ
ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನದ ಆಚರಣೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧಿಗಳು ಆರ್ವನು ಮಾಡಿದನು. ಉಪನಯನ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು.
ತತ್ರ ವೇದಾದಿಕಂ ಸರ್ವಂ ಪಠಿತಂ ಚೌರ್ವಯೋಗತಃ । ಅಧ್ಯಾಪ್ಯ ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ತತೋಽಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರತ್ಯಪಾದಯತ್
ಅಲ್ಲೆ ಆರ್ವನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಓದಿದನು. ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿ, ನಂತರ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಸಿದನು.
ಆಗ್ನೇಯಂ ತಂ ಮಹಾಭಾಗ ಅಮರೈರಪಿ ದುಃಸಹಮ್ । ಸ ತೇನಾಸುಬಲೇನಾಜೌ ಬಲೇನ ಚ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಅವನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಅಸ್ತ್ರ ದೊರೆಯಿತು, ಮಹಾಭಾಗನೇ, ಅದನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಾಣಬಲ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಬಲ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದನು.
ಹೈಹಯಾನ್ವೈ ಜಘಾನಾಶು ಸಂಕ್ರುದ್ಧಃ ಸ್ವಬಲೇನ ಚ । ಆಜಹಾರ ಚ ಲೋಕೇಷು ಸ ಚ ಕೀರ್ತಿಮವಾಪ ಸಃ
ಕೋಪಗೊಂಡು, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೈಹಯರು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಬೇಗನೆ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ದೊರೆಯಿತು.
ತತಃ ಶಕಾಃ ಸಯವನಾಃ ಕಾಂಬೋಜಾಃ ಪಲ್ಲವಾಸ್ತಥಾ । ಹನ್ಯಮಾನಾಸ್ತದಾ ತೇ ತು ವಸಿಷ್ಠಂ ಶರಣಂ ಯಯುಃ
ಆಗ ಶಕರು, ಯವನರು, ಕಾಂಬೋಜರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರು ಸಂಹಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ವಸಿಷ್ಠನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು.
ವಸಿಷ್ಠೋಽಪಿ ಚ ತಾನ್ಕೃತ್ವಾ ಸಮಯೇನ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ । ಸಗರಂ ವಾರಯಾಮಾಸ ತೇಷಾಂ ದತ್ತ್ವಾಽಭಯಂ ನೃಪಃ
ವಸಿಷ್ಠನು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದವನು, ಅವರೊಡನೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ರಾಜ ಸಗರನು ಅವರಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ ತಡೆಯಲು ಮುಂದಾದನು.
ಸಗರಃ ಸ್ವಾಂ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಂತು ಗುರೋರ್ವಾಕ್ಯಂ ನಿಶಮ್ಯ ಚ । ಧರ್ಮೈರ್ಜಘಾನ ತಾಂಶ್ಚೈಷಾಂ ವಿಕೃತತ್ವಂ ಚಕಾರ ಹ
ಸಗರನು ತನ್ನ ಗುರುನ ಮಾತು ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವರ ರೂಪವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು.
ಅರ್ದ್ಧಂಶಕನಾಂಶಿರಸೋ ಮುಂಡಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಸರ್ಜಯತ್ । ಯವನಾನಾಂ ಶಿರಃ ಸರ್ವಂ ಕಾಂಬೋಜಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ
ಶಕರನ್ನು ಅರ್ಧ ತಲೆಮುಂಡನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಯವನರು ಮತ್ತು ಕಾಂಬೋಜರು ತಲೆಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಪಾರದಾ ಮುಂಡಕೇಶಾಶ್ಚ ಪಲ್ಲ್ವಾಃ ಶ್ಮಶ್ರುರಕ್ಷಕಾಃ । ಏವಂ ವಿಜಿತ್ಯ ಸರ್ವಾನ್ವೈ ಕೃತವಾನ್ಧರ್ಮಸಂಗ್ರಹಮ್
ಪಾರದರು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಲೆಮುಂಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಪಲ್ಲವರು ಗಡ್ಡವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.