ಮಹೇಂದ್ರಶಿಖರಂ ಚಾನ್ಯೇ ಯಯುರ್ದುಂದುಭಿನಿಃಸ್ವನೈಃ । ರಾಜರಾಜಪುರೀಂ ಭಂಕ್ತ್ವಾ ಯಮಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಚ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಮಹೇಂದ್ರ ಶಿಖರವನ್ನು ಡೊಳ್ಳುಗಳ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿದರು; ಯಮ ಮತ್ತು ವರుణರ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿದರು.
ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಲೋಕಪಾಲಾನಾಮಾಯಯುಸ್ತೇಽಮರಾವತೀಮ್ । ಅಥೋತ್ಪಾತಾಭವನ್ನಾಕೇ ದಿವ್ಯಭೌಮಾಂತರಿಕ್ಷಗಾಃ
ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಇತರ ಲೋಕಪಾಲರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಅಮರಾವತಿಗೆ ಹೋದರು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಪಶಕುನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದವು.
ರಜಃ ಪಪಾತ ಬಹುಲಂ ತಮಸ್ತೋಮೋ ವಿಜೃಂಭತೇ । ತದಾ ಪಪಾತ ಕುಲಿಶಂ ಕರಾದಿಂದ್ರಸ್ಯ ನಿಷ್ಪ್ರಭಮ್
ದಟ್ಟವಾದ ಧೂಳು ಬೀಳಿತು, ಗಾಢವಾದ ಕತ್ತಲೆ ಹರಡಿತು; ಆಗ ಇಂದ್ರನ ಕೈಯಿಂದ ವಜ್ರಾಯುಧ ಪ್ರಕಾಶವಿಲ್ಲದೆ ಬಿದ್ದಿತು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಭಯಾವಹಾನಿ ನಾಕೇ ಮಹೇಂದ್ರೋ ಗುರುಮಿತ್ಯುವಾಚ । ಕಿಂ ಕುರ್ಮಹೇ ಕಂ ಶರಣಂ ಚ ಯಾಮಸ್ತಂ ಪಶ್ಯ ಯುದ್ಧಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಂ ಚ
ಆ ಭಯಾನಕ ಅಪಶಕುನಗಳನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಮಹೇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಗುರುವಿನೊಡನೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಯಾರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು? ನೋಡಿ, ಯುದ್ಧವು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದೆ.'
ತತೋ ವಾಚಸ್ಪತಿರ್ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ತ್ರಿದಶಾಧಿಪಮ್ । ಚರಣೌ ಪಾಹಿ ಶರಣಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ವೈಕುಂಠವಾಸಿನಃ
ಆಗ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕು.'
ಇತ್ಯುಕ್ತೋ ಗುರುಣಾ ದೇವೈಃ ಸಾಕಂ ವೈಕುಂಠಮಂದಿರಮ್ । ಜಗಾಮಾಖಂಡಲಃ ಶೀಘ್ರಂ ಶರಣಂ ಕೈಟಭದ್ವಿಷಃ
ಗುರುವು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಇಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವೈಕುಂಠ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕೈಟಭನ ಶತ್ರುವಿನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬೇಡಿದನು.
ಶಶಂಸ ವಾಸುದೇವಾಯ ವಿಜಯೋ ದ್ವಾರಪಾಲಕಃ । ಜಾಲಂಧರಭಯತ್ರಸ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸಮಾಗತಾಃ
ದ್ವಾರಪಾಲನು ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು: 'ಜಾಲಂಧರನ ಭಯದಿಂದ ಹೆದರಿದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.'
ಶ್ರೀರುವಾಚ-। ನ ವಧ್ಯೋಽಸೌ ಮಮ ಭ್ರಾತಾ ದೇವಾರ್ಥೇ ಯುಧ್ಯತಾ ತ್ವಯಾ । ಶಾಪಿತೋ ದೇವ ಮತ್ಪ್ರೀತ್ಯಾ ವಧಾರ್ಹೋ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಶ್ರೀದೇವಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ಅವನು ನನ್ನ ಸಹೋದರನು, ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ನೀನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರೂ ಅವನನ್ನು ನೀನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು. ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.'
ಇತಿ ಶ್ರೀವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಿಷ್ಣುಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಪಾಲಕಃ । ಅಥಾರುರೋಹ ಗರುಡಂ ಪಕ್ಷಕ್ಷೇಪಾವೃತಾಂಬರಮ್
ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ವಿಷ್ಣು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಕ್ಷಕನು, ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ಬೃಹತ್ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ ಗರುಡನ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಹೊರಟನು.
ವೈಕುಂಠಭವನಾತ್ತೂರ್ಣಂ ನಿರ್ಗತಸ್ತ್ರಿದಶಾನ್ಹರಿಃ । ಜಾಲಂಧರಭಯತ್ರಸ್ತಾನ್ಗತಕಾಂತೀನಥೈಕ್ಷತ
ವೈಕುಂಠದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಬಂದು, ಹರಿ ಜಾಲಂಧರನ ಭಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ದದೃಶುಸ್ತೇ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಹರಿಂ ಸಾಂದ್ರಘನೋಪಮಮ್ । ಶಾರ್ಙ್ಗಶಂಖಗದಾಪದ್ಮವಿಭೂಷಿತಚತುರ್ಭುಜಮ್
ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಹರಿಯನ್ನು ಗಾಢವಾದ ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುವವನಾಗಿ, ಶಾರಂಗ ಧನುಸ್ಸು, ಶಂಖ, ಗದೆಯು ಮತ್ತು ಪದ್ಮವುಳ್ಳ ನಾಲ್ಕು ಭುಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವನಾಗಿ ನೋಡಿದರು.
ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪಠಿತ್ವಾ ಪುರತಃ ಪ್ರಾಹೇಂದ್ರಃ ಸರಿತಾಂಪತೇಃ । ಜಾಲಂಧರೇಣಾತ್ಮಜೇನ ಭಗ್ನಂ ದೇವ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪಮ್ 6.5.
ಹರಿಯ ಮುಂದೆ ಸ್ತುತಿ ಹಾಡಿದ ನಂತರ, ನದಿಗಳಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: 'ದೇವರೆ, ಜಾಲಂಧರನ ಮಗನಿಂದ ತ್ರಿವಿಷ್ಟಪ ಲೋಕವು ನಾಶವಾಗಿದೆ.'
ತದಿಂದ್ರವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾಽಭಯಂ ದತ್ವಾ ದಿವೌಕಸಾಮ್ । ವಿಜೇತುಮಸುರಂ ದೇವೈಃ ಸಹ ರೇಜೇ ಸುರಾಂತಕೃತ್
ಇಂದ್ರನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿದ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರು, ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಅಸುರನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದನು.
ಅಥಾನೀತಂ ಮಾತಲಿನಾ ರಥಮಾರುಹ್ಯ ವಾಸವಃ । ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಪುರತಃ ಪ್ರಯಯೌ ವಿಧೃತಾಶನಿಃ
ಮಾತಳಿ ತಂದ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ವಜ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದ ವಾಸವನು, ವಾಸುದೇವನ ಮುಂದೆ ಹೊರಟನು.
ವಾಮತಸ್ತ್ರಿದಶಾಃ ಸರ್ವೇ ಸವ್ಯತಶ್ಚ ಸಮಾಯಯೌ । ಸ್ವಾಹಾಪ್ರಿಯೋ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸ ಚ ಮೇಷಂ ಸಮಾಸ್ಥಿತಃ
ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ನಿಂತರು, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಹೆಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಕುರಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬಂದನು.
ಆರುಹ್ಯೈರಾವತಂ ನಾಗಂ ಜಯಂತಃ ಶಕ್ರನಂದನಃ । ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸಮಿಂದ್ರಶ್ಚ ಉಭೌ ಭಗವತಃ ಪುರಃ
ಶಕ್ರನ ಮಗ ಜಯಂತನು ಐರಾವತ ಎಂಬ ಆನೆ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ಇಂದ್ರನು ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ ಎಂಬ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಇಬ್ಬರೂ ಭಗವಂತನ ಮುಂದೆ ನಿಂತರು.
ಧಾತಾರ್ಯಮಾ ಚ ಮಿತ್ರಶ್ಚ ವರುಣೋಂಶೋ ಭಗಸ್ತಥಾ । ಇಂದ್ರೋ ವಿವಸ್ವಾನ್ಪೂಷಾ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ದಶಮಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಧಾತೃ, ಅರ್ಯಮನ್, ಮಿತ್ರ, ವರుణ, ಅಂಶ, ಭಗ, ಇಂದ್ರ, ವಿವಸ್ವತ್, ಪೂಷನ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಜನ್ಯ—ಇವರು ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತತಸ್ತ್ವಷ್ಟಾ ತತೋ ವಿಷ್ಣೂ ರೇಜೇ ಧನ್ಯೋ ಜಘನ್ಯಜಃ । ಇತ್ಯೇತೇ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಾ ಇಂದ್ರಸ್ಯ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಆಮೇಲೆ ತ್ವಷ್ಟೃ, ನಂತರ ಧನ್ಯನಾದ ಕಿರಿಯ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದನು; ಹೀಗೆ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯರು ಇಂದ್ರನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದರು.
ವೀರಭದ್ರಶ್ಚ ಶಂಭುಶ್ಚ ಗಿರಿಶಶ್ಚ ಮಹಾಯಶಾಃ । ಅಜೈಕಪಾದಹಿರ್ಬುಧ್ನ್ಯಃ ಪಿನಾಕೀ ಚಾಪರಾಜಿತಃ
ವೀರಭದ್ರ, ಶಂಭು, ಮಹಾಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಗಿರಿಶ, ಅಜೈಕಪಾದ್, ಅಹಿಬುಧ್ನ್ಯ, ಪಿನಾಕಿ ಮತ್ತು ಅಪರಾಜಿತ—ಇವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದರು.
ಭುವನಾಧೀಶ್ವರಶ್ಚೈವ ಕಪಾಲೀ ಚ ವಿಶಾಂಪತೇ । ಸ್ಥಾಣುರ್ಭಗಶ್ಚ ಭಗವಾನ್ರುದ್ರಾ ಏಕಾದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಭುವನಾಧೀಶ್ವರ, ಕಪಾಲಿ, ಮಾನವರೇ, ಸ್ಥಾಣು, ಭಗ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್—ಇವರು ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ವಸನಃ ಸ್ಪರ್ಶನೋ ವಾಯುರನಿಲೋ ಮಾರುತಸ್ತಥಾ । ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಸಜೀವೌ ಚ ಮರುತೋಽಷ್ಟೌ ತದಗ್ರತಃ
ಶ್ವಸನ, ಸ್ಪರ್ಶನ, ವಾಯು, ಅನಿಲ, ಮಾರುತ, ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ ಮತ್ತು ಜೀವ—ಈ ಎಂಟು ಮಾರುತರು ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದರು.
ವಿವಸ್ವಾನಪಿ ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಯಯೌ ದ್ವಾದಶಮೂರ್ತಿಭಿಃ । ಧನದಃ ಶಿಬಿಕಾರೂಢಃ ಕಿಂನರೇಶೋ ಯಯೌ ತದಾ
ವಿವಸ್ವಾನ್ ಕೂಡ ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋದನು; ಧನದನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಕಿನ್ನರರ ರಾಜನು ಕೂಡ ಆಗ ಹೋದನು.
ರುದ್ರಾಶ್ಚ ವೃಷಭಾರೂಢಾ ಮಾರುತೋ ಮೃಗವಾಹನಃ । ಯಯುಃ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಪುರತಃ ತ್ರಿಶೂಲಪರಿಘಾಯುಧಾಃ
ರುದ್ರರು ಎತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಮಾರುತನು ಮೃಗದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸೇನೆಯ ಮುಂದಾಳುಗಳಾಗಿ ಹೋದರು.
ಗಂಧರ್ವಾಶ್ಚಾರಣಾ ಯಕ್ಷಾಃ ಪಿಶಾಚೋರಗ ಗುಹ್ಯಕಾಃ । ಸರ್ವಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಪುರತಃ ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಭೃತೋ ಯಯುಃ
ಗಂಧರ್ವರು, ಚಾರಣರು, ಯಕ್ಷರು, ಪಿಶಾಚರು, ನಾಗರು ಮತ್ತು ಗುಹ್ಯಕರು—ಎಲ್ಲರೂ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇನೆಯ ಮುಂದಾಗಿ ಹೋದರು.
ಪೂರ್ವಾಪರೌ ತೋಯರಾಶೀ ಸಮಾಕ್ರಾಂತೌ ಚ ಸೈನಿಕೈಃ । ತಸ್ಮಿನ್ಸಸಾರ ಭೂಮಿರಾಟ್ವರಾಹವಪುಷಾ ಹರಿಃ
ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಯೋಧರು ದಾಟಿದರು; ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನಾದ ಹರಿಯು ಯುದ್ಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿದನು.
ಸ್ವರ್ಗಾದಾಗತ್ಯ ವೇಗೇನ ದೈತ್ಯಸೈನ್ಯಜಿಘಾಂಸಯಾ । ಸುಮೇರೋರುತ್ತರೋ ಭಾಗಃ ಸುರಸೈನ್ಯೇನ ಸಂವೃತಃ
ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು, ದೈತ್ಯಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಬಯಸಿ, ಸುಮೇರುವಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಸೇನೆ ಆವರಿಸಿತು.
ಸೇನಾಭಾರೋದ್ಭುತಕರಸ್ತಸ್ಥೌ ಜಾಲಂಧರಸ್ಯ ಚ । ಆಶ್ರಿತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಭಾಗಂ ತೂರ್ಣಂ ಕನಕಶೃಂಗತಃ
ಜಾಲಂಧರನ ಭಾರಿ ಸೇನೆ, ಅದ್ಭುತವಾದ ಕೈಗಳೊಂದಿಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿ, ಚುರುಕಾಗಿ ಕಂಚಿನ ಶಿಖರದ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ನಿಂತಿತ್ತು.
ಅಹೋರಾತ್ರೇಣ ವಿಹಿತಾ ವರ್ಷೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿಲಾವೃತೇ । ಮೇರುಮಂದರಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ
ಆ ನೀಲವೃತ್ತದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುವಾಗ, ಮೆರು ಮತ್ತು ಮಂದರ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.
ತತ್ರಾತ್ಮಜಯದಾಂ ಭೂಮಿಂ ಕವಿಪ್ರೋಕ್ತಾಂ ಮುದಾಯುತಾಃ । ಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ದಾನವಾಸ್ತೂರ್ಣಂ ಗುರುಪ್ರೋಕ್ತಾಂ ಯಯುಃ ಸುರಾಃ
ಅಲ್ಲಿ, ಕವಿಗಳು ವರ್ಣಿಸಿದ ಪುತ್ರ ಜಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಭೂಮಿಗೆ ದಾನವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೋದರು; ಗುರು ಹೇಳಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಚುರುಕಾಗಿ ಹೋದರು.
ರಥಪ್ರವೀರೈಃ ಪರಿತಶ್ಚ ಸಂಪ್ಲವೈರ್ಗಜೈರ್ಘನಾಕಾರಮದಪ್ರವಾಹಿಭಿಃ । ಅಶ್ವೈರನಂತೈರ್ಗರುಡಾಗ್ರಗಾಮಿಭಿಃ ಪದಾತಿಭಿಃ ಸಾರಣಭೂರ್ಭೃತಾ ಬಭೌ
ಚತುರರಥಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಭೂಮಿ, ಮೇಘದಂತೆ ಕಾಣುವ, ಮದವನ್ನು ಹರಡುವ ಆನೆಗಳಿಂದ, ಅನಂತ ಕುದುರೆಗಳು ಗರುಡನ ಮುಂದಾಳುತ್ವದಲ್ಲಿ, ಪಾದಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇನೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.