ದುರ್ವಾರಣೋ ದೇವಸಭಾಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಪ್ರವ್ಯಲೋಕಯತ್ । ಹರಿಂ ದೇವೈಸ್ತು ಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಕೋಟಿಭಿಃ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಮ್
ದುರ್ವಾರಣನು ದೇವತೆಗಳ ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿಯ ಹರಿಯನ್ನು ಮೂವತ್ತಾರು ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
ಸ್ವರ್ಣಸಿಂಹಾಸನಂ ದಿವ್ಯಂ ಚಾಮರಾನಿಲಸೇವಿತಮ್ । ಶಚೀಪ್ರೇಮರಸೋತ್ಫುಲ್ಲನಯನಾಬ್ಜಸಹಸ್ರಕಮ್
ಅವನು ಸ್ವರ್ಣದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು, ದಿವ್ಯವಾದ ಚಾಮರಗಳಿಂದ ವಾಯುವಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು, ಮತ್ತು ಶಚಿಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಮೃತದಿಂದ ಹೂವಂತೆ ಅರಳಿದ ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿದನು.
ದುರ್ವಾರಣೋಽಥ ದೇವೇಶಂ ವಿಲೋಕ್ಯ ಗುರುಣಾ ಸಹ । ಪ್ರಣನಾಮಾತ್ಮಗರ್ವೇಣ ಪ್ರಹಸನ್ನಯನಶ್ರಿಯಮ್
ಮತ್ತೆ, ದುರ್ವಾರಣನು ದೇವತೆಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನು ಗುರುಸಹಿತವಾಗಿ ನೋಡಿ, ತನ್ನೊಳಗಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ನಗುತ್ತಾ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಾಸನಂ ಭೇಜೇ ದೂತೋ ಜಾಲಂಧರಸ್ಯ ಸಃ । ಕಸ್ಯ ತ್ವಂ ಕೇನ ಕಾರ್ಯೇಣ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪ್ರಾಹೇತಿ ತಂ ಹರಿಃ
ಜಾಲಂಧರನ ದೂತನು ಸೂಚಿಸಿದ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು. ಹರಿಯು ಅವನನ್ನು, 'ನೀನು ಯಾರು? ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೀಯ?' ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.
ದೂತೋ ಜಾಲಂಧರಸ್ಯಾಹಂ ಸ ಜಗಾದ ಪುರಂದರಮ್ । ಸ ರಾಜಾ ಸರ್ವಲೋಕಾನಾಂ ತಸ್ಯಾಜ್ಞಾಂ ಶೃಣು ಮನ್ಮುಖಾತ್
ಜಾಲಂಧರನ ದೂತನು ಪುರಂದರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ರಾಜನು. ಅವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಕೇಳು.'
ಪಿತೃವ್ಯೋ ಮಮ ದುಗ್ಧಾಬ್ಧಿಸ್ತ್ವಯಾ ಕಸ್ಮಾದ್ವಿಲೋಡಿತಃ । ಮಂದರಾದ್ರಿವಿಧಾನೇನ ಹೃತಂ ಕೋಶಂ ಮಹಾಧನಮ್
'ನನ್ನ ಮಾವನು ಕ್ಷೀರಸಾಗರ. ನೀನು ಮಂದರ ಪರ್ವತದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಥಿಸಿ, ಅವನ ದೊಡ್ಡ ಧನಧಾನ್ಯವನ್ನು ಏಕೆ ಕಸಿದುಕೊಂಡೆ?' ಎಂದು.
ಶ್ರೀಚಂದ್ರಾಮೃತನಾಗಾಶ್ವಂ ತನ್ಮಣಿಂ ವಿದ್ರುಮಾದಿಕಮ್ । ದೇಹಿ ಸರ್ವಂ ತಥಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಶೀಘ್ರಂ ತ್ಯಜ ಪುರಂದರ
ಚಂದ್ರನನ್ನು, ಅಮೃತವನ್ನು, ಐರಾವತ ಎಂಬ ಆನೆ, ಆ ಮಣಿಯನ್ನು, ಪಾಗಡನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಧನಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಸಹ ಕೊಡು; ಪುರಂದರ, ನೀನು ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೋದು ಬಿಡು.
ಸ ತ್ವಂ ಮದ್ವಚನಾತ್ತೂರ್ಣಂ ಕುರು ಸರ್ವಂ ಯಥೋಚಿತಮ್ । ತಂ ಕ್ಷಮಾಪಯ ಭೂಪಾಲ ಯದಿ ಜೀವಿತುಮಿಚ್ಛಸಿ
ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನೀನು ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡು; ಬದುಕಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಆ ರಾಜನ ಬಳಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳು.
ಅಥ ಪ್ರಹಸ್ಯ ಮಘವಾ ಪ್ರಾಹ ದುರ್ವಾರಣಂ ಪ್ರತಿ । ಶೃಣು ದೂತ ಸಮಾಸೇನ ಸಿಂಧೋರ್ಮಥನಕಾರಣಮ್
ಆಗ ಮಘವಾನ್ ನಗುತ್ತಾ ದುರ್ವರಣನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ದೂತನೇ, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಏಕೆ ಮಥಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳು.'
ಪುರಾ ಹಿಮವತಃ ಸೂನುರ್ಮೈನಾಕೋ ನಾಮ ಮೇ ರಿಪುಃ । ಸ ಕುಕ್ಷೌ ವಿಧೃತಸ್ತೇನ ಸಾಗರೇಣ ಜಡೇನ ಚ
ಹಿಮವಂತನ ಮಗನಾದ ಮೈನಾಕನು ನನಗೆ ಶತ್ರುವಾಗಿದ್ದನು; ಅವನನ್ನು ಆ ಅಜ್ಞಾನಿ ಸಮುದ್ರ ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.
ದಗ್ಧಂ ಚರಾಚರಂ ಯೇನ ವಹ್ನಿನಾ ಹಯರೂಪಿಣಾ । ಸ ಚಾಪಿ ವಿಧೃತಸ್ತೇನ ಸಾಗರೇಣ ದುರಾತ್ಮನಾ
ಅಶ್ವರೂಪದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಚರಾಚರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸುಟ್ಟವು; ಅವನನ್ನೂ ಆ ದುಷ್ಟ ಸಮುದ್ರ ತನ್ನೊಳಗೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದನು.
ಧರ್ಮದ್ವಿಷಾಂ ದಾನವಾನಾಮಸೌ ವೈ ಆಶ್ರಯಃ ಪ್ರಭುಃ । ನಿತ್ಯಂ ದಧಿ ಘೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ದಾನವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ
ಧರ್ಮದ್ವೇಷಿಗಳಾದ ದಾನವರಿಗೆ ಅವನು ಆಶ್ರಯ; ಸದಾ ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು ಇವುಗಳನ್ನು ದಾನವರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಅತಏವಾಯಮಸ್ಮಾಭಿಃ ದುರ್ವಾರಣ ವಿಲೋಡಿತಃ । ದಂಡಿತಶ್ಚ ಗತಶ್ರೀಕೋ ದೇವೈರಥ ಪುರಾತನೈಃ
ಆದ್ದರಿಂದ ದುರ್ವರಣ, ನಾವು ಆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಥಿಸಿ, ಶಿಕ್ಷಿಸಿ, ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆವು.
ಶೃಣು ದೂತ ಸಬಂಧೇನ ಮಮ ವಿಪ್ರೇಣ ಶೋಷಿತಃ । ಕುಂಭೋದ್ಭವೇನ ಕಿಂಚೈಷ ದುಃಸಂಗೇ ನೈವ ಬಾಧ್ಯತೇ
ದೂತನೇ, ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳು: ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪೂಜಾರಿ, ಕುಂಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ನನ್ನನ್ನು ಒಣಗಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಈ ಕೆಟ್ಟ ಸಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆಯೂ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಸೋಽಪಿ ಯುದ್ಧಾರ್ಥಮಸ್ಮಾಭಿಃ ಸರ್ವಸೈನ್ಯೇನ ಸಂವೃತಃ । ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ ವೈ ನಾಶಂ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ತದೈವ ಹಿ
ಅವನೂ ಸಹ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬರಲಿದ್ದಾನೆ; ಆಗ ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವನು.
ಇತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿರರಾಮ ವೃತ್ರಹಾ ಸರಿತ್ಪತೇರಾತ್ಮಜದೂತಮುಚ್ಚಕೈಃ । ಶಶಂಸ ಚಾಗತ್ಯ ಸಮುದ್ರಸೂನೋರ್ದೇವೇಶ್ವರೇಣೋಕ್ತಮಶೇಷಮಾದಿತಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ವೃತ್ರಹಂತನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು; ಸಮುದ್ರನ ಮಗನ ದೂತನಿಗೆ ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ದೇವೇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರನ ಮಗನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು.
ನಾರದ ಉವಾಚ-। ಮಹೇಂದ್ರ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿಜದೂತಮುಖೇನ ಚ । ಸಮುದ್ರಸೂನುಃ ಸಂಕ್ರುದ್ಧಃ ಸರ್ವಂ ಸೈನ್ಯಂ ಸಮಾಹ್ವಯತ್
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹೇಂದ್ರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ದೂತನ ಮುಖಾಂತರ ಕೇಳಿದ ಸಮುದ್ರನ ಮಗನು, ಕೋಪಗೊಂಡು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದನು.
ರಸಾತಲಸ್ಥಿತಾ ದೈತ್ಯಾಃ ಯೇ ಚ ಭೂತಲವಾಸಿನಃ । ಆಯಯುಃ ಸಬಲಾಸ್ತತ್ರ ಜಾಲಂಧರಮಥಾಜ್ಞಯಾ
ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೈತ್ಯರೂ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಜಾಲಂಧರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಂದರು.
ಪ್ರಯಾಣಪ್ರಕ್ರಮೇ ಸಿಂಧುಸೂನೋಃ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಗರ್ಜಿತೈಃ । ಸ್ಫುಟಂತಿ ನಭಸೋ ರಾಜನ್ಪಾತಾಲಮಖಿಲಾ ದಿಶಃ
ಸಮುದ್ರನ ಮಗನ ಸೇನೆಯ ಗರ್ಜನೆಗಳಿಂದ ಆ ಯಾತ್ರೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಆಕಾಶ, ಪಾತಾಳ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು, ರಾಜನೇ.
ಹಯನಾಗೋಷ್ಟ್ರವದನಾ ಬಿಡಾಲಮುಖಭೀಷಣಾಃ । ವ್ಯಾಘ್ರಸಿಂಹಾಖುವದನಾ ವಿದ್ಯುತ್ಸದೃಶಲೋಚನಾಃ
ಕೆಲವರಿಗೆ ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ಒಂಟೆಯ ಮುಖವಿತ್ತು; ಕೆಲವರು ಬೆಕ್ಕಿನ ಮುಖದಿಂದ ಭಯಾನಕರವಾಗಿದ್ದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಹುಲಿ, ಸಿಂಹ, ಎಲಿಯ ಮುಖವಿತ್ತು, ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ಸರ್ಪಕೇಶಾ ಮಹಾದೇಹಾಃ ಕೇಚಿತ್ಖಙ್ಗತನೂರುಹಾಃ । ಅನ್ಯೇ ಚ ಪರಿಧಾವಂತಿ ಗರ್ಜಂತಿ ಜಲದಸ್ವನೈಃ
ಕೆಲವರಿಗೆ ಹಾವುಗಳೇ ಕೂದಲು, ದೇಹಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು, ಕೈಕಾಲುಗಳೆಲ್ಲಾ ಕತ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ಮಳೆಯ ಮೋಡಗಳ ಶಬ್ದದಂತೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ರಥಗಜಹಯಪತ್ತಿಸಂಕುಲಂ ಸಮರವಿನೋದಕದಂಬ ಭಾಸುರಮ್ । ಅಬ್ಜಶತಸಹಸ್ರಕೋಟಿನಾಯಕಂ ಬಲಮಖಿಲಂ ಚ ತದಾ ರರಾಜ ರಾಜನ್
ಅದು ರಥ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಕಾಲಾಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದ ಸೇನೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವೀರರು ಅದನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ರಾಜನೇ.
ಶತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ವಿಮಾನಂ ಹಂಸಕೋಟಿಭಿಃ । ಯುಕ್ತಂ ಭೂತಿಸಹಸ್ರೌಘಂ ಸರ್ವವಸ್ತುಪ್ರಪೂರಿತಮ್
ನೂರು ಯೋಜನೆ ಅಗಲದ ಒಂದು ವಿಮಾನ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹಂಸಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಸಾವಿರಾರು ಭೂತಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಧನಸಂಪತ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.
ತದ್ವಿಮಾನಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಸದ್ಯೋ ಜಾಲಂಧರೋ ಯಯೌ । ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಮಂದರಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪ್ರಥಮೇಽಹ್ನಿ ಬಲೈಃ ಸಹ
ಆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಏರಿ ಜಾಲಂಧರನು ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟನು; ಮೊದಲನೆಯ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂದರ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
ಖಂಡಿತಂ ಶಿಬಿಕಾವಾಹೈರ್ದಲಿತಂ ಭೂರಿಕುಂಜರೈಃ । ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಮೇರುಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೋ ಬಲಸಂಯುತಃ
ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಂಡು, ಅನೇಕ ಆನೆಗಳಿಂದ ತುಂಡಾಗಿ, ಎರಡನೇ ದಿನ ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಮೆರು ಪರ್ವತವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
ಇಲಾವೃತ್ತೇ ತು ಶಿಖರೇ ತಸ್ಥೌ ತತ್ಕಟಕಂ ಮಹತ್ । ಅಥ ದೈತ್ಯಾಧಿಪೈರ್ಭಗ್ನಂ ಖಾಂಡವಂ ನಂದನಂ ವನಮ್
ಇಲಾವೃತದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ ಆ ಮಹಾ ಸೇನೆ ನಿಂತಿತ್ತು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಾಧಿಪತಿಗಳು ಖಾಂಡವ ಮತ್ತು ನಂದನ ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು.
ಶಿಖರಾಣಿ ವಿಶೀರ್ಣಾನಿ ಮೇರೋರ್ದಾನವಪುಂಗವೈಃ । ಸಂತಾನಕೇಷು ವೃಕ್ಷೇಷು ಬದ್ಧಾ ಹಿಂದೋಲಮಂಚಕಾನ್
ದಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು ಮೆರು ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಹಾಕಿದರು; ತೋಟಗಳಲ್ಲಿನ ಮರಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಜುಲ್ಲೆಗಳು ಕಟ್ಟಿದರು.
ಸಿದ್ಧಾಂಗನಾಭಿಃ ಸಹಿತಾ ರೇಮಿರೇ ದೈತ್ಯಪುಂಗವಾಃ । ಕುಚಕುಂಕುಮತಾಂಬೂಲ ಚಂದನಾಗರುಭೂಷಣೈಃ
ಸಿದ್ಧಾಂಗನೆಯರ ಜೊತೆ ದೈತ್ಯರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಟವಾಡಿದರು; ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮ, ತಾಂಬೂಲ, ಚಂದನ ಮತ್ತು ಅಗರು ಸುಗಂಧಗಳು ಹಚ್ಚಲಾಗಿತ್ತು.
ಕೇಶಪಾಶಚ್ಯುತೈಃ ಪುಷ್ಪೈಃ ಮೇರೋಃ ಸಂಪೂರಿತಾ ನದೀ । ಸುಮೇರೋಃ ಪೂರ್ವದಿಗ್ಭಾಗೋ ಗಜೈಸ್ತಸ್ಯ ವಿಘಟ್ಟಿತಃ
ಅವರ ಕೂದಲಿಂದ ಬಿದ್ದ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮೆರು ಪರ್ವತದ ನದಿ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು; ಸುಮೆರುವಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗವನ್ನು ಅವರ ಆನೆಗಳು ತುಳಿದು ಹಾಳುಮಾಡಿದವು.
ದಕ್ಷಿಣಂ ಚ ರಥೈಶ್ಚೇರುರುತ್ತರಂ ಪಶ್ಚಿಮಂ ಭಟೈಃ । ಅಥ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ದೈತ್ಯಾಞ್ಜಾಲಧರೋಽಸುರಃ
ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸಾಗಿದರು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾಲಂಧರನಾಮಕ ಅಸುರನು ದೈತ್ಯರನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು.