ತ್ಯಜಾವಿವೇಕತಾಂ ಸರ್ಪ ನರಕಕ್ಲೇಶದಾಯಿನೀಮ್ । ಆವಾಂ ಸಂಖಾದ್ಯ ಭವತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಸುಖಂ ಕಿಯತ್
'ಸರ್ಪಾ, ನರಕದ ನೋವು ತರುವ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ತಿಂದು ಏನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂತೋಷ ಪಡೆಯುತ್ತೀಯೆ?'
ಆವಯೋರ್ಹೃದಯೇ ವಿಷ್ಣುಸ್ತವಾಪಿ ಹೃದಯೇ ಹರಿಃ । ಅತಏವ ತ್ವಯಾ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಶತ್ರುತಾ ಕಾ ಭುಜಂಗಮ
'ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಇದ್ದಾನೆ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹರಿ ಇದ್ದಾನೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಏನು ವೈರವಾಗಬಹುದು, ಓ ಸರ್ಪಾ?'
ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸಾ ನ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಕದಾಪಿ ಚ ವಿಚಕ್ಷಣೈಃ । ಕ್ರಿಯತೇಽಪಿ ಚ ತದ್ಧಿಂಸಾಂ ವಿದಧಾತಿ ಸ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ
'ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಹಿಂಸೆ ಆಗಿದರೂ ಅದು ವಿಧಿಯೇ ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.'
ಆಯುಃ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ದಾರಾಶ್ಚ ಸಂಪದಶ್ಚ ಯಶಾಂಸಿ ಚ । ಹಿಂಸಾಂ ದತ್ವಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಹರೇದ್ದುಷ್ಟೋ ವಿಧಿಃ ಸ್ವಯಮ್
'ಆಯುಷ್ಯ, ಮಕ್ಕಳು, ಹೆಂಡತಿ, ಸಂಪತ್ತು, ಖ್ಯಾತಿ — ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವವರಿಂದ ವಿಧಿಯೇ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.'
ಕಿಂ ಜಪೈಃ ಕಿಂ ತಪೋಭಿರ್ವಾ ಕಿಂ ದಾನೈಃ ಕಿಮು ಚಾಧ್ವರೈಃ । ಹಿಂಸೇತಿ ವರ್ಣದ್ವಿತಯಂ ಯಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಹೃದಯೇ ಸದಾ
'ಯಾರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ "ಹಿಂಸೆ" ಎಂಬ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಇದ್ದವನು, ಅವನಿಗೆ ಜಪ, ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ಯಜ್ಞ — ಯಾವುದೂ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ.'
ಯಃ ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸಕೋ ಮರ್ತ್ಯಃ ಸ ಏವ ಹರಿಹಿಂಸಕಃ । ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಶರೀರಸ್ಥೋ ಭಗವಾನ್ಕಮಲಾಪತಿಃ
'ಯಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ಹರಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಿದವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ.'
ಆತ್ಮಾನಂ ಬಹುಧಾ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಗವಾನ್ಭೂತಭಾವನಃ । ಸಂಸಾರಕೌತುಕಾಗಾರೇ ಕ್ರೀಡೇಚ್ಛಿಶುರಿವ ಸ್ವಯಮ್
'ಭಗವಂತನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಈ ಸಂಸಾರದ ಆಟಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾನೆ.'
ಶರೀರಿಣಃ ಶರೀರಂ ಹಿ ನಿಲಯಃ ಪರಮಾತ್ಮನಃ । ಪರಮಾತ್ಮಾ ಸ್ವಯಂ ವಿಷ್ಣುರತೋ ಹಿಂಸಾಂ ವಿವರ್ಜಯೇತ್
'ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹವೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ನಿವಾಸ. ಪರಮಾತ್ಮನೇ ವಿಷ್ಣು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.'
ಪರಪ್ರಾಣವಿನಾಶೇನ ಚಾತ್ಮತುಷ್ಟಿರ್ವಿಧೀಯತೇ
ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಂತ ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಕ್ಷಣಂ ಸ್ಯಾದಾತ್ಮನಸ್ತುಷ್ಟಿರನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸಂಕ್ಷಯಃ । ಚರಿತ್ರಮೇತಲ್ಲೋಕಾನಾಮತ್ಯದ್ಭುತಮಿವ ಕ್ಷಿತೌ
ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪ್ರಾಣ ಹಾಳಾದರೆ ಸ್ವಂತ ಸಂತೋಷ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.
ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಂ ಪ್ರಕುರ್ವಂತಿ ಪರಂ ಹತ್ವಾತಿಯತ್ನತಃ । ಧೀಮಾನ್ನಾತ್ಮಪರಿಜ್ಞಾನಂ ಕದಾಚಿತ್ಕುರುತೇ ನಹಿ
ತಮ್ಮ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಇತರರನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟು ಹಿಂಸಿಸಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನೂ ಇತರರನ್ನೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅರಿಯಲು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಅಹಂ ವಿಷ್ಣುರಸೌವಿಷ್ಣುರಿತಿ ಚೇತಸಿ ಭಾವಯೇತ್ । ಪರದುಃಖೇನ ಯೋ ದುಃಖೀ ಸುಖೀ ಯಶ್ಚ ಪರಶ್ರಿಯಾ
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ನಾನು ವಿಷ್ಣು, ಅವನು ಕೂಡ ವಿಷ್ಣು' ಎಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕು; ಯಾರಿಗೆ ಇತರರ ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ, ಇತರರ ಸುಖದಿಂದ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ—
ಸಂಸಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸಾಕ್ಷಾದೇವ ಹರಿಃ ಸ್ವಯಮ್ । ಧಿಗಸ್ತು ತತ್ಸುಖಂ ನೄಣಾಂ ಮೋಹವಂಚಿತಚೇತಸಾಮ್
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹರಿಯೇಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡವರ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ನಾಚಿಕೆ.
ಪರಹಿಂಸಾವಿಧಾನೇನ ಸುಖಂ ಯತ್ಸ್ಯಾದ್ಭುಜಂಗಮ । ಸುಖಾನಿ ವಾಪಿ ದುಃಖಾನಿ ದೀಯಂತೇ ಯಾನಿ ಜಂತವೇ
ಇತರರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಿಗುವ ಸುಖ, ಓ ಸರ್ಪಾ, ಅಥವಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಸುಖ-ದುಃಖ—
ಅಚಿರೇಣೈವ ತಾನಿ ಸ್ಮ ಲಭಂತೇ ಭುವಿ ಮಾನವಾಃ । ತಸ್ಮಾದ್ಧಿಂಸಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಭುಜಂಗಮ ಸುಖೀ ಭವ
ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾನವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿಂಸೆ ತೊರೆದು, ಓ ಸರ್ಪಾ, ನೀನು ಸುಖಿಯಾಗು.
ತ್ವಯಿ ಪ್ರಸನ್ನೇ ಗಚ್ಛಾವಃ ಪಾರಂ ದುಃಖಮಹೋದಧೇಃ । ಸರ್ಪ ಉವಾಚ- ಯದಾ ಸ್ಯಾತ್ಪರಹಿಂಸಾಯಾಂ ನೂನಂ ಮೇ ನಾತಿಪಾತಕಮ್
ನೀನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರೆ ನಾವು ಈ ದುಃಖಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಬಹುದು; ಸರ್ಪನು ಹೇಳಿದನು— ಇತರರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸುವುದು ನನಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪಾಪವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ—
ತದಾ ಕಥಮಹೋ ಸೃಷ್ಟೈ ವೇಧಸಾ ಭಕ್ಷ್ಯಭಕ್ಷಕೌ । ಪರಹಿಂಸಾ ನ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಸತ್ಯಮೇತತ್ತ್ವಯೋದಿತಮ್
ಅದಾದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಹೇಗೆ ತಿನ್ನುವವನನ್ನೂ ತಿನ್ನಲ್ಪಡುವವನನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ಇತರರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು, ನೀನು ಹೇಳಿದದು ಸತ್ಯ.
ಕಿಂತು ಸರ್ವೇಷು ಭಕ್ಷ್ಯೇಷು ಹಿಂಸಾ ಸಂಭಾವ್ಯತೇ ನಹಿ । ನಾರಾಯಣೋ ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಸತ್ಯಮೇತನ್ನ ಸಂಶಯಃ
ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಭೋಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ನಾರಾಯಣನು ಎಲ್ಲರೂಪದಲ್ಲಿರುವನು, ಇದು ನಿಜ, ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
ಭಕ್ಷ್ಯಭಕ್ಷಕಸಂಯುಕ್ತಂ ಸ್ವಯಮೇವ ಸಸರ್ಜ ಹ । ಸೃಜತಿ ಸ್ವಯಮಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮಾನಂ ರಕ್ಷತಿ ಸ್ವಯಮ್
ಅವನು ತಾನೇ ತಿನ್ನುವವನನ್ನೂ ತಿನ್ನಲ್ಪಡುವವನನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಆತ್ಮಾನಂ ಸ್ವಯಮೇವಾತ್ತಿ ಸೃಷ್ಟಿರೇವಂವಿಧಾ ಹರೇಃ । ಶಕ್ತೋಽಹಂ ಕಿಂ ಯುವಾಂ ಹಂತುಂ ಕಾಲರೂಪೀ ಸ್ವಯಂ ವಿಧಿಃ
ಅವನು ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಹರಿಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಹೀಗೆ ಇದೆ. ನಾನು ಶಕ್ತನಾದರೂ, ನಿಮಗೆ ಏನು ಮಾಡಲಿ? ವಿಧಿಯೇ ಕಾಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಸಂಪ್ರತಿ ಪ್ರೇಷಯಾಮಾಸ ಕಾರ್ಯೇಸ್ಮಿನ್ಮಾಂ ಸ್ವಯಂ ಹರಿಃ । ಯುವಾಂ ಸಸರ್ಜ ಯೋ ದೇವೋ ಯಶ್ಚ ರಕ್ಷತಿ ವಾಂ ಸದಾ
ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈಗ ಹರಿಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ; ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೇವರು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕಾಲರೂಪೀ ಸ ಏವಾದ್ಯ ಹಂತಿ ಹೇತುಂ ವಿಧಾಯ ಮಾಮ್ । ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ-। ತತಸ್ತೇನ ಭುಜಂಗೇನ ಭಕ್ಷಿತೌ ತೌ ಚ ದಂಪತೀ
ಅವನೇ ಈಗ ಕಾಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿ ನನ್ನ ಮೂಲಕ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು— ಆಗ ಆ ಸರ್ಪನು ಆ dampatigalu ಅನ್ನು ತಿಂದುಹಾಕಿದನು.
ಗಙ್ಗಾ ಗಂಗೇತಿ ಜಲ್ಪಂತೌ ಮಹತ್ಯಾ ಕ್ಷುಧಯಾ ಪಥಿ । ಜಾಹ್ನವೀತೀರಯಾತ್ರಾಯಾಂ ಪಾದೇಪಾದೇ ಜನಾವಿಮೌ
'ಗಂಗೆ! ಗಂಗೆ!' ಎಂದು ಕೂಗಿ, ಭಾರೀ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪಥದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದರು; ಜಾಹ್ನವಿಯ ತೀರಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರು ಜನರು—
ಅಶ್ವಮೇಧಾಖ್ಯ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತವಂತೌ ಮಹಾಫಲಮ್ । ತಸ್ಮಾದೇನೌ ಮಹಾತ್ಮಾನೌ ಬಹ್ವಶ್ವಮೇಧಧಾರಿಣೌ
ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಮಹಾಫಲವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಹಾತ್ಮರು ಅನೇಕ ಅಶ್ವಮೇಧಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ಏತಯೋಃ ಸದೃಶೋ ನಾಸ್ತಿ ಶತಕ್ರತುರಹಂ ಯತಃ । ನಿಜಾಧಿಕಾರೇಣೈವಾನ್ಯಮವಲಂಬ್ಯ ಪುರಂದರಃ
ಈ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಸಮಾನರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂದ್ರನು; ಪುರಂದರನು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದನು.
ಅರ್ಘ್ಯಹಸ್ತಃ ಪಾದಚಾರೀ ವೃತೋ ದೇವೈಃ ಸಮಾಯಯೌ । ಅಥ ರಮ್ಭೋರ್ವಶೀ ಚೈವ ಸುಂದರ್ಯೋಽನ್ಯಾಶ್ಚ ಹರ್ಷಿತಾಃ
ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದು, ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು; ನಂತರ ರಂಭಾ, ಉರ್ವಶಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸುಂದರ, ಸಂತೋಷಭರಿತ ಮಹಿಳೆಯರು—
ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಕಥಯಾಮಾಸುರ್ನಿಜಯೌವನಗರ್ವಿತಾಃ । ಅಯಂ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ರಸಜ್ಞೋಽತ್ಯಂತಸುನ್ದರಃ
ತಮ್ಮ ಯೌವನದ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದರು; 'ಈವನು ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ರಸವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರನು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಆಯಾತೋಽಮುಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ವವಶಂ ಸೇವಿತೈಃ ಸ್ವಕೈಃ । ಕಾಚಿತ್ಕಾಂಚಿದ್ವದತ್ಯೇತಜ್ಜಾನಾಮಿ ಸಕಲಾಂ ಕಲಾಮ್
'ಈವನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ; ನನ್ನ ಸೇವಕರಿಂದ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಕಲೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ನನ್ನವನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಒಬ್ಬಳು ಹೇಳಿದಳು; ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು, 'ನಾನು ಎಲ್ಲ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು.
ಅತಏವ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಕಾಂತಾಹಮಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ । ಕಾಚಿತ್ಕಾಂಚಿದಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ತೇ ಶಕ್ರೋಪಿ ವಶೋ ಮಮ
ಆದುದರಿಂದ, ನಾನು ಈ ರಾಜನ ಪ್ರಿಯೆಯಾಗುತ್ತೇನೆ. ಅವನು "ಈವಳೋ, ಆವಳೋ" ಎಂದು ಹೇಳಲಿ, ಇಂದ್ರನೂ ಕೂಡ ನನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.
ಕಿಮತ್ರ ಚಿತ್ರಂ ವಶಗೋ ಭೂಪಾಲೋಽಯಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಇದರಲ್ಲಿ ಏನು ಆಶ್ಚರ್ಯ? ಈ ರಾಜನು ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದು ಸಹಜವೇ.