ವಸಿಷ್ಠ ಉವಾಚ- ಇದಾನೀಮಿತಃ ಪರಮೇಕವರ್ಷಶತೋಪಭೋಗ್ಯಂ ರಾಕ್ಷಸತ್ವಂ ನರಕಂ ಭಾಗೀರಥೀಸ್ನಾನಮೇಕಂ ಶಿವಾಯ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಶತಂ ಸಮರ್ಪ್ಯ ತತಃ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಪಾಪಾದ್ವಿಮುಕ್ತೋ ಭವಸೀತಿ
ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದರು: 'ಈಗ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷ ರಾಕ್ಷಸನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಭಾಗೀರಥಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಶಿವನಿಗೆ ನೂರು ಬಿಲ್ವದಾಳೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ನೀನು ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆ.'
ಕದಾಚಿತ್ತಾದೃಶಂ ಕೃತಪುಣ್ಯಂ ತವ ಪದಂ ಪ್ರಯಚ್ಛಾಮಿ ತದುಪರಿಶಿಷ್ಟಾಂ ಗತಿಂ ಭಜೇತಿ ವಸಿಷ್ಠವಾಕ್ಯಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸೋ ವಸಿಷ್ಠೋಪದಿಷ್ಟಪುಣ್ಯವಶಾದ್ದಿವ್ಯಶರೀರೋ ಭೂತ್ವಾ ನಮಸ್ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಜಗಾಮ
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂತಹ ಪುಣ್ಯ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ನಾನು ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಉನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀ. ವಸಿಷ್ಠರ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸನು ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ದಿವ್ಯದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಅಥ ರಾಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತೇಕಾಲೇ ಉಪನೀಯ ವಸಿಷ್ಠೋ ವೇದಾನಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ ಷಡಂಗಾನಿ ಮೀಮಾಂಸಾದ್ವಯಂ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರಂ ಚಾಧ್ಯಾಪಯಾಮಾಸ
ನಂತರ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠರು ರಾಮನಿಗೆ ಉಪನಯನ ಮಾಡಿ, ವೇದಗಳು, ಆರು ಅಂಗಗಳು, ಎರಡು ಮೀಮಾಂಸೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.
ಅಥ ಧನುರ್ವೇದಮಾಯುರ್ವೇದಂ ಭರತ ಗಾಂಧರ್ವ ವಾಸ್ತು ಶಾಕುನ ವಿವಿಧಯುದ್ಧಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಚ
ಮತ್ತೆ ಅವನಿಗೆ ಧನುರ್ವೇದ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಭರತನಾಟ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಯುದ್ಧಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.
ಅಥ ವಿವಾಹಂ ಕರ್ತುಕಾಮೇನ ರಾಜ್ಞಾ ದಶರಥೇ ನಾನಾನಾದೇಶಜನಪತೀನ್ಪ್ರತಿ ದೂತಾಃ ಪ್ರೇರಿತಾಃ
ನಂತರ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ ದಶರಥ ಮಹಾರಾಜನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೂ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ಅಥ ಕಶ್ಚಿಚ್ಛೀಘ್ರಮಾಗತ್ಯ ರಾಜಾನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್
ಆಗ ಒಬ್ಬನು ಬೇಗನೆ ಬಂದು ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು:
ರಾಜನ್ವಿದರ್ಭದೇಶಾಧಿಪತಿರ್ವಿದೇಹೋನಾಮ ರಾಜಾ ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೀ ವೈದೇಹೀ ಹೋಮಲಬ್ಧಾರೂಪೇಣ ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಮಾ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾ ರಾಮಯೋಗ್ಯಾ ವಿದ್ಯತೇ ಸ ಚ ತಾಂ ದಾತುಂ ರಾಜಾ ರಾಮಾಯೋದ್ಯತಃ ತದ್ಗಮ್ಯತಾಂ ಶೀಘ್ರಮಿತಿ
'ರಾಜನೇ, ವಿದರ್ಭದೇಶದ ಅಧಿಪತಿ ವಿದೇಹನು ಎಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ವೈದೇಹಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಾಳೆ. ಅವಳು ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸುಂದರಿ, ಎಲ್ಲಾ ಶುಭಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ರಾಮನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಡಲು ರಾಜನು ಸಿದ್ಧನಿದ್ದಾನೆ. ನೀವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬನ್ನಿ.'
ಬಾಲಿಕಾಶ್ಚ ವಿದ್ಯುಲ್ಲತಾಂಶುಶೋಧಿತಗಾತ್ರಯಷ್ಟಯ ಉದ್ಭಿನ್ನಕುಚಕಮಲಕುಡ್ಮಲವಿವಿಧಹಾರೋಪಶೋಭಿವಕ್ಷಸೋ ಯತ್ಕಿಂಚಿದ್ಭಾಷಿಣ್ಯೋಽತಿಚಪಲಮೃದುಗತಯೋ ವೃದ್ಧವನಿತಾಶ್ಚಾಗಚ್ಛನ್
ಮುಗಿಯದ ಹಗುರವಾದ ದೇಹ, ವಿದ್ಯುತ್ ಹೋಲುವ ಕಾಂತಿ, ಮೊತ್ತ ಮೊದಲಾದ ಹೂವಿನ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತಾಡುವ, ತುಂಬಾ ಚುರುಕು ಹಾಗೂ ಮೃದು ಚಲನೆಯ ಬಾಲಕಿಯರು ಮತ್ತು ವಯೋವೃದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಕೂಡ ಬಂದರು.
ಅಥಾಭಿಕಲನಾರ್ಥಂ ವಿಲಾಸಿನ್ಯೋ ನಿಶಾದೂರ್ವಾಕ್ಷತಾಮಂತ್ರಮಂಗಲಕಜ್ಜಲಿತಕೈಶಿಕಧಮಿಲ್ಲಲತಾಗ್ರಂಥಿ-ತ ಜಟೋಪಶೋಭಿತ ಸೀಮಂತಶೀರ್ಷಶೋಭಿತನಾಸಾಮುಖವಿಚಿತ್ರಾಭರಣಾರ್ಹಣಹೇಮಪಾತ್ರಾವಸ್ಥಿತಾಜ್ಯಗುಗ್ಗಲು ಫಲಾದಿಸೌಭಾಗ್ಯದ್ರವ್ಯಮುದ್ವಹಂತೀಭಿಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿರನ್ಯೈರಪಿಶೋಭಿತಜನೈಃ ಸ ರಾಜಾ ನಿರ್ಜಗಾಮ
ನಂತರ ವಿವಾಹದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ವೇಶ್ಯೆಯರು, ಹಳದಿ, ದುರ್ವಾ, ಅಕ್ಷತೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಜಡೆ, ಸೀಮಂತದಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಛ, ಮೂಗು ಹಾಗೂ ಮುಖದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಆಭರಣಗಳು, ಬಂಗಾರದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ, ಗುಗ್ಗುಲು, ಹಣ್ಣು ಮುಂತಾದ ಶುಭದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ರಾಜನನ್ನು ಹೊರಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರು.
ತದಾನೀಂ ಮಂಗಲತುರ್ಯಘೋಷಾದೇವ ದುಂದುಭಿಭೇರೀನಿಃಸಾಣಮರ್ದಲಶಂಖಾದಿನಾದಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವುಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶುಭವಾದ ತುರ್ಯ, ದುಂಡುಭಿ, ಭೇರಿ, ನಿಷಾಣ, ಮೃದಂಗ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಬಂದವು.
ಗಾಯಕಾಶ್ಚ ಮಂಗಲಾನಿ ಜಗುಃ
ಗಾಯಕರೂ ಶುಭಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು.
ಮಂಗಲವೇದವಾಕ್ಯಾನುಪಾಠೇನ ವೈದಿಕಾಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ । ಕುಲಪಾಠಕಾ ಭೇರೀಘೋಷೇಣ ಕೃತ್ಸ್ನಮಾಕಾಶಮಾಪೂರಯನ್
ವೇದಪಾಠ ಮಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶುಭವಾದ ವೇದಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಪಾಠಕರು ಭೇರಿ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿಸಿದರು.
ಅಥಾನ್ಯೋನ್ಯಾಕ್ಷತಪೂರ್ವಮಂಗೀಕುರ್ವಂತಃ ಸೂತಬಂದಿಜನಾದಿಭಿಃ ಸ್ತೂಯಮಾನಾಃ ಪುರಂ ಪ್ರವಿವಿಶುಃ
ಆಮೇಲೆ, ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಹಾನಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಸೂತರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ಹೊಗಳುತ್ತಾ ಇದ್ದಾಗ ಅವರು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ವಿದೇಹನಗರಾತ್ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗೇ ನಿರ್ಮಿತಂ ಮಂದಿರಂ ದಶರಥಃ ಪ್ರವಿವೇಶ
ವಿದೇಹನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅರಮನೆಗೆ ದಶರಥನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಅವಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಭವನಂ ವಿವಿಶುಃ
ಮಿಗಿಲಾದವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೋದರು.
ಅಥ ನಾರದೋ ಮಿಥಿಲಾಂ ತದಾನೀಮೇವಾಗಚ್ಛತ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ನಾರದನು ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬಂದನು.
ವಿದೇಹೋಽಪಿ ದೇವರ್ಷಿಮಭಿಪೂಜ್ಯ ಸ್ವಾಗತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಕಾರಯಿತ್ವಾ। ಸುಖಾಸೀನಾಯ ಮುನಯೇ ಸಘನಸಾರಂ ತಾಂಬೂಲಂ ದತ್ವಾ ವ್ಯಜ್ಞಾಪಯತ್
ವಿದೇಹನು ದೇವರ್ಷಿಯನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿ, ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿ, ಊಟವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಮುನಿಯನ್ನು ಆರಾಮವಾಗಿ ಕುಳಿರಿಸಿ, ರುಚಿಕರವಾದ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ಶ್ವೋ ವಿವಾಹೇ ಭವಾನ್ಸ್ಥಾತುಮರ್ಹತಿ ಕಾರಯಿತುಂ ವಿವಾಹಮ್
ನಾಳೆ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ನೀವು ಹಾಜರಾಗಿ, ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
ಶ್ವೋ ಹಿ ನಕ್ಷತ್ರಂ ಸೂರ್ಯನಕ್ಷತ್ರದರ್ಶನಂ ತತ್ರ ವಿವಾಹೋ ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತಿ
ನಾಳೆ ಸೂರ್ಯನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನವಾಗಿದೆ; ಆ ದಿನ ವಿವಾಹ ಮಾಡಬಾರದು.
ಅಥ ಮೌಹೂರ್ತಿಕಂ ವೃದ್ಧಗಾರ್ಗ್ಯಮಾಹೂಯ ರಾಜಾ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಕ್ವ ವಿವಾಹಮುಹೂರ್ತಃ
ಆಮೇಲೆ ರಾಜನು ವಯಸ್ಸಾದ ಗಾರ್ಗ್ಯನನ್ನು, ಶುಭಮಹೂರ್ತದ ತಜ್ಞನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, 'ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಯಾವ ಮಹೂರ್ತ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಶ್ವ ಇತಿ ಗಾರ್ಗ್ಯ ಉವಾಚ
ಗಾರ್ಗ್ಯನು 'ನಾಳೆ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ರಾಜಾ ಚ ನಾರದಂ ಗಾರ್ಗ್ಯಂ ಚೋದೀಕ್ಷ್ಯ ಭೋ ಇದಮಿತ್ಥಮಿತಿ ಪಪ್ರಚ್ಛ
ರಾಜನು ನಾರದ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಗ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿ, 'ಓ, ಹೀಗೆನಾ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಅಥ ನಾರದೋ ಗಾರ್ಗ್ಯಮುವಾಚ
ಆಮೇಲೆ ನಾರದನು ಗಾರ್ಗ್ಯನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಕಥಮುಕ್ತಂ ಲಗ್ನಂ ದಾಸ್ಯಸಿ
ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಯಾವಾಗ ಮಹೂರ್ತವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೀಯೆ?
ಅಥ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ವಿಷಘಟಿಕಾಶ್ಚ ವಿಹಾಯ ಲಗ್ನಂ ದಾಸ್ಯಾಮಿ ಇತ್ಯುವಾಚ
ಗಾರ್ಗ್ಯನು, 'ವಿಷಘಟಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮಹೂರ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ನಾರದೋಪಿ ಬ್ರಹ್ಮವಚನಾನಿ ಕಿಂ ನ ಜಾನಾಸೀತ್ಯುಕ್ತವಾನ್ಗಾರ್ಗ್ಯಮ್
ನಾರದನು ಗಾರ್ಗ್ಯನಿಗೆ, 'ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೇ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಗಾರ್ಗ್ಯಸ್ತುಷ್ಟಸ್ತಾನ್ದೋಷಾನಪಠತ್
ಗಾರ್ಗ್ಯನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಿದನು.
ಅಥ ವಸಿಷ್ಠಾದೀನ್ಪ್ರೇಷಯಾಮಾಸ ತೇ ಚ ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ತಾಂ ಚ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಲಗ್ನಂ ನಿಶ್ಚಿತ್ಯಾಯೋಧ್ಯಾಮೇತ್ಯ ರಾಜಾನಮುಕ್ತ್ವಾ ರಾಮಸಹಿತಾಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಸಮೇತಾಃ ಶೀಘ್ರಂ ವಿವಿಧ ಕರಿ ತುರಗ ಶಕಟ ಶಿಬಿಕಾಂದೋಲಿಕಾಭಿರತಿಸುಭಗರೂಪಭೋಗವಿಲಾಸಕ್ರಿಯಾನಿಪುಣಾ ವಿದಿತವಿವಿಧಚೇಷ್ಟಾಗಂಧರ್ವಾಃ ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರಸುಕುಶಲಾಃ ಮೃದುಕಠಿನಪೃಥುಪಯೋಧರಾಸನ್ನ ಕಂಠಾಃ ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಲಲಾಟಬಿಂಬದಶನಚ್ಛದಮುಖಪಂಕಜಾಃ ಕುಟಿಲಕುಂತಲದೀರ್ಘಕೇಶಧಮ್ಮಿಲ್ಲಾಃ ಕನಕಪತ್ರಕರ್ಣಾಃ ಸ್ನಾನಚೇಷ್ಟಯೋತ್ಥಿತರೋಮಶೋಭಿತ ಜಪಾಕುಸುಮರಕ್ತದಶನಾ ವಿಶದವಿಸ್ಫುರಚ್ಛಫರೀಲೋಚನಾಃ ಶುಕ್ತಿಕಾಸದೃಶಶ್ರವಣಾಃ ನಕ್ಷತ್ರಸದೃಶಸ್ಥೂಲಮುಕ್ತಾಫಲೋಪಶೋಭಿತನಾಸಾಪುಟಾ ಮುಕುರಸದೃಶಕಪೋಲಾಸ್ತಿಲಪ್ರಸೂನನಾಸಿಕಾ ಆನಮ್ರಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಚೂಚುಕಾ ಇಂದ್ರಗೋಪಪ್ರತೀಕಾಶಾಧರಪುಟದಶನಕ್ಷತಾಃ ಸಮದೀರ್ಘಕಾಂಗಪ್ರದರ್ಶನಾಸ್ಥಿತಸರ್ವಪ್ರದೇಶವರ್ತುಲಾ ನಾತಿಮಾಂಸಲಾಃ ಪಿಂಡಕಾಗ್ರಂಥಿನೀವ್ಯೋವಲಿತಬಾಹುಮೂಲಾ ಅನತಿಚಿರಕಾಲೋತ್ಥಿತರೋಮತಯಾ ಹರಿದ್ರಾ ವರ್ಣತಯಾ ಚ ಕರ್ಣಿಕಾರದಲಸದೃಶಬಾಹುಮೂಲಾ ಮೃದುಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ತುಲಸೂಕ್ಷ್ಮಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಾಃ ಕಠಿನಸ್ಥೂಲವರ್ತುಲಾಮಗ್ನಚೂಚುಕಪರಸ್ಪರಸ್ಥಾನಾಕ್ರಮಣಸ್ಪರ್ದ್ಧಿ ಪಯೋಧರಮಧ್ಯಲಬ್ಧಪದಕಪಯೋಧರೋಪರಿಚಂಚಲವಿವಿಧಮಣಿಮಯ ಹಾರೋಪಶೋಭಿತ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲಾಃ ಪಯೋಧರಪರಿತೋ ಲಬ್ಧಪದತಯಾ ತರುಣದೃಷ್ಟಿಪರಮ್ಪರತಯಾ ಅಸಮಾನಯಾನಾಭಿಕೂಪೋಪರಿತನ ರೋಮರಾಜ್ಯೋಪಶೋಭಿತೋದರಪ್ರದೇಶಾ ಭಜ್ಯಮಾನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಲೀಕರಣಏವ ವಲೀತ್ರಯೋಪಶೋಭಿತ ಮುಷ್ಟಿಗ್ರಾಹ್ಯಮಧ್ಯಾಃ ಕರಿಕರೋಪಮಜಘನಪ್ರದೇಶಾ ಅರೋಮಸದೃಶಮೃದುಸ್ನಿಗ್ಧಾಮಲಾ ಸಮಜಾನ್ವ್ಯಃ ಕದಲೀಸ್ತಂಭಸಂನಿಭೋರುಯುಗಲಾ ಆಮಗ್ನಜಾನುಕೃಶಕುಶವರ್ತುಲಪಿಂಡಿಕಾರಹಿತಜಂಘಾ ಆಮಗ್ನಗುಲ್ಫಾ ಆಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ನಿಗ್ಧಾ ದೀರ್ಘದೀರ್ಘಾಂಗುಲೀ ಪಾದಾನೂಪುರರವಾಹ್ವಯಮಾನಮದನಾ ಹಂಸಮತಂಗಜಗಮನಾ ದಕ್ಷಿಣಾಂಗುಷ್ಠಸ್ಪರ್ಶಿಕಚ್ಛಾಗ್ರಾ ಉಪರಿಕಚ್ಛಂ ನೀವೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಕರದ್ವಯಯುತಾ ವಸ್ತ್ರಪ್ರದೇಶಕಂಠಮಪ್ರಾವೃತ್ಯಾ ಪರವಸನಪರಿಭಾಗಾ ವೃತಸ್ತನವಸನಾ ಪರಭಾಗೇ ವಾಮಾಂಸ ಏವ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಗತೇನ ದಶಾಭಾಗೇನ ನಾಭಿಪ್ರಾಂತೇನ ಪ್ರವೇಶಿತೋಪಶೋಭಿತಗಾತ್ರಯಷ್ಟಯೋ ಯೋಷಿತೋ ವಿವಾಹಮಂಗಲಕರ್ಮಕರಣಾಯಾನೇಕಶ ಆಗಚ್ಛನ್
ಆಗ ವಸಿಷ್ಠರು ಮತ್ತಿತರರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದು ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿ, ರಾಮನೂ ಸಹಿತ ಇತರ ರಾಜಕುಮಾರರೊಂದಿಗೆ, ರಾಜನೂ ಕೂಡ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ, ಪಲ್ಲಕಿ, ದೋಲಿ ಮುಂತಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸುಖೋಪಭೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ, ವಿವಿಧ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಗಾಂಧರ್ವಕಲೆಯನ್ನೂ ಬಲ್ಲ, ಕಾಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ, ಮೃದು-ದೃಢ-ಪೂರ್ಣ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಸೊಪ್ಪು ಗರದ ಕಂಠ, ವಿಶಾಲ ಲಲಾಟ, ಹೂವಿನಂತೆ ಮುಖ, ಹಾರವಾದ ದೀರ್ಘ ಕೂದಲು, ಬಂಗಾರದ ಕಿವೊಲಗ, ಸ್ನಾನದಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ದೇಹ, ಜಪಾಕುಸುಂಬದಂತೆ ಕೆಂಪು ತುಟಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮೀನು ಹೋಲುವ ಕಣ್ಣು, ಶಂಖದಂತೆ ಕಿವಿ, ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಮುತ್ತಿನ ಮೂಗುಬೊಟ್ಟು, ಅಳಕೆಯಂತೆ ಬಗಲು, ಎಲೆಯಂತೆ ಮೂಗು, ಬಾಗಿದ ನಡು, ಇಂದ್ರಗೋಪದಂತೆ ತುಟಿಯ ಬಣ್ಣ, ದೀರ್ಘವಾದ ಅಂಗಗಳು, ವೃತ್ತಾಕಾರ ದೇಹ, ಹೆಚ್ಚು ಮಾಂಸವಿಲ್ಲದ ಕೈ, ಗಜದಂತೆ ಭುಜ, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ನವ ಕೂದಲು, ನಯವಾದ ಕೈ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ, ವಿವಿಧ ಮಣಿಗಳ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಯುವಕನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗುರುತುಬಿದ್ದ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ, ಸೊಂಟದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ಕೂದಲು, ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿಡಿಯಬಹುದಾದ ನಡು, ಗಜದಂತೆ ಜಘನ, ನಯವಾದ, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ, ಸಮಾನವಾದ ಮೊಣಕಾಲು, ಬಾಳೆಕಂಬದಂತೆ ಕಾಲು, ಸೊಂಟದ ಹತ್ತಿರ ಸಣ್ಣ, ದೀರ್ಘವಾದ ಬೆರಳು, ಹಂಸ-ಮತ್ತಂಗದಂತೆ ನಡೆಯುವ, ಬಲದ ದೊಡ್ಡ ಬೆರಳಿನಿಂದ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ, ಉಡುಪು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮುಚ್ಚದೆ, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಡುಪು, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ವಿವಾಹ ಮಂಗಲಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಂದರು.
ಅಥ ವಿದೇಹೇ ಪುರತಃ ಕ್ರೋಶಮಾತ್ರೇ ಚೂತವನಿಕಾಯಾಂ ವಿವಿಧವಿಟಪವಿಸ್ತರಪ್ರದೇಶವಿವಿಧವಿಹಂಗಕೂಜಿತಾ-ಕರ್ಣನದತ್ತಕರ್ಣವನಹರಿಣಶಾವವತ್ಯಾಂ ಮಹಾರಜತನಿರ್ಮಿತೋಚ್ಚನೀಚಪ್ರಾಸಾದೋಪಶೋಭಿತಪ್ರದೇಶವಿವಿಧವಿಹಂಗಾಯಾಂ ಹೇಮವಲ್ಕಲಸಂವೀತಭಸಿತೋ-ದ್ಧೂಲಿತಶರೀರಜಟಿಲಮುನಿಗಣಧ್ಯಾನೋಪಾಸನೋಪಶೋಭಿತವೃಕ್ಷಮಾಲಾಯಾಂ ವಿವಿಧವಿದ್ಯಧರವಧೂಪಯೋಧರಭಾರಾಭಿಭೂತವಿಚರಿತತರಂಗಸರಸೀಯುತಾಯಾಂ ಸರಸ್ತೀರಮಿಲಿತಸೈರಂಧ್ರೀಯುವತಿಭಿರಾಹೂಯಮಾನ ತರುಣಜನಾಯಾಂ ನಾನಾವರ್ಣಕುಸುಮಸೌರಭವಾಸಿತಾಶೇಷಪ್ರದೇಶಾಯಾಮಿತಸ್ತತೋ ರಿರಂಸಯಾ ಪ್ರದರ್ಶಿತಸ್ಫಾರಶಫರೀವಿಲೋಚನತರಲಚಕ್ಷುಷಾ ಪ್ರಭಾವಿಲಸಿತಶರೀರವೇಶ್ಯಾಜನಾಯಾಂ ವಿವಿಧಾಶ್ಚರ್ಯಯುತಾಯಾಂ ದಶರಥಃ ಸಾಮಾತ್ಯಪುರೋಹಿತಾಭಿರಾಮರಾಮಾದಿಪುತ್ರಸಹಿತಃ ಸುಖಮುವಾಸ
ಆಮೇಲೆ ವಿದೇಹದ ಹತ್ತಿರ, ಒಂದು ಕ್ರೋಶ ದೂರದ ಚಂಪಕವನದಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗು, ಕಾಡುಕುರಿಗಳ ಆಟ, ಬೆಳ್ಳಿ ಪ್ರಾಸಾದಗಳು, ಬಂಗಾರದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದ, ಬೂದಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ, ಜಟಾಧಾರಿ ಮುನಿಗಳು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮರಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾಧರ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾರದಿಂದ ಅಲೆಗಳಾಡುವ ಸರೋವರಗಳ ಬಳಿ, ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸೇರಿರುವ ತೀರದಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ವೇಶ್ಯೆಯರು ಹೊಳೆಯುವ ದೇಹದಿಂದ, ಕಣ್ಣು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ನಗುತ್ತಾ, ಅನೇಕ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ದಶರಥನು ಸಚಿವರು, ಪುರೋಹಿತರು, ರಾಮಾದಿ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದನು.
ಅಥ ವೈದೇಹೋಽಪಿ ಮಿಥಿಲಾಂ ನಾನಾಪತಾಕೋಪಶೋಭಿತಾಂ ವಿವಿಧಪ್ರಾಸಾದಗೋಪುರೋದ್ಯಾನದೇವತಾಯತನೋಪಶೋಭಿತಾಮನ್ಯೋನ್ಯಕೇಲಿಚತುರಯುವತಿಜನಾನುಕೀರ್ಣಾಮುಶೀರವಿರಚಿತಮಹಾಪ್ರಪಾಂ ಸುಕೇಲೀಜನೋಪಶೋಭಿತವಿಶಿಖಾಂ । ವಿವಿಧಪಣ್ಯೋಪಶೋಭಿತರಥ್ಯಾಂ ತತ್ರತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಘೋಷಶೋಭಿತಮಠಾಂ ಪ್ರತಿಮಂದಿರಂ ಮೀಮಾಂಸಾದಿವ್ಯಾಖ್ಯಾನಸಂಪಾದಿ ಸಾಮಾಧ್ಯಯನಾಂ ಸುಪುಣ್ಯಹವಿರ್ಗಂಧಸಾಮಾದಿಸ್ವರಪದಕ್ರಮಶ್ರುತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಟಿಕಾಮನೇಕಪರಿವೃಢಮಂದಿರಪ್ರವೇಶನಿಷ್ಕ್ರೀತಾಗುರುಕುಂಕುಮಾಧ್ವರ್ಯ್ಯುವೇಷಾಂ ಮೃದುಲವಸನ ತಾಂಬೂಲ ರಕ್ತದಂತಚ್ಛದಕಾಮಿನೀಮೃದುವಚನಕಠಿನವಚನಕರಸಂಜ್ಞಾನಿರ್ದ್ಧಾರಿತ ಪ್ರತಿವಚನವಿವಿಧೋಪಾಯನಾ ಹರಣಕರಜನೋಪಶೋಭಿತಾಂ ಮೃದುಧವಲಜಘನಪರಿವೀತವಸ್ತ್ರೋಪರಿಭಾಗೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ತುಲಪರಸ್ಪರಸಂಘರ್ಷಪಯೋಧರಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೋಪಶೋಭಿತ ವಾಮಾಂಸಕಂದೋಪಶೋಭಿತವನಿತಾಂ ವಿವಿಧಮುಕ್ತಾಹಾರಜಪಾಸಂಕಾಶದಶನಚ್ಛದ ಮಂದಹಾಸಮಾಲಾಕಾರಸಹಸ್ರೋಪಶೋಭಿತಾಂ ಪುಣ್ಯಾಸವಸಾಧನಮಂದಿರಾಂ ತತ್ರತತ್ರ ವಿಚಿತ್ರತೋರಣಾಂ ವಿಶುದ್ಧವೀಥಿಕಾಂ ತತ್ರತತ್ರ ಸ್ಥಾಪಿತಕಲ್ಪಪಾದಪಾಂ ರಂಭಾವಿಭೂಷಿತದ್ವಾರಾಂ ಪುರೀಂ ಶೋಭಿತಾಂ ಶೋಭಯಾಮಾಸ
ನಂತರ ವಿದೇಹನು ಮಿಥಿಲಾನಗರವನ್ನು ಅನೇಕ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಸಾದಗಳು, ಗೋಪುರಗಳು, ತೋಟಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಪರಸ್ಪರ ಆಟವಾಡುವ ಯುವತಿಯರಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಉಶೀರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಬಾವಿಗಳು, ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆಯರು, ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಬೀದಿಗಳು, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ವೇದಘೋಷದಿಂದ ಗಂಭೀರವಾದ ಮಠಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮೀಮಾಂಸೆ ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು, ಸಾಮವೇದ ಪಠಣ, ಸುಗಂಧದ ಮನೆಗಳು, ಮೃದುವಾದ ವಸ್ತ್ರ, ತಾಂಬೂಲದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ತುಟಿ, ಮೃದು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಾತುರ್ಯವಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವರು, ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮೃದುವಾದ ಬಟ್ಟೆ, ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರೂಪ, ಸುಂದರ ಭುಜಗಳು, ಮುತ್ತುಹಾರ, ಜಪಾಕುಸುಂಬದಂತೆ ಕೆಂಪು ಹಲ್ಲು, ಮೃದುವಾದ ನಗು, ಪುಣ್ಯಮದಿರಾ ಮನೆಗಳು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ತೋರಣಗಳು, ಶುದ್ಧವಾದ ಬೀದಿಗಳು, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳು, ಬಾಳೆಕಂಬಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಬಾಗಿಲುಗಳು—ಇವುಗಳಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದನು.