ಮಹಾಕಾಯಸ್ತಥಾ ಭೂತ್ವಾ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚ ಕರೇಣ ತತ್ । ಶಿರಾಂಸಿ ಚ ತಥೈಕೇನಾಪೀಡ್ಯ ಚಿಚ್ಛೇದ ಶಷ್ಪವತ್
ಅವನು ದೊಡ್ಡ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಅವರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ, ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
ಮಾರಯಿತ್ವಾ ತತೋ ದೂತಾನಾದಾಯೇಕ್ಷ್ವಾಕುಮಭ್ಯಗಾತ್ । ನಿವೇದಯಾಮಾಸ ಚ ತಂ ವೀರಭದ್ರಾಯ ಧೀಮತೇ
ಅವನು ದೂತರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಆತ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಧೀರನಾದ ವೀರಭದ್ರನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು.
ಸ ಚಾಪಿ ಶಂಕರಾಯಾಥ ತಂ ಪ್ರಾಹ ಚ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ತ್ವಯಾಷ್ಟದಿನಪೂಜೈವ ಕೃತಾ ಕೃಷ್ಣಾ ದಿನೇ ದಿನೇ
ಆ ವೀರಭದ್ರನು ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಎಂಟು ದಿನ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದ್ದೀಯೆ, ಕೃಷ್ಣ.'
ತ್ವಮನಿಂದಃ ಪುರಾ ಮಾಂ ಚ ಲಿಂಗಂ ಶಿಶ್ನಾಗ್ರಮಿತ್ಯುತ । ತೇನೈವ ಪಾಪಯೋಗೇನ ಶಿಶ್ನವಕ್ತ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯಸಿ
'ಒಮ್ಮೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಲಿಂಗವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ, ಲಿಂಗವನ್ನು ಅವಾಚ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆ ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿ, ನಿನಗೆ ಮುಖವಾಗಿ ಲಿಂಗವಾಗುವುದು.'
ಶಿಶ್ನಾಗ್ರೇ ವಿವರಂ ಚಕ್ರಂ ಜಿಹ್ವಾನಾಸಾದಿವರ್ಜಿತಃ । ಪೂರ್ವಂ ಮನ್ನಾಮವಕ್ತೃತ್ವಾದ್ವಕ್ತಾ ಚಾಪಿ ಭವಿಷ್ಯಸಿ
'ಆ ಲಿಂಗದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಂಧ್ರ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಿನಗೆ ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಗು ಇರದು; ಆದರೂ, ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಮಾತಾಡುವವನಾಗುವೆ.'
ಅಥೇಶವಚನಾತ್ಸೋಪಿ ತಥಾಭೂತೋಭವತ್ಕ್ಷಣಾತ್ । ಶಂಭುರುವಾಚ- ಯ ಇದಂ ಶೃಣುಯಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಪುರಾಣಾಖ್ಯಾನಮುತ್ತಮಮ್
ಆಗ ದೇವರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವನು ಕೂಡಲೇ ಆ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಶಂಭುನು ಹೇಳಿದನು: 'ಯಾರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ—'
ವಿಮುಕ್ತಪಾಪಬಂಧಶ್ಚ ಶಿವಭಕ್ತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಸ ಯಾತಿ ಚ ಶಿವಸ್ಥಾನೇ ವಕ್ತಾ ಚಾಪಿ ತಥಾ ಭವೇತ್
'ಅವರು ಪಾಪಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಶಿವಭಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಶಿವನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಮಾತಾಡುವವರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ.'
ಯಶ್ಚ ವಕ್ತಿ ಕಥಾಮೇನಾಂ ಹರೇಣ ಸದೃಶೋ ಭವೇತ್ । ಉಕ್ತ್ವಾ ಕಥಾಮಿಮಾಂ ಪೂರ್ವಮಧೀರೋ ನಾಮ ಭೂಮಿಪಃ
'ಯಾರು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಹರಿಯಂತೆ ಮಹಿಮೆ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದೆ ಅಧೀರ ಎಂಬ ರಾಜನು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದನು.'
ಸ್ವರ್ಗಂ ಸ ಗತವಾನ್ರಾಜಾ ಕೃತಪಾಪೋಥ ಭಾರ್ಯಯಾ
'ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದನು.'
ಶ್ರೀರಾಮ ಉವಾಚ- ಅಯಮಗ್ನಿಶಿಖೋ ನಾಮ ವಹ್ನಿಃ ಶಿವಗಣಶ್ಚ ವೈ । ಸ ಕಥಂ ತಾದೃಶೋ ಭೂತಸ್ತನ್ಮೇ ವದ ನಮಸ್ತವ
ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: 'ಈ ವಹ್ನಿ, ಅಗ್ನಿಶಿಖ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವನು, ಶಿವನ ಸೇವಕನು ಹೇಗೆ ಆಯಿತೆಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು, ನಿಮ್ಮಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.'
ಶಂಭುರುವಾಚ- ಅಯಮಾಸೀತ್ಪುರಾ ಕಶ್ಚಿತ್ಕ್ಷತ್ತ್ರಿಯಃ ಕ್ರೋಧನಃ ಸದಾ । ನಷ್ಟಭಾರ್ಯೋ ನಷ್ಟಸೇನೋ ನಷ್ಟರಾಷ್ಟ್ರೋತಿದುಃಖಿತಃ
ಶಂಭುನು ಹೇಳಿದನು: 'ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಇದ್ದನು, ಸದಾ ಕೋಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು; ಅವನು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು, ಸೇನೆಯನ್ನು, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ತುಂಬಾ ದುಃಖಪಟ್ಟನು.'
ಲಬ್ಧ್ವಾ ಲುಲಾಯ ದ್ವಿತಯಂ ಕೃಷಿಂ ಚಕ್ರೇ ಸಹಾತ್ಮಜೈಃ । ಋಣೇನ ಮಹತಾ ಯುಕ್ತಃ ಪುನಶ್ಚಾತೀವ ದುಃಖಿತಃ
ಅವನು ಎರಡು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಸಾಲದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಾ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
ಪುನಶ್ಚ ದುಃಖಿತೋ ರಾಜಾ ಸರ್ಪೇಣ ಸುತನಾಶನಾತ್ । ತಥಾಭೂತೋ ಮಹೀಪಾಲಸ್ತತ್ಯಾಜ ಕೃಷಿಮಪ್ಯುತ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ರಾಜನು ದುಃಖಪಟ್ಟು, ಹಾವು ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು.
ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸುತೌ ಚಾಪಿ ತ್ಯಕ್ತಾಹಾರೋ ರುರೋದ ಹ । ಸುತಾವಥ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಪ್ರಾಹತುಃ ಪಿತರಂ ತ್ವಿದಮ್
ಅವನು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಊಟವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ಅಳುತ್ತಾ ಕುಳಿತನು; ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿ ತಂದೆಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಕಿಮರ್ಥಂ ರುದ್ಯತೇ ತಾತ ನಷ್ಟೋ ನಾಯಾತಿ ರೋದನಾತ್ । ಶರೀರಶೋಷಣಾಯಾಥ ಶೋಕಸ್ತೇಽದ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀಯಾ ಮಗನೇ? ಹೋದವನು ಅಳುವುದರಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇಂದು ನಿನ್ನ ದುಃಖದಿಂದ ನಿನ್ನ ದೇಹವೇ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಶೋಕೇನ ಚಕ್ಷುಷೀ ನಷ್ಟೇ ಕಂಠೋ ನಷ್ಟಸ್ತಥಾ ತವ । ಅನುಷ್ಠಾನಂ ತಥಾ ನಷ್ಟಂ ಕಿಮರ್ಥಂ ಪರಿತಪ್ಯಸೇ
ದುಃಖದಿಂದ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಳಾಗಿವೆ, ಗಂಟಲೂ ಹಾಳಾಗಿದೆ; ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯೂ ಹಾಳಾಗಿದೆ—ಹೀಗಿರುತ್ತಾ ನೀನು ಏಕೆ ನಿನ್ನನ್ನು ತಾನೆ ಹಿಂಸಿಸುತ್ತೀಯಾ?
ಏಕೋ ನಷ್ಟೋ ನ ಚಾಯಾತಿ ರಕ್ಷ ಪಂಚಸ್ಥಿತಾನಸೂನ್ । ಬಹೂನಾಂ ರಕ್ಷಣಂ ಪುಣ್ಯಮಾಶ್ರಿತಾನಾಂ ವಿಶೇಷತಃ
ಒಬ್ಬನು ಹೋದನು, ಹಿಂತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಉಳಿದಿರುವ ಐದು ಜನರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳು. ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವವರನ್ನು especially ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪುಣ್ಯಕರ.
ಅನ್ಯಾಶ್ರಿತಮಮುಂ ಶತ್ರುಂ ಕಥಂ ಶೋಚಿತುಮರ್ಹಸಿ । ಪಿತೋವಾಚ- ಪುತ್ರಃ ಶತ್ರುಃ ಕಥಂ ಪುತ್ರೌ ಯುವಾಂ ಶತ್ರೂ ತಥಾ ಚ ಮೇ
ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಶತ್ರುವಿಗಾಗಿ ನೀನು ಹೇಗೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತೀಯಾ? ತಂದೆ ಹೇಳಿದನು—ಮಗನು ಹೇಗೆ ಶತ್ರು? ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನಗೆ ಶತ್ರುಗಳೇ.
ಅತ್ಯಂತಸುಖಿನಂ ಪುತ್ರಂ ಕಥಂ ಶತ್ರುಮಭಾಷತಮ್ । ಸುತಾವೂಚತುಃ ಜಾಯಮಾನೋ ಹರೇದ್ಭಾರ್ಯಾಂ ವರ್ದ್ಧಮಾನೋ ಹರೇದ್ಧನಮ್
ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದಿದ್ದ ಮಗನನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ಶತ್ರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೀಯಾ? ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಹೇಳಿದರು—ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಬೆಳೆದಂತೆ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಮ್ರಿಯಮಾಣಸ್ತಥಾ ಪ್ರಾಣಾಞ್ಛತ್ರುತ್ವಂ ಕಿಮತಃ ಪರಮ್ । ಯತ್ಸುಖಂ ಚ ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸ್ಪರ್ಶನಾಲಿಂಗನಾದಿಭಿಃ
ಸಾಯುವಾಗ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುತ್ವವೇನು? ನೀನು ಹೇಳಿದ ಆ ಸಂತೋಷ—ತೊಡೆಯುವುದು, ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ—
ದುಃಖೋದರ್ಕಮಿದಂ ರಾಜನ್ಸರ್ವಮೇತದ್ವದಾಮಿ ತೇ । ಪ್ರಸೂತಿಕಾಲೇ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾನಾಶವಿಚಾರಣಾ
ಇದು ಎಲ್ಲವೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನೇ ತರುತ್ತದೆ, ರಾಜನೇ. ಮಗ ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಚಾರವೇ ಇಲ್ಲದೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಜೀವಿತಾಯಾಮಥೋಪತ್ನ್ಯಾಮಾತ್ಮನಃ ಸುಖನಾಶನಮ್ । ಯೋನ್ಯಶುದ್ಧೌ ತು ಜಾತಾಯಾಂ ಸಂಯೋಗೋ ನೋಪಪದ್ಯತೇ
ಬದುಕಿನ خاطر ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿಯಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಂತ ಸಂತೋಷವೇ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಅಶುದ್ಧ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರೆ, ಸಂಗವೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಆಲಿಂಗನಪರೇ ಗಾಢಂ ಸ್ತನ್ಯೇನಾಂಗಂ ಪರಿಪ್ಲುತೇ । ತಥಾಪಿ ಯದಿ ಸಂಯೋಗಃ ಶಿಶುರೋದನತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ
ಬಲವಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಹಾಲಿನಿಂದ ದೇಹ ತೊಯ್ದರೂ, ಸಂಗವಾದರೂ ಹೆಂಗಸು ಮಗುವಿನ ಅಳುವಿಗೆ ಒಳಗಾಗಲೇಬೇಕು.
ದೃಢಂ ಶಿಶುಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ತತೋ ವೈರಸ್ಯಮೇವ ಚ । ಅಥ ಚೇತ್ಪತಿತೋ ಡಿಂಭೋ ಮಧ್ಯೇ ಮೈಥುನಮುದ್ಗತಿಃ
ಮನಸ್ಸು ಪೂರ್ತಿ ಮಗುವಿನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ疎ತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗು ಬಿದ್ದರೆ ಸಂಗವೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ರತಿಮಧ್ಯೇ ತು ವಿಚ್ಛೇದೇ ದುಃಖಂ ಕಿಂಚಿದಸನ್ನಿಭಮ್ । ಸರ್ವಕಾಲೇ ಪರಿಮಿತೇ ಕದಾಚಿದ್ರತಿಸಂಭವಃ
ಸಂಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ ಬಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂತೋಷ ಕಡಿಮೆಯೇ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಗ ಸಾಧ್ಯ.
ತತ್ಕಾಲೇ ಭೋಜನಂ ನಾಸ್ತಿ ಸ್ವಾಪೋ ನಾಸ್ತಿ ಚ ಭಾರ್ಯಯಾ । ಶಿಶೂನಾಂ ರಕ್ಷಣೇ ದುಃಖಂ ವ್ಯಾಧಿತರ್ಷಗ್ರಹಾದಿಭಿಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಊಟವಿಲ್ಲ, ಹೆಂಡತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನಿದ್ರೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ರೋಗ, ದಾಹ, ಬೇಸರಗಳಿಂದ ದುಃಖವೇ ಹೆಚ್ಚು.
ತನ್ಮತಂ ಯತ್ಸುಖಂ ಚಿತ್ರಂ ಯಥಾಂಕಾರೋಹಣಂ ಪಿತುಃ । ಆಲಿಂಗನಕೃತಂ ತಾತ ಚುಂಬನಾದಿಕೃತಂ ತಥಾ
ತಂದೆ ಮಗನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮುತ್ತಿಡುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಂತೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮಗನೇ—
ಅತ್ಯನ್ತಮಧುರೋಕ್ತ್ಯಾದಿ ಯತ್ಸುಖಾನಿ ನರೇಶ್ವರ । ರತಿಮಧ್ಯೇ ವಿರಾಮಸ್ಯ ಕಲಾಂ ನಾರ್ಹಂತಿ ಷೋಡಶೀಮ್
ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂತೋಷಗಳು, ರಾಜನೇ, ಸಂಗದ ಪರಮಾನಂದದ ಹದಿನಾರನೇ ಭಾಗಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ.
ಅನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಚ ದುಃಖಾನಿ ಸಂತಿ ಪುತ್ರೇ ಸಹಸ್ರಶಃ । ಅನೇನ ತ್ವಂ ಕಿಂ ಕ್ರಿಯಸೇ ಇಹಾಮುತ್ರ ವಿರೋಧಿನಾ
ಮಗನ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ದುಃಖಗಳಿವೆ. ಇಂತಹ ವಿರೋಧಿಯೊಂದಿಗೆ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀಯಾ?
ತ್ಯಜ ಶೋಕಮಿದಂ ತಸ್ಮಾದಾವಾಂ ಪುತ್ರೌ ಸ್ಥಿತಾವಿಹ । ಶ್ರೀರಾಜೋವಾಚ-। ತ್ಯಜಾಮಿ ಶೋಕಂ ದುರ್ವಾರಂ ಸರ್ವಕಾರ್ಯವಿರೋಧಿನಮ್
ಆದುದರಿಂದ, ಈ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ನಾವು ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇವೆ. ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ನಾನೀಗ ಈ ಅಡಗಲಾಗದ, ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ವಿಘ್ನವಾಗುವ ದುಃಖವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತೇನೆ.