ಇತಿ ಶ್ರೀಪಾದ್ಮೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ಪಂಚಪಂಚಾಶತ್ಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರಖಂಡೇ। ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರಸಂವಾದೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಚರಿತೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಸ್ವಧಾಮಗಮನನಿರೂಪಣಂನಾಮ ದ್ವಿಪಂಚಾಶದಧಿಕದ್ವಿಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಈ ರೀತಿ ಶ್ರೀಪದ್ಮ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಚರಿತೆಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಧಾಮಗಮನ ನಿರೂಪಣೆಯೆಂಬ ಎರಡು ನೂರ ಐವತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.
ಜೈಮಿನಿರುವಾಚ- ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಸ್ಯ ತತ್ವಂ ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ವ್ಯಾಸ ಮಹಾಮತೇ । ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಮಹಂ ಜ್ಞಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಭವದಗ್ರತಃ
ಜೈಮಿನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಮತಿಯಾದ ವ್ಯಾಸನೇ, ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು. ನಾನು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ- ಶರೀರಂ ಮಾನುಷಂ ವಿಪ್ರ ದುರ್ಲಭಂ ಚಾತ್ರ ಭೂತಲೇ । ಧೀರಃ ಶರೀರಮಾಸಾದ್ಯ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಯೋಗಮಭ್ಯಸೇತ್
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಅಪರೂಪ. ಧೀರನು ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.
ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಧ್ಯಾನಯೋಗಾವುಭೌ ಯೋಗೌ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತೌ । ತಯೋರಾದ್ಯಃ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಃ ಕುರ್ವತಾಂ ಸರ್ವಕಾಮದಃ
ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಯೋಗ ಎರಡೂ ಯೋಗಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ; ಅದನ್ನು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಗಙ್ಗಾ ಶ್ರೀರ್ವಿಷ್ಣುಪೂಜಾ ಚ ದಾನಾನಿ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ತಥಾ ಭಕ್ತಿರ್ಭಕ್ತಿರೇಕಾದಶೀ ವ್ರತೇ
ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜೆ, ದಾನ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತ ಪಾಲನೆ—
ಧಾತ್ರೀ ತುಲಸ್ಯೋರ್ಭಕ್ತಿಶ್ಚ ತಥಾ ಚಾತಿಥಿಪೂಜನಮ್ । ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾಙ್ಗಭೂತಾನಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನೀತಿ ಸಮಾಸತಃ
ನಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಮತ್ತು ತುಳಸಿಗೆ ಭಕ್ತಿ, ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವುದು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದ ಅಂಗಗಳೆಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾದೃತೇ ವಿಪ್ರ ಧ್ಯಾನಯೋಗೇನ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ । ಕ್ರಿಯಾಯೋಗರತೋ ಯಾತಿ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮ್
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲದೆ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು ಆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ.
ಜೈಮಿನಿರುವಾಚ- ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾಙ್ಗಭೂತಾನಿ ಯಾನಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಭೋಃ ಪ್ರಭೋ । ತನ್ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾನಿ ಕಥಯ ಯದಿ ಭೋ ಮಯ್ಯನುಗ್ರಹಃ
ಜೈಮಿನಿಯನು ಹೇಳಿದನು: ಪ್ರಭುವೇ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಾರ್ಗದ ಅಂಗಗಳ ಮಹಿಮೆ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. ನೀವು ನನಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಿದರೆ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛೆ ಇದೆ.
ಗಙ್ಗಾಯಾಃ ಕೇ ಗುಣಾ ಬ್ರಹ್ಮನ್ವಿಷ್ಣುಪೂಜಾಫಲಂ ಚ ಕಿಮ್ । ಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿ ಕಾನಿ ದಾನಾನಿ ಕಾ ವಾ ಭಕ್ತಿರ್ದ್ವಿಜನ್ಮನಾಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಗಂಗೆಯ ಗುಣಗಳು ಯಾವವು? ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪೂಜೆಯ ಫಲವೇನು? ಯಾವ ದಾನಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವು? ದ್ವಿಜರ ಭಕ್ತಿ ಯಾವುದು?
ಏಕಾದಶ್ಯಾಃ ಫಲಂ ಕಿಂವಾ ಧಾತ್ರೀಭಕ್ತಿಶ್ಚ ಕೀದೃಶೀ । ತುಲಸ್ಯಾಃ ಕೀದೃಶೀ ಭಕ್ತಿಃ ಕಿಂ ವಾ ಚಾತಿಥಿಪೂಜನಮ್
ಏಕಾದಶಿಯ ಫಲವೇನು? ಧಾತ್ರೀ ಮರದ ಭಕ್ತಿ ಹೇಗಿದೆ? ತುಳಸಿಯ ಭಕ್ತಿ ಯಾವುದು? ಅತಿಥಿ ಪೂಜೆ ಎಂದರೆ ಏನು?
ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಮುನೇ ಬ್ರೂಹಿ ಶ್ರೋತುಮಸ್ತಿ ಮಮಾದರಃ । ತ್ವತ್ತೋಽನ್ಯ ಕಥಿತುಂ ಕೋಽಪಿ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ಜಗತ್ತ್ರಯೇ
ಮುನಿಯೇ, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ. ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ- ಸಾಧುಸಾಧು ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನಸ್ತೇ ವಿಮಲಂ ಧ್ರುವಮ್ । ಯತೋ ಗುಹ್ಯಕಥಾಮೇತಾಂ ಶ್ರೋತುಂ ಶ್ರದ್ಧಾ ಚ ಕೌತುಕಮ್
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಒಳ್ಳೆಯದು, ಒಳ್ಳೆಯದು, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಈ ಗುಪ್ತವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲ ಹೊಂದಿದ್ದೀಯ.
ಭಾಗೀರಥ್ಯಾ ಗುಣಂ ಸಮ್ಯಕ್ಕಥಿತುಂ ನ ಹಿ ಶಕ್ಯತೇ । ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾಸತೋ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಶ್ರೂಯತಾಮೇಕಚೇತಸಾ
ಭಾಗೀರಥಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು.
ಗಙ್ಗೇತ್ಯಕ್ಷರಯುಗ್ಮಂ ಚ ಜಪತ್ಯತ್ಯನ್ತಕೋಮಲಮ್ । ಮನ್ಯೇ ವ್ರಜೇತ್ತಥಾಪ್ಯೇನೋ ಮಹಾಭೂತರಸಾಯನಮ್
ಯಾರು 'ಗಂಗಾ' ಎಂಬ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಜಪಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಮಹಾ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ.
ಸರ್ವತ್ರ ಸುಲಭಾ ಗಙ್ಗಾ ತ್ರಿಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ದುರ್ಲಭಾ । ಗಙ್ಗಾದ್ವಾರೇ ಪ್ರಯಾಗೇ ಚ ಗಙ್ಗಾಸಾಗರಸಙ್ಗಮೇ
ಗಂಗೆಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗಾದ್ವಾರ, ಪ್ರಯಾಗ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯು ಸಾಗರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದುರ್ಲಭವಾಗಿದೆ.
ಸವಾಸವಾಃ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಗಙ್ಗಾದ್ವಾರಂ ಮನೋರಮಮ್ । ಸಮಾಗತ್ಯ ಪ್ರಕುರ್ವನ್ತಿ ಸ್ನಾನದಾನಾದಿಕಂ ಮುನೇ
ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಮನೋರಮವಾದ ಗಂಗಾದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮುನಿಯೇ.
ದೈವಯೋಗಾನ್ಮುನೇ ತತ್ರ ಯೇ ತ್ಯಜಂತಿ ಕಲೇವರಮ್ । ಮನುಷ್ಯ ಪಶು ಕೀಟಾದ್ಯಾ ಲಭಂತೇ ಪರಮಂ ಪದಮ್
ದೈವಿಕ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ, ಮುನಿಯೇ, ಗಂಗಾದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಯಾರು ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಮಾನವ, ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವಾ ಕೀಟರಾಗಿರಲಿ, ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅತ್ರೇತಿಹಾಸಂ ವಿಪ್ರರ್ಷೇ ಕಥ್ಯಮಾನಂ ಮಯಾ ಶುಣು । ಸಮ್ಯಕ್ಛ್ರವಣಮಾತ್ರೇಣ ಸರ್ವಪಾಪೈಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮುನಿಯೇ, ಈಗ ನಾನು ಹೇಳಲಿರುವ ಈ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಇದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು.
ಮನೋಭದ್ರೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಸೋಮವಂಶ ಸಮುದ್ಭವಃ । ಪೂರ್ವಮಾಸೀಜ್ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ಬಲವಾನ್ಸರ್ವಧರ್ಮ್ಮವಿತ್
ಮನೋಭದ್ರ ಎಂಬ ರಾಜನು ಚಂದ್ರವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು.
ತಸ್ಯ ಹೇಮಪ್ರಭಾ ನಾಮ ಮಹಿಷೀ ಪ್ರಿಯವಾದಿನೀ । ಪತಿವ್ರತಾ ಮಹಾಭಾಗಾ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಂಯುತಾ
ಅವನ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರು ಹೇಮಪ್ರಭಾ. ಅವಳು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವಳು, ಪತಿವ್ರತೆ, ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವಂತಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಳು.
ಸ ರಾಜಾ ಸಮರೇ ಹತ್ವಾ ಸಕಲಾನೇವ ಶಾತ್ರವಾನ್ । ಶಶಾಸ ಪೃಥಿವೀಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಸಾಬ್ಧಿದ್ವೀಪಾಂ ಮಹಾಬಲಃ
ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ರಾಜನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಸಮುದ್ರಗಳೂ ದ್ವೀಪಗಳೂಳ್ಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು.
ಸ ಏಕದಾ ಮಹೀಪಾಲಃ ಸಮಾಹೂಯ ಸ್ವಮಂತ್ರಿಣಃ । ಉವಾಚೇದಂ ವಚಃ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಸಭಾಮಧ್ಯೇ ಮಹಾಯಶಾಃ
ಒಂದು ದಿನ ಆ ಭೂಪಾಲನು ತನ್ನ ಸಚಿವರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಮನೋಭದ್ರ ಉವಾಚ-। ಅಮಾತ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ವಾ ಮಯೇಯಂ ಪರಿಪಾಲಿತಾ । ನಿಹತಾ ರಿಪವಃ ಸರ್ವೇ ಸಪುತ್ರಬಲವಾಹನಾಃ
ಮನೋಭದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಅಮಾತ್ಯರೆ, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರರು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳೊಡನೆ ಸೋಲಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ಪಾಲಿತಾನಿ ಸ್ವಗೋತ್ರಾಣಿ ದಾನೈರ್ವಿಪ್ರಾಶ್ಚ ತೋಷಿತಾಃ । ಶಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ತ್ರಿದಶಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಪುತ್ರಬಲವಾಹನಾಃ
ನನ್ನ ಸ್ವಗೋತ್ರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ದಾನಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳೊಡನೆ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಪಾಲಿತಾನಿ ಸ್ವಗೋತ್ರಾಣಿ ಯಜ್ಞೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಸದಕ್ಷಿಣೈಃ । ಏತದ್ಧಿ ಜರಯಾ ಸರ್ವಂ ಮಹತ್ಯಾ ಮೇ ಬಲಂ ಹೃತಮ್
ನಾನು ನನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಯಜ್ಞಗಳ ಮೂಲಕ, ಯೋಗ್ಯವಾದ ದಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಹಾ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿ ಹಾರಿಹೋಗಿದೆ.
ಕರ್ಮಾಣಿ ಕಾನಿಚಿತ್ಕರ್ತ್ತುಂ ನ ಹಿ ಶಕ್ನೋಮಿ ದುರ್ಬಲಃ । ಸಾಮರ್ಥ್ಯಹೀನೇ ಪುರುಷೇ ರಾಜಶ್ರೀರ್ನ ಹಿ ಶೋಭತೇ
ಈ ದುರ್ಬಲ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೆಲವೊಂದು ಕೆಲಸಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದವನಲ್ಲಿ ರಾಜಶೋಭೆ ಕೂಡ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸರ್ವಾಭರಣಸಂಯುಕ್ತಾ ವೃದ್ಧಾಙ್ಗಾ ಇವ ಕಾಮಿನೀ । ತಾವದ್ವಿಭ್ಯತಿ ಸರ್ವೇಽಪಿ ಶತ್ರವಃ ಪೃಥಿವೀತಲೇ
ಎಲ್ಲ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ ವಯಸ್ಸಾದ ಅಂಗಗಳಿರುವ ಮಹಿಳೆಯಂತೆ, ಶಕ್ತಿಯಿರುವವರೆಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳು ಭಯಪಡುವರು.
ಯಾವದ್ಧಿ ಗತಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ಚಾರುಚಕ್ಷುಷಾ । ಸಮಸ್ತಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾಮಪಿ ತದ್ಗತಮಾನಸಮ್
ಒಮ್ಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೋದರೆ, ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವವರೂ ಅವಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸು ಅವಳಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅವಳನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪೃಥ್ವೀ ತ್ಯಜೇನ್ನೃಪಂ ವೃದ್ಧಂ ಸ್ವೈರಿಣೀಪಾಲಿತಾ ಯಥಾ । ಭಕ್ತಿಲಭ್ಯಾಗುಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಗುಣಲಭ್ಯಂ ಮಹದ್ಯಶಃ
ಭೂಮಿ ವಯಸ್ಸಾದ ರಾಜನನ್ನು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ರಕ್ಷಕನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಂತೆ, ಬಿಟ್ಟಿಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿ ಗುಣದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ನಿಃಶ್ರೇಯಸಂ ದಾನಲಭ್ಯಂ ಬಲಲಭ್ಯಾ ತು ಮೇದಿನೀ । ಸಾಮರ್ಥ್ಯಹೀನಃ ಕೃಪಣೋ ನಿಶ್ಚಿತೋ ರಿಪುಶಾಸನೇ
ಪರಮ ಮಂಗಳವು ದಾನದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದವನನ್ನು, ಅವನು ದಯನೀಯನಾದರೂ, ಶತ್ರುಗಳು ಆಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ.