ಯಥಾಕಥಂಚಿದ್ರಾಮಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸ್ಮರಣಂ ಪರಮ್ । ಯೇನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಪರಮಂ ಪದಂ ದೇವಾದಿದುರ್ಲಭಮ್
ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ರಾಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಆ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೊರೆಯದ ಪರಮಪದವನ್ನು one ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ತಚ್ಚಿತ್ರಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮುನಯಃ ಕೃತಾರ್ಥಂ ಮೇನಿರೇ ನಿಜಮ್ । ಯದ್ರಾಮಚರಣಪ್ರೇಕ್ಷಾ ಕರಸ್ಪರ್ಶಪವಿತ್ರಿತಮ್
ಆ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ರಾಮಚರಣಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಅವರ ಕೈಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾದರು.
ಗತೇ ತಸ್ಮಿನ್ಸುರೇ ಸ್ವರ್ಗಂ ಹಯರೂಪಧರೇ ಪುರಾ । ಉವಾಚ ರಾಮಸ್ತಪಸಾಂ ನಿಧೀನ್ವೇದವಿದುತ್ತಮಾನ್
ಆ ದೈವಿಕ ಅಶ್ವಸ್ವರೂಪದವನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ರಾಮನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದ ತಪಸ್ವಿಗಳಾದ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಮಯಾಬ್ರಹ್ಮನ್ಹಯೋ ನಷ್ಟೋ ಗತಃ ಸುಖಮ್ । ಹೋಮಃ ಕಥಂ ಪುರೋಭಾವೀ ಸರ್ವದೈವತತರ್ಪಕಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ನಾನು ಈಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಆ ಕುದುರೆ ಈಗ ಇಲ್ಲ, ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಹೋಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು?
ಯಥಾ ಸ್ಯಾತ್ಸುರಸಂತೃಪ್ತಿರ್ಯಥಾ ಮೇ ಮಖ ಉತ್ತಮಃ । ತಥಾ ಕುರ್ವಂತು ಮುನಯೋ ಯಥಾ ಮೇ ಸ್ಯಾದ್ವಿಧಿಶ್ರುತಮ್
ಮುನಿಗಳು ಹಾಗೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡಲಿ, ದೇವತೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತರಾಗಲಿ, ನನ್ನ ಯಜ್ಞವು ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಲಿ.
ಇತಿ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮಾಶ್ರುತ್ಯ ಜಗಾದ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ । ವಸಿಷ್ಠಃ ಸರ್ವದೇವಾನಾಂ ಚಿತ್ತಾಭಿಜ್ಞಾನಕೋವಿದಃ
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ವಸಿಷ್ಠಮಹರ್ಷಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಕರ್ಪೂರಮಾಹರ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಯೇನ ದೇವಾಃ ಸ್ವಯಂ ಪುರಾ । ಪ್ರಾಪ್ಯ ಹವ್ಯಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಂತಿ ಮದ್ವಾಕ್ಯಪ್ರೇರಿತಾಧುನಾ
ತಕ್ಷಣವೇ ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ತಂದುಕೊಡು. ಅದರಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳು ಹಿಂದೆ ಹವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವರು.
ಇತಿ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮಾಕರ್ಣ್ಯ ರಾಮಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮುಪಾಹರತ್ । ಕರ್ಪೂರಂ ಬಹುದೇವಾನಾಂ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ಬಹುಶೋಭನಮ್
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಮನು ಕೂಡಲೇ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾದ, ಬಹಳಷ್ಟು ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟನು.
ತದಾ ಮುನಿಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾತ್ಮಾ ದೇವಾನಾಹ್ವಯದದ್ಭುತಾನ್ । ತೇ ಸರ್ವೇ ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಸ್ವಪರೀವಾರಸಂವೃತಾಃ
ಆಗ ಆ ಮುನಿಯು ಹರ್ಷಭರಿತನಾಗಿ, ಅದ್ಭುತ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು. ಅವರು ತಾವು ತಾವು ತಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಲೇ ಬಂದು ಹಾಜರಾದರು.
ಶೇಷ ಉವಾಚ- ಪರಿಸ್ವಾದನ್ಕ್ರತೌ ತೃಪ್ತಿಂ ನ ಪ್ರಾಪ ಸುರಸಂಯುತಃ
ಶೇಷನು ಹೇಳಿದನು: ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೂ ದೇವತೆಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗಲಿಲ್ಲ.
ನಾರಾಯಣೋ ಮಹಾದೇವೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತತ್ರ ಚತುರ್ಮುಖಃ । ವರುಣಶ್ಚ ಕುಬೇರಶ್ಚ ತಥಾನ್ಯೇ ಲೋಕಪಾಲಕಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣ, ಮಹಾದೇವ, ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮ, ವರుణ, ಕುಬೇರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಲೋಕಪಾಲಕರೂ ಇದ್ದರು.
ತತ್ರಾಸ್ವಾದ್ಯ ಹವಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಪರಿಷ್ಕೃತಮ್ । ತತ್ರ ಪುನರ್ಹಿ ವಿಪ್ರೇಂದ್ರಾಃ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಾಇವ ಭೋಜನಾತ್
ಅಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸವಿಯಾದ ಹವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ರುಚಿಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಭೋಜನ ಮಾಡಿದರೂ ಹಸಿವಿನಂತೆಯೇ ಉಳಿದರು.
ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾಂಶ್ಚ ಸಂತರ್ಪ್ಯ ಹವಿಷಾ ಕರುಣಾನಿಧಿಃ । ವಸಿಷ್ಠಪ್ರೇರಿತಃ ಸರ್ವಮಿತಿ ಕರ್ತವ್ಯಮಾಚರತ್
ಅಪಾರ ದಯಾಳು, ವಸಿಷ್ಠರ ಸೂಚನೆಯಂತೆ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹವನದ ಮೂಲಕ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಾನಸಂತುಷ್ಟಾ ಹವಿಸ್ತುಷ್ಟಾಃ ಸುರಾವರಾಃ । ತೃಪ್ತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ವಕಂ ಭಾಗಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವಾಲಯಂ ಯಯುಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ಹವನದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಗೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆದು, ಎಲ್ಲರೂ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ಋಷಿಭ್ಯೋ ಹೋತೃಮುಖ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾದಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ಚತುರ್ದಿಶಮ್ । ಸಂತುಷ್ಟಾಸ್ತೇ ದ್ವಿಜಾರಾಮಮಾಶೀರ್ಭಿರದದುಃ ಶುಭಮ್
ಅವನು ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಹವನದ ಮುಖ್ಯ ಪುರುಷರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾಜನಿಗೆ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು.
ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ತತಃ ಕೃತ್ವಾ ವಸಿಷ್ಠಃ ಪ್ರಾಹ ಸುಸ್ತ್ರಿಯಃ । ವರ್ಧಾಪಯಂತು ಭೂಮೀಶಂ ಯಾಗಪೂರ್ತಿಕರಂ ಪರಮ್
ನಂತರ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ವಸಿಷ್ಠರು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಈ ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭೂಮಿಪತಿಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಗೌರವಿಸಲಿ' ಎಂದು.
ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ತಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಲಾಜೈರವಾಕಿರನ್ಮುದಾ । ಲಾವಣ್ಯಜಿತಕಂದರ್ಪಂ ಮಹಾಮಣಿವಿಭೂಷಿತಮ್
ಆ ಮಾತು ಕೇಳಿದ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಆನಂದದಿಂದ, ಕಾಮದೇವನಿಗಿಂತಲೂ ಸುಂದರನಾದ, ಮಹಾಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜನ ಮೇಲೆ ಲಾಜುಗಳನ್ನು ಎರಚಿದರು.
ತತೋಽವಭೃಥಸ್ನಾನಾರ್ಥಂ ಪ್ರೇರಯಾಮಾಸ ಭೂಮಿಪಮ್ । ಯಯೌ ರಾಮಃ ಸಹಸ್ವೀಯೈಃ ಸರಯೂತೀರಮುತ್ತಮಮ್
ಅವಭೃಥ ಸ್ನಾನದಿಗಾಗಿ ರಾಜನನ್ನು ಕಳಿಸಿದರು. ರಾಮನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸರಯೂ ನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಅನೇಕರಾಜಕೋಟೀಭಿಃ ಪರೀತಃ ಪಾದಚಾರಿಭಿಃ । ಜಗಾಮ ಸ ಸರಿಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಾಂ ಪಕ್ಷಿವೃಂದಸಮಾಕುಲಾಮ್
ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ರಾಜರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ, ಅವನು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿದನು.
ತಾರಾಪತಿರಿವ ಸ್ವಾಭಿರ್ಭಾರ್ಯಾಭಿರ್ವೃತ ಉತ್ಪ್ರಭಃ । ವಿರೋಚತೇ ತಥಾ ತದ್ವದ್ರಾಮೋ ರಾಜಗಣೈರ್ವೃತಃ
ನಕ್ಷತ್ರಾಧಿಪತಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ, ರಾಜಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ತದುತ್ಸವಂ ಸಮಾಜ್ಞಾಯ ಯಯುರ್ಲೋಕಾಸ್ತ್ವರಾಯುತಾಃ । ಸೀತಾಪತಿಮುಖಾಲೋಕನಿಶ್ಚಲೀಭೂತಲೋಚನಾಃ
ಆ ಉತ್ಸವದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ವೇಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಸೀತಾಪತಿಯ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.
ರಾಜೇಂದ್ರಂ ಸೀತಯಾ ಸಾಕಂ ಗಚ್ಛಂತಂ ಸರಿತಂ ಪ್ರತಿ । ವಿಲೋಕ್ಯ ಮುದಿತಾ ಲೋಕಾಶ್ಚಿರಂ ದರ್ಶನಲಾಲಸಾಃ
ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜನು ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು.
ಅನೇಕ ನಟಗಂಧರ್ವಾ ಗಾಯಂತೋ ಯಶ ಉಜ್ಜ್ವಲಮ್ । ಅನುಜಗ್ಮುರ್ಮಹೀಶಾನಂ ಸರ್ವಲೋಕನಮಸ್ಕೃತಮ್
ಅನೇಕ ನಟರು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು, ಅವನ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಪೂಜಿತನಾದ ಭೂಮಿಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.
ನರ್ತಕ್ಯಸ್ತತ್ರ ನೃತ್ಯಂತ್ಯಃ ಕ್ಷೋಭಯಂತ್ಯಃ ಪತೇರ್ಮನಃ । ಜಲಯಂತ್ರೈಶ್ಚ ಸಿಂಚಂತ್ಯೋ ಯಯುಃ ಶ್ರೀರಾಮಸೇವನಮ್
ಅಲ್ಲಿಯ ನೃತ್ಯಾಂಗನರು ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ, ರಾಜನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆನಂದಪಡಿಸಿದರು. ಜಲನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಎರಚುತ್ತಾ ಶ್ರೀರಾಮನ ಸೇವೆಗೆ ಹೋದರು.
ಮಹಾರಾಜಂ ವಿಲಿಪಂತ್ಯೋ ಹರಿದ್ರಾ ಕುಂಕುಮಾದಿಭಿಃ । ಪರಸ್ಪರಂ ಪ್ರಲಿಪಂತ್ಯೋ ಮುದಂ ಪ್ರಾಪುರ್ಮಹತ್ತರಾಮ್
ಅವರು ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಅರಿಶಿಣ, ಕುಂಕುಮ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಲೇಪಿಸಿದರು. ಪರಸ್ಪರ ಲೇಪಿಸುತ್ತಾ ಅವರ ಸಂತೋಷ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಕುಚಯುಗ್ಮೋಪರಿನ್ಯಸ್ತಮುಕ್ತಾಹಾರಸುಶೋಭಿತಾಃ । ಶ್ರವಣದ್ವಂದ್ವಸಂಮೃಷ್ಟಸ್ವರ್ಣಕುಂಡಲಲಕ್ಷಿತಾಃ
ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳು ಇಬ್ಬಾಗದ ಮೇಲೂ ಹೊತ್ತಿರುವಂತೆ, ಎರಡು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲೂ ಬಂಗಾರದ ಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾಗಿದ್ದರು.
ಅನೇಕನರನಾರೀಭಿಃ ಸಂಕೀರ್ಣಂ ಮಾರ್ಗಮಾಚರನ್ । ಯಥಾವತ್ಸರಿತಂ ಪ್ರಾಪ ಶಿವಪುಣ್ಯಜಲಾಪ್ಲುತಾಮ್
ಅನೇಕ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಅವನು ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ನೀರಿನಿಂದ ಪಾವನವಾದ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು.
ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ಸ ವೈದೇಹ್ಯಾ ರಾಮಃ ಕಮಲಲೋಚನಃ । ಪ್ರವಿವೇಶ ಜಲಂ ಪುಣ್ಯಂ ವಸಿಷ್ಠಾದಿಭಿರನ್ವಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ, ವೈದೇಹಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಕಮಲನಯನ ರಾಮನು, ವಸಿಷ್ಠರು ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಅನುಪ್ರವಿವಿಶುಃ ಸರ್ವೇ ರಾಜಾನೋ ಜನತಾಸ್ತಥಾ । ತತ್ಪಾದರಜಸಾ ಪೂತಜಲಂ ಲೋಕೈಕವಂದಿತಮ್
ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಜನರೂ ಕೂಡ, ಅವನ ಪಾದಧೂಳಿಯಿಂದ ಪಾವನವಾದ, ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯವಾದ ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ಪರಸ್ಪರಂ ಪ್ರಸಿಂಚಂತೋ ಜಲಯಂತ್ರೈರ್ಮನೋರಮೈಃ । ಸುಶೋಣನಯನಾಃ ಸರ್ವೇ ಹರ್ಷಂ ಪ್ರಾಪುರ್ಮನೋಧಿಕಮ್
ಮನೋಹರವಾದ ಜಲನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ನೀರು ಎರಚುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲರೂ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆನಂದದಿಂದ ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.