ಹರ್ಷಾದಶ್ರೂಣಿಮುಂಚಂತೋ ರಾಮಾದ್ಯಾ ಭೂಮಿಪಾಸ್ತಥಾ । ತದ್ಗಾನಪಂಚಮಾಲಾಪಮೋಹಿತಾಶ್ಚಿತ್ರಿತೋಪಮಾಃ
ರಾಮನೂ ಇತರ ರಾಜರೂ ಆ ಹಾಡಿನ ಐದು ರೀತಿಯ ರಾಗಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ಸಂತೋಷದ ಅಶ್ರುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು; ಅವರ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಸ್ಮಯದ ಉಪಮಾನಗಳು ಮೂಡಿದವು.
ತತ್ರ ರಾಮಃ ಸುತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾಗಾನವಿಮೋಹಕೌ । ಅದಾತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸುವರ್ಣಸ್ಯ ಲಕ್ಷಂ ಲಕ್ಷಂ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್
ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳೂ ಆ ಮಹಾ ಹಾಡಿನಿಂದ ತುಂಬಾ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಲಕ್ಷ ಲಕ್ಷ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
ತದಾ ದಾನಪರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾಲ್ಮೀಕಿಂ ಮುನಿಸತ್ತಮಮ್ । ಅಬ್ರೂತಾಂ ಪ್ರಹಸಂತೌ ತೌ ಕಿಂಚಿದ್ವಕ್ರಭ್ರುವೌ ತತಃ
ಆಗ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ದಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ನಗುತ್ತಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಭ್ರೂಕುಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಮುನೇ ಮಹಾನಯೋನೇನ ಕ್ರಿಯತೇ ಭೂಮಿಪೇನ ವೈ । ಯದಾವಾಭ್ಯಾಂ ಸುವರ್ಣಾನಿ ದಾತುಮಿಚ್ಛತಿ ಲೋಭಯನ್
ಮುನಿಯೇ, ರಾಜನು ನಮಗೆ ಚಿನ್ನ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಯಾವ ಮಹಾ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ? ಅವನು ನಮಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಬಯಸುವುದೇಕೆ?
ಪ್ರತಿಗ್ರಹೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಶಸ್ಯತೇ ನೇತರೇಷು ವೈ । ಪ್ರತಿಗ್ರಹಪರೋ ರಾಜಾ ನರಕಾಯೈವ ಕಲ್ಪತೇ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ, ಇತರರಿಗೆ ಅಲ್ಲ; ದಾನ ಸ್ವೀಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ರಾಜನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಆವಯೋಃ ಕೃಪಯಾ ಮುಕ್ತಂ ರಾಜ್ಯಂ ಭುಂಕ್ತೇ ಮಹೀಪತಿಃ । ಕಥಂ ದಾತುಂ ಸುವರ್ಣಾನಿ ವಾಂಛತಿ ಶ್ರೇಯಸಾಂಚಿತಃ
ನಮ್ಮ ದಯೆಯಿಂದ ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಪುಣ್ಯಪೂರ್ಣನಾದ ಅವನು ನಮಗೆ ಚಿನ್ನ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ?
ಇತ್ಯುಕ್ತವಂತೌ ತೌ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾಲ್ಮೀಕಿಃ ಕೃಪಯಾಯುತಃ । ಅಶಂಸದ್ಯುಷ್ಮತ್ಪಿತರಂ ಜಾನೀಥಾಂ ನೀತಿವಿತ್ತಮೌ
ಹೀಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮಾತನಾಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ ದಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, 'ನಿಮ್ಮ ತಂದೆ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ' ಎಂದು ಹೊಗಳಿದರು.
ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮುನೇರ್ವಾಕ್ಯಂ ಬಾಲಕೌ ನೃಪಪಾದಯೋಃ । ಲಗ್ನೌ ವಿನಯಸಂಯುಕ್ತೌ ಮಾತೃಭಕ್ತ್ಯಾತಿನಿರ್ಮಲೌ
ಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಬಾಲಕರು ತಾಯಿಗೆ ಅಪಾರ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು, ವಿನಯದಿಂದ ರಾಜನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ನಮಿಸಿದರು.
ರಾಮೋ ಬಾಲೌ ದೃಢಂ ಸ್ವಾಂಗೇ ಪರಿರಭ್ಯ ಮುದಾನ್ವಿತಃ । ಮೇನೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾಸ್ತದಾ ಧರ್ಮೌ ಮೂರ್ತಿಮಂತಾವುಪಸ್ಥಿತೌ
ರಾಮನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಧರ್ಮದ ಜೀವಂತ ರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.
ಸಭಾಪಿ ರಾಮಸುತಯೋರ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ವಕ್ತ್ರೇ ಮನೋರಮೇ । ಜಾನಕೀಪತಿಭಕ್ತಿತ್ವಂ ಸತ್ಯಂ ಮೇನೇ ಮುನೀಶ್ವರ
ಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವವರೂ ರಾಮನ ಮಕ್ಕಳ ಮನೋಹರ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರು ಜನಕಿಯ ಪತಿಯ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತರು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿದರು; ಮಹರ್ಷಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ ಭಾವಿಸಿದರು.
ಇತಿ ಶೇಷಮುಖಪ್ರೋಕ್ತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನೋಽಬ್ರವೀತ್ । ರಾಮಾಯಣಂ ಶ್ರೋತುಮನಾಃ ಸರ್ವಧರ್ಮಸಮನ್ವಿತಮ್
ಶೇಷನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಯಸಿದ ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನು ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನ ಉವಾಚ। ಕಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಕೃತಂ ಸ್ವಾಮಿನ್ರಾಮಾಯಣಮಿದಂ ಮಹತ್ । ಕಸ್ಮಾಚ್ಚಕಾರ ಕಿನ್ತತ್ರ ವರ್ಣನಂ ತದ್ವದಸ್ವ ಮೇ
ವಾತ್ಸ್ಯಾಯನನು ಹೇಳಿದನು: 'ಸ್ವಾಮೀ, ಈ ಮಹಾ ರಾಮಾಯಣ ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು? ಯಾರು ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು? ಇದರ ವಿಷಯವೇನು? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸಿ.'
ಶೇಷ ಉವಾಚ-। ಏಕದಾ ಗತವಾನ್ವಿಪ್ರೋ ವಾಲ್ಮೀಕಿರ್ವಿಪಿನಂ ಮಹತ್ । ಯತ್ರ ತಾಲಾಸ್ತಮಾಲಾಶ್ಚ ಕಿಂಶುಕಾ ಯತ್ರ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ
ಶೇಷನು ಹೇಳಿದನು: 'ಒಂದು ಬಾರಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ತಾಳಮರ, ತಮಾಲಮರ ಮತ್ತು ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಿಂಶುಕ ಮರಗಳಿದ್ದವು.'
ಕೇತಕೀ ಯತ್ರ ರಜಸಾ ಕುರ್ವತೀ ಸೌರಭಂ ವನಮ್ । ಶಶಿಪ್ರಭೇವ ಮಹತೀ ದೃಶ್ಯತೇ ಶುಭ್ರಕರ್ಣಭೃತ್ । ಚಂಪಕೋಬಕುಲಶ್ಚಾಪಿ ಕೋವಿದಾರಃ ಕುರಂಟಕಃ
ಅಲ್ಲಿ ಕೇತಕಿಯ ಹೂವುಗಳ ರಜದಿಂದ ಅರಣ್ಯವು ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು; ದೊಡ್ಡ ಬಿಳಿ ಹೂವಿನ ಮರಗಳು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಚಂಪಕ, ಬಕುಲ, ಕೋವಿದಾರ ಮತ್ತು ಕುರುಂಟಕ ಮರಗಳೂ ಇದ್ದವು.
ಅನೇಕೇ ಪುಷ್ಪಿತಾ ಯತ್ರ ಪಾದಪಾಃ ಶೋಭನೇ ವನೇ । ಕೋಕಿಲಾನಾಂ ವಿರಾವೇಣ ಷಟ್ಪದಾನಾಂ ಚ ಶಬ್ದಿತೈಃ
ಆ ಸುಂದರ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹೂವಿನ ಮರಗಳು ಹಸುರಾಗಿದ್ದವು; ಕೋಯಿಲಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಜೇನುಹುಳಗಳ ಗೂಂಜನೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ಸಂಘುಷ್ಟಂ ಸರ್ವತೋ ರಮ್ಯಂ ಮನೋಹರವಯೋನ್ವಿತಮ್ । ತತ್ರ ಕ್ರೌಂಚಯುಗಂ ರಮ್ಯಂ ಕಾಮಬಾಣಪ್ರಪೀಡಿತಮ್
ಆ ಕಾಡು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮಬಾಣದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಕ್ರೌಂಚಪಕ್ಷಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಪರಸ್ಪರಂ ಪ್ರಹೃಷಿತಂ ರೇಮೇ ಸ್ನಿಗ್ಧತಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್ । ತದಾ ವ್ಯಾಧಃ ಸಮಾಗತ್ಯ ತಯೋರೇಕಂ ಮನೋಹರಮ್
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಒಂದಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಒಬ್ಬ ಬೇಟೆಗಾರ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ—
ಅವಧೀನ್ನಿರ್ದಯಃ ಕಶ್ಚಿನ್ಮಾಂಸಾಸ್ವಾದನಲೋಲುಪಃ । ತದಾ ಕ್ರೌಂಚೀ ವ್ಯಾಧಹತಂ ಸ್ವಪತಿಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ದುಃಖಿತಾ
ಅತಿಯಾದ ಕ್ರೂರಿಯು, ಮಾಂಸದ ರುಚಿಗೆ ಆಸೆಪಟ್ಟು, ದಯೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಆಗ ಆ ಹೆಣ್ಣು ಕ್ರೌಂಚಿ, ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರನಿಂದ ಬಲಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತುಂಬಾ ದುಃಖವಾಯಿತು.
ವಿಲಲಾಪ ಭೃಶಂ ದುಃಖಾನ್ಮುಂಚಂತೀ ರಾವಮುಚ್ಚಕೈಃ । ತದಾ ಮುನಿಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ನಿಷಾದಂ ಕ್ರೌಂಚಘಾತಕಮ್
ಆಕೆ ಆಳವಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ, ಜೋರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ, ಭಾರವಾದ ಕೂಗು ಹಾಕಿದಳು. ಆಗ ಆ ಋಷಿ, ಕ್ರೌಂಚಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ಬೇಟೆಗಾರನನ್ನು ನೋಡಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು.
ಶಶಾಪ ವಾರ್ಯುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸರಿತಃ ಪಾವನಂ ಶುಭಮ್ । ಮಾ ನಿಷಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ತ್ವಮಗಮಃ ಶಾಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ
ಪವಿತ್ರ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಆ ಋಷಿ ಆ ಬೇಟೆಗಾರನಿಗೆ ಶಾಪಕೊಟ್ಟನು: 'ನಿಷಾದ, ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸ್ಥಿರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಾರದು.'
ಯತ್ಕ್ರೌಂಚಪಕ್ಷಿಣೋರೇಕಮವಧೀಃ ಕಾಮಮೋಹಿತಮ್ । ತದಾ ಪ್ರಬಂಧಂ ಶ್ಲೋಕಸ್ಯ ಜಾತಂ ಮತ್ವಾ ಹ್ಯನುದ್ವಿಜಾಃ
ನೀನು ಕ್ರೌಂಚಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಜೋಡಿಯಲ್ಲೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಾಮಮೋಹದಿಂದ ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಋಷಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ್ಯದ ರೂಪು ಹುಟ್ಟಿತು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ, ಚಿತ್ತಶಾಂತರಾದ ಋಷಿಗಳು—
ಊಚುರ್ಮುನಿಂ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಸ್ತೇ ಶಂಸಂತಃ ಸಾಧುಸಾಧ್ವಿತಿ । ಸ್ವಾಮಿಞ್ಛಾಪೋದಿತೇ ವಾಕ್ಯೇ ಭಾರತೀಶ್ಲೋಕಮಾತನೋತ್
ಆ ಋಷಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ 'ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ! ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ!' ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ವಾಮಿ ಶಾಪವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ, ಮಾತಿನ ದೇವತೆ ಪದ್ಯದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಳು.
ಅತ್ಯಂತಂ ಮೋಹನೋ ಜಾತಃ ಶ್ಲೋಕೋಽಯಂ ಮುನಿಸತ್ತಮ । ತದಾ ಮುನಿಃ ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಬಭೂವ ವಾಡವರ್ಷಭ । ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಸಮಾಗತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪುತ್ರೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಈ ಪದ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು, ಮಹಾ ಋಷಿಗಳೆ. ಆಗ ಆ ಋಷಿಯ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿತು, ಅವನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಕುದುರೆಗಿಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದುಹೋದನು.
ವಚೋ ಜಗಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಂ ಧನ್ಯೋಸಿ ತ್ವಂ ಮುನೀಶ್ವರ । ಭಾರತೀ ತ್ವನ್ಮುಖೇ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಶ್ಲೋಕತ್ವಂ ಸಮಪದ್ಯತ
ಅವನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಧನ್ಯನು! ಮಾತಿನ ದೇವತೆ ನಿನ್ನ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಕೊಂಡು ಪದ್ಯದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾಳೆ.'
ತಸ್ಮಾದ್ರಾಮಾಯಣಂ ರಮ್ಯಂ ಕುರುಷ್ವ ಮಧುರಾಕ್ಷರಮ್ । ಯೇನ ತೇ ವಿಮಲಾ ಕೀರ್ತಿರಾಕಲ್ಪಾಂತಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಆದುದರಿಂದ, ನೀನು ರಮಣೀಯವಾದ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಮಧುರವಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸು. ಇದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಾವನ ಕೀರ್ತಿ ಯುಗಾಂತ್ಯವರೆಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಧನ್ಯಾ ಸೈವ ಮುಖೇ ವಾಣೀ ರಾಮನಾಮ್ನಾ ಸಮನ್ವಿತಾ । ಅನ್ಯಾ ಕಾಮಕಥಾ ನೄಣಾಂ ಜನಯತ್ಯೇವ ಪಾತಕಮ್
ರಾಮನಾಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾತು ಧನ್ಯವಾದದು. ಇತರ ಕಾಮಕಥೆಗಳು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ಕುರುಷ್ವ ರಾಮಸ್ಯ ಚರಿತಂ ಲೋಕವಿಶ್ರುತಮ್ । ಯೇನ ಸ್ಯಾತ್ಪಾಪಿನಾಂ ಪಾಪಹಾನಿರೇವ ಪದೇಪದೇ
ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸು. ಇದರಿಂದ ಪಾಪಿಗಳು ಪ್ರತಿಪದಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಂತರ್ದಧೇ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸರ್ವದೇವೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ । ತತಃ ಸಚಿಂತಯಾಮಾಸ ಕಥಂ ರಾಮಾಯಣಂ ಭವೇತ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಧಾನವಾದನು. ನಂತರ ಅವನು 'ರಾಮಾಯಣ ಹೇಗಿರಬೇಕು?' ಎಂದು ಆಲೋಚನೆಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ತದಾ ಧ್ಯಾನಪರೋ ಜಾತೋ ನದೀತೀರೇ ಮನೋರಮೇ । ತಸ್ಯ ಚೇತಸ್ಯಥೋ ರಾಮಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತೋ ಮನೋಹರಃ
ಆಗ ಆ ಮನೋಹರ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನಮೋಹಕನಾದ ರಾಮನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.
ನೀಲೋತ್ಪಲದಲಶ್ಯಾಮಂ ರಾಮಂ ರಾಜೀವಲೋಚನಮ್ । ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ತಸ್ಯ ಚರಿತಂ ಭೂತಂಭಾವಿಭವಚ್ಚ ಯತ್
ನೀಲೋತ್ಪಲದಲದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವ, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ರಾಮನನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಅವನ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು.