ಮುಹೂರ್ತೇನಾಪಿ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಸಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ದುಃಖಪರಿಪ್ಲುತಾ । ಜಗಾದ ರಾಮಚರಣೌ ಸ್ಮಂರತೀ ಶೋಕವಿಕ್ಷತಾ
ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ಆಕೆ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿ, ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೆನೆದು, ದುಃಖದಿಂದ ಹೃದಯ ಭೇದವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ರಘುನಾಥೋ ಮಹಾಬುದ್ಧಿಸ್ತ್ಯಜತೇ ಮಾಂ ಕಥಂ ಮಹಾನ್ । ಯೋ ಮದರ್ಥೇ ಪಯೋರಾಶಿಂ ಬದ್ಧವಾನ್ವಾನರೈರ್ಯುತಃ
‘ನನ್ನಿಗಾಗಿ ವಾನರರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿಶಾಲಿಯಾದ ರಾಮನು, ನನನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾನೆ?’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಅಳುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು.
ಸ ಕಥಂ ಮಾಂ ಮಹಾವೀರೋ ನಿಷ್ಪಾಪಾಂ ರಜಕೋಕ್ತಿತಃ । ತ್ಯಜಿಷ್ಯತಿ ಮಮೈವಾತ್ರ ದೈವಂ ತು ಪ್ರತಿಕೂಲಿತಮ್
‘ನಾನು ನಿರಪರಾಧಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಧೋಬಿಯ ಮಾತಿಗೆ ಆ ಮಹಾವೀರನು ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾನೆ? ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯವೇ ನನಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ದುಃಖದಿಂದ ಹೇಳಿದರು.
ಏವಂ ವದನ್ತೀ ಪುನರಪಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ವಿದೇಹಜಾ । ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಂ ತಾಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾಥ ರುರೋದ ವಿಕೃತಸ್ವರಃ
ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಸೀತೆಯು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು; ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ದುಃಖದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದನು.
ಪುನಃ ಸಂಜ್ಞಾಮವಾಪ್ಯೈವಂ ಸೌಮಿತ್ರಿಂ ನಿಜಗಾದ ಸಾ । ದುಃಖಾತುರಂ ವೀಕ್ಷಮಾಣಾ ರುದ್ಧಕಂಠಂ ಸುದುಃಖಿತಾ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚೇತನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಆಕೆ ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಠವು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಸೌಮಿತ್ರೇ ಗಚ್ಛ ರಾಮಂ ತ್ವಂ ಧರ್ಮಮೂರ್ತಿಂ ಯಶೋನಿಧಿಮ್ । ಮದ್ವಾಕ್ಯಮೇವೈತದ್ಬ್ರೂಯಾಃ ಸಮಕ್ಷಂ ತಪಸಾಂ ನಿಧೇಃ
‘ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನೀನು ಧರ್ಮದ ರೂಪವಾದ, ಕೀರ್ತಿಯ ಧನವಾದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ತಪಸ್ವಿಗಳ ನಾಯಕನ ಮುಂದೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳು’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ಮಾಂ ತತ್ಯಾಜ ಭವಾನ್ಯದ್ವೈ ಜಾನನ್ನಪಿ ವಿಪಾಪಿನೀಮ್ । ಕುಲಸ್ಯ ಸದೃಶಂ ಕಿಂ ವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನಸ್ಯ ತತ್ಫಲಮ್
‘ನಾನು ಪಾಪದ ಅಪವಾದವಿದ್ದವಳಾಗಿದ್ದರೂ, ನನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟನು; ಇದು ಅವನ ಕುಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕದ್ದೆನಾ? ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂದ ಫಲವೇನು?’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ನಿತ್ಯಂ ತವ ಪದೇ ರಕ್ತಾಂ ತ್ವದುಚ್ಛಿಷ್ಟಭುಜಂ ಹಿ ಮಾಮ್ । ಭವಾಂಸ್ತತ್ಯಾಜ ತತ್ಸರ್ವಂ ಮಮ ದೈವಂ ತು ಕಾರಣಮ್
‘ನಾನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದ್ದೆ, ನಿನ್ನ ಉಳಿದ ಅನ್ನವನ್ನೇ ತಿಂದು ಬದುಕಿದ್ದೆ; ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟೆ. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಕಾರಣ ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯವೇ’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ಕಲ್ಯಾಣಂ ತವ ಸರ್ವತ್ರ ಭೂಯಾದ್ವೀರವರೋತ್ತಮ । ಅಹಂ ತಾವದ್ವನೇ ತ್ವಾಂ ಹಿ ಸ್ಮರಂತೀ ಪ್ರಾಣಧಾರಿಕಾ
‘ವೀರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಲಿ. ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ ಜೀವಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ಮನಸಾ ಕರ್ಮಣಾ ವಾಚಾ ಭವಾನೇವ ಮಮೋತ್ತಮಃ । ಅನ್ಯೇ ತುಚ್ಛೀಕೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ಮನಸಾ ರಘುವಂಶಜ
‘ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಕಾರ್ಯದಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ ನೀನೇ ನನಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಉಳಿದ ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ರಘುವಂಶದವನೇ’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ಭವೇಭವೇ ಭವಾನೇವ ಪತಿರ್ಭೂಯಾನ್ಮಹೀಶ್ವರ । ತ್ವತ್ಪದಸ್ಮರಣಾನೇಕ ಹತಪಾಪಾ ಸತೀಶ್ವರೀ
‘ಪ್ರತಿ ಜನ್ಮದಲ್ಲೂ ನೀನೇ ನನ್ನ ಪತಿ ಆಗಿರಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ; ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೆನೆಸುವುದರಿಂದ ನಾನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಳಾಗಿ ಶುದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ಶ್ವಶ್ರೂಜನಂ ಬ್ರೂಹಿ ಸರ್ವಂ ಮತ್ಸಂದೇಶಂ ರಘೂತ್ತಮ । ತ್ಯಕ್ತಾ ವನೇ ಮಹಾಘೋರೇ ರಾಮೇಣ ನಿರಘಾ ಸತೀ
‘ರಘುಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನ್ನ ಸಂದೇಶವನ್ನೆಲ್ಲಾ ನನ್ನ ಅತ್ತೆಗಳಿಗೆ ಹೇಳು; ರಾಮನು ಪಾಪವಿಲ್ಲದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಭಯಾನಕವಾದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟನು’ ಎಂದು ಹೇಳು’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ಸ್ಮರಾಮಿ ಚರಣೌ ಯುಷ್ಮದ್ವನೇ ಮೃಗಗಣೈರ್ಯುತೇ । ಅಂತರ್ವತ್ನೀ ವನೇ ತ್ಯಕ್ತಾ ರಾಮೇಣ ಸುಮಹಾತ್ಮನಾ
‘ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೃಗಗಳ ನಡುವೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತೇನೆ; ರಾಮನು ಮಹಾತ್ಮನು, ಅವನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟನು’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ಸೌಮಿತ್ರೇ ಶೃಣು ಮದ್ವಾಕ್ಯಂ ಭದ್ರಂ ಭೂಯಾದ್ರಘೂತ್ತಮೇ । ಇದಾನೀಂ ಸಂತ್ಯಜೇ ಪ್ರಾಣಾನ್ರಾಮವೀರ್ಯಂ ಸುರಕ್ಷತೀ
‘ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು; ರಘುಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಸದಾ ಕ್ಷೇಮವಾಗಲಿ. ಈಗ ನಾನು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತೇನೆ, ರಾಮನ ಶೌರ್ಯವೇ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದೆ’ ಎಂದು ಸೀತೆಯು ಹೇಳಿದರು.
ತ್ವಂ ರಾಮವಚನಂ ತಥ್ಯಂ ಯತ್ಕರೋಷಿ ಶುಭಂ ತವ । ಪರತಂತ್ತ್ರೇಣ ತತ್ಕಾರ್ಯಂ ರಾಮಪಾದಾಬ್ಜಸೇವಿನಾ
ನೀನು ರಾಮನ ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ನಿನ್ನಿಗೆ ಶುಭವಾಗುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ. ರಾಮನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು, ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಗಾದರೂ, ಆ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲೇಬೇಕು.
ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ರಾಮ ಸವಿಧೇ ಶಿವಾಃ ಪಂಥಾನ ಏವ ತೇ । ಮಮೋಪರಿ ಕೃಪಾ ಕಾರ್ಯಾ ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಾಹಂ ಕದಾ ಕದಾ
ನೀನು ಈಗ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ನಿನ್ನಿಗೆ ಈ ದಾರಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಶುಭಕರವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆ ತೋರಿಸಬೇಕು; ಸಮಯಾದಾಗಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೆನಪಿಸು.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾ ಭೂಮೌ ಪಪಾತ ಪುರತಸ್ತದಾ । ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ದುಃಖಮಾಪೇದೇ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಜಾನಕೀಮ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆಕೆ ಅವನ ಮುಂದೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಬುದ್ಧಿಹೀನಳಾದಳು. ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನಳಾಗಿ ಕಂಡ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಆಘಾತದಿಂದ ತುಂಬಿ ದುಃಖವನ್ನನುಭವಿಸಿದನು.
ವೀಜಯಾಮಾಸ ವಾಸೋಗ್ರೈಃ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯ ಚ । ಸೌಮಿತ್ರಿಃ ಸಾಂತ್ವಯಾಮಾಸ ವಚನೈರ್ಮಧುರೈರ್ಮುಹುಃ
ಅವನು ಸುಂದರವಾದ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಗಾಳಿ ಬೀಸಿ, ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬರುವವರೆಗೆ ನೋಡಿಕೊಂಡನು. ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗನು ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಪುನಃ ಪುನಃ ಆಕೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು.
ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಉವಾಚ। ಏಷ ಗಚ್ಛಾಮಿ ರಾಮಂ ವೈ ಗತ್ವಾ ಶಂಸಾಮಿ ಸರ್ವಶಃ । ಸಮೀಪೇ ತೇ ಮುನೇರಸ್ತಿ ವಾಲ್ಮೀಕೇರಾಶ್ರಮೋ ಮಹಾನ್
ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನ ಹತ್ತಿರವೇ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮಹಾ ಆಶ್ರಮವಿದೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತಾಂ ಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ದುಃಖಿತೋ ಬಾಷ್ಪಪೂರಿತಃ । ಮುಂಚನ್ನಶ್ರುಕಲಾಂ ದುಃಖಾದ್ಯಯೌ ರಾಮಂ ಮಹೀಪತಿಮ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವಳು ಸುತ್ತಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡು, ದುಃಖದ ಹನಿಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ, ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಟನು.
ಜಾನಕೀ ದೇವರಂ ಯಾಂತಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ವಿಸ್ಮಿತಲೋಚನಾ । ಹಸತ್ಯಯಂ ಮಹಾಭಾಗೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ದೇವರೋ ಮಮ
ಜಾನಕಿ ತನ್ನ ದೇವರನನ್ನು ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು: 'ಈ ಮಹಾತ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ನನ್ನ ದೇವರನು, ನಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.'
ಕಥಂ ಮಾಂ ಪ್ರಾಣತಃ ಪ್ರೇಷ್ಠಾಂ ವಿಪಾಪಾಂ ರಾಘವೋಽತ್ಯಜತ್ । ಇತಿ ಸಂಚಿಂತಯಂತೀ ಸಾ ತಮೈಕ್ಷದನಿಮೇಷಣಾ
ನಾನು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಾಗ, ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ರಾಘವನು ಹೇಗೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದನು? ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ, ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿಟುಕಿಸದೆ ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು.
ಜಾಹ್ನವೀಂ ಸರ್ವಥೋತ್ತೀರ್ಣಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸತ್ಯಂ ಸ್ವಹಾಪನಮ್ । ಪತಿತಾ ಪ್ರಾಣಸಂದೇಹಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ಗತಾ ತದಾ
ಜಾಹ್ನವಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಾಟಿದುದನ್ನು, ತನ್ನ ಅರ್ಪಣೆ ಸತ್ಯವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತು, ಅವಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು, ಪ್ರಾಣಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು.
ತದಾ ಹಂಸಾಃ ಸ್ವಪಕ್ಷಾಭ್ಯಾಂ ಜಲಮಾನೀಯ ಸರ್ವತಃ । ಸಿಷಿಚುರ್ಮಧುರೋ ವಾಯುರ್ವವೌ ಪುಷ್ಪಸುಗಂಧಿಮಾನ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಂಸಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ತಂದು, ಅವಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದವು; ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೃದುವಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು.
ಕರಿಣಃ ಪುಷ್ಕರೈಃ ಸ್ವೀಯೈರ್ಜಲಪೂರ್ಣೈಃ ಸಮಂತತಃ । ವ್ಯಾಪ್ತಂ ಶರೀರಂ ರಜಸಾ ಕ್ಷಾಲಯಂತ ಇವಾಗತಾಃ
ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಇರುವ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಮಲಗಳನ್ನು ತಂದು, ಅವಳ ದೇಹವನ್ನು ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದವು, ಅದು ಅವಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.
ಮೃಗಾಸ್ತದಂತಿಕಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂತಸ್ಥುರ್ವಿಸ್ಮಿತೇಕ್ಷಣಾಃ । ನಗಾಃ ಪುಷ್ಪಯುತಾ ಆಸಂಸ್ತತ್ಕಾಲಂ ಮಧುನಾ ವಿನಾ
ಮೃಗಗಳು ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತ ನಿಂತವು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಹದಿನಿರಸವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದವು.
ಏತಸ್ಮಿನ್ಸಮಯೇ ವೃತ್ತೇ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತದಾ ಸತೀ । ವಿಲಲಾಪ ಸುದುಃಖಾರ್ತಾ ರಾಮರಾಮೇತಿ ಜಲ್ಪತೀ
ಈ ಎಲ್ಲವು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆ ಸತೀ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಡೆದು, ಭಾರೀ ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ 'ರಾಮಾ ರಾಮಾ' ಎಂದು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.
ಹಾ ನಾಥ ದೀನಬಂಧೋ ಹೇ ಕರುಣಾಮಯಸಂನಿಧೇ । ಅಪರಾಧಾದೃತೇ ಮಾಂ ತ್ವಂ ಕಥಂ ತ್ಯಜಸಿ ವೈ ವನೇ
'ಹಾಯ್ ಸ್ವಾಮಿ, ದೀನರ ಬಂಧು, ಕರುನಾಮಯ, ನಾನು ಯಾವ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಿದ್ದರೂ ಬಿಟ್ಟು, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತೀಯೆ?' ಎಂದು ಅಳಲು ಮಾಡಿದಳು.
ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಭಾಷಂತೀ ವಿಲಪಂತೀ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ । ಇತಸ್ತತಃ ಪ್ರಪಶ್ಯಂತೀ ಸಂಮೂರ್ಚ್ಛಂತೀ ಪುನಃಪುನಃ
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಳುತ್ತಾ, ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾ, ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು.
ತದಾ ಸ್ವಶಿಷ್ಯೈರ್ಭಗವಾನ್ವಾಲ್ಮೀಕಿಃ ಸಂಗತೋ ವನಮ್ । ಶುಶ್ರಾವ ರುದಿತಂ ತತ್ರ ಕರುಣಾಸ್ವರಭಾಷಿತಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ಯ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನು ಆಕೆಯ ದುಃಖಭರಿತ, ಕರುನಾಮಯವಾದ ಅಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.