ಗಜೈರಥೈರ್ಹಯೈಃ ಪತ್ತಿವ್ರಜೈಃ ಪೂರ್ಣಾಂ ತು ಮೇದಿನೀಮ್ । ಕುರ್ವನ್ಸಮುದ್ರಇವ ತಾಂ ಪ್ಲಾವಯನ್ದದೃಶೇ ಭಟೈಃ
ಆನೆಗಳು, ರಥಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದಾತಿಗಳ ದಂಡುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ತುಂಬಿ, ಯೋಧರ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆ ಭೂಮಿ ಮುಳುಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಶಂಖನಾದೇನ ಸಂಘುಷ್ಟಂ ಜಯನಾದೈಸ್ತಥೈವ ಚ । ವೀಕ್ಷ್ಯ ತಂ ಪ್ರಧನೋದ್ಯುಕ್ತಂ ಸುಮತಿಂ ಪ್ರಾಹ ಭೂಮಿಪಃ
ಶಂಖನಾದ ಮತ್ತು ಜಯಘೋಷಗಳ ಗೋಜನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎದುರಾಳಿಗಳು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ಸುಮತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಶತ್ರುಘ್ನ ಉವಾಚ। ಏಷ ರಾಜಾ ಸಮಾಯಾತೋ ಮಹಾಸೈನ್ಯಪರೀವೃತಃ । ಅತ್ರ ಯತ್ಕೃತ್ಯಮಸ್ಮಾಕಂ ತದ್ವದಸ್ವ ಮಹಾಮತೇ
ಶತ್ರುಘ್ನನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜನು ಮಹಾಸೈನ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಈಗ ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳು.
ಸುಮತಿರುವಾಚ। ಯೋದ್ಧವ್ಯಮತ್ರ ಬಹುಭಿರ್ವೀರೈ ರಣವಿಶಾರದೈಃ । ಪುಷ್ಕಲಾದಿಭಿರತ್ಯುಗ್ರೈಃ ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಕೋವಿದೈಃ
ಸುಮತಿ ಹೇಳಿದನು: ಇಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕಲನು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುದ್ಧಪಟು ವೀರರು, ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾದವರು, ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು.
ರಾಜ್ಞಾ ಸಹ ಸಮೀರಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಪರಮಶೌರ್ಯವಾನ್ । ಯುದ್ಧಂ ಕರೋತು ಸುಬಲಃ ಪರಯುದ್ಧವಿಶಾರದಃ
ರಾಜನ ಜೊತೆಗೆ ಸಮೀರನ ಮಗನು, ಅತ್ಯಂತ ಶೂರನು, ಪರಸೈನ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನಾದ ಸುಬಲನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿ.
ಶೇಷ ಉವಾಚ। ಇತಿ ಬ್ರೂತೇ ಮಹಾಮಾತ್ಯೋ ಯಾವತ್ತಾವನ್ನೃಪಾತ್ಮಜಾಃ । ರಣಾಂಗಣೇ ಧನೂಂಷ್ಯದ್ಧಾ ಸ್ಫಾರಯಾಮಾಸುರುದ್ಧತಾಃ
ಶೇಷನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಮಾತ್ಯನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ರಾಜಪುತ್ರರು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಧನುಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಲದಿಂದ ಎಳೆದು ಸಿದ್ಧರಾದರು.
ತಾನ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯೋಧಾಃ ಸುಬಲಾಃ ಪುಷ್ಕಲಾದ್ಯಾ ರಣೋತ್ಕಟಾಃ । ಅಭಿಜಗ್ಮುಃ ಸ್ಯಂದನೈಃ ಸ್ವೈರ್ಧನುರ್ಬಾಣಕರಾ ಮತಾಃ
ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಪುಷ್ಕಲನು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲಿಷ್ಠ ಯೋಧರು, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದವರು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರಥಗಳಲ್ಲಿ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎದುರಿಗೆ ಬಂದರು.
ಚಂಪಕೇನ ಮಹಾವೀರಃ ಪುಷ್ಕಲಃ ಪರಮಾಸ್ತ್ರವಿತ್ । ದ್ವೈರಥೇನೈವ ಯುಯುಧೇ ಮಹಾವೀರೇಣ ಶಾಲಿನಾ
ಪುಷ್ಕಲ ಎಂಬ ಮಹಾವೀರನು, ಪರಮಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತನು, ಚಂಪಕ ಎಂಬ ಮಹಾವೀರನೊಂದಿಗೆ ರಥಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಮೋಹಕಂ ಯೋಧಯಾಮಾಸ ಜಾನಕಿಃ ಸ ಕುಶಧ್ವಜಃ । ರಿಪುಂಜಯೇನ ವಿಮಲೋ ದುರ್ವಾರೇಣ ಸುಬಾಹುಕಃ
ಜನಕನ ಪುತ್ರ ಕುಶಧ್ವಜನು ಮೋಹಕನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ವಿಮಲನು ರಿಪುಂಜಯನೊಂದಿಗೆ, ಸುಬಾಹುಕನು ದುರ್ವಾರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಪ್ರತಾಪಿನಾ ಪ್ರತಾಪಾಗ್ರ್ಯೋ ಬಲಮೋದೇನ ಚಾಂಗದಃ । ಹರ್ಯಕ್ಷೇಣ ನೀಲರತ್ನಃ ಸಹದೇವೇನ ಸತ್ಯವಾನ್
ಪ್ರತಾಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾದ ಪ್ರತಾಪಿನ್ ಬಲಮೋದನೊಂದಿಗೆ, ಅಂಗದನು ಹರ್ಯಕ್ಷನೊಂದಿಗೆ, ನೀಲರತ್ನನು ಸತ್ಯವಾನನೊಂದಿಗೆ, ಸಹದೇವನು ಕೂಡ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು.
ರಾಜಾ ವೀರಮಣಿರ್ಭೂರಿ ದೇವೇನ ಯುಯುಧೇ ಬಲೀ । ಅಸುತಾಪೇನ ಚೋಗ್ರಾಶ್ವೋ ಯುಯುಧೇ ಬಲಸಂಯುತಃ
ವೀರಮಣಿಯೆಂಬ ರಾಜನು, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ದೇವನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಉಗ್ರಾಶ್ವನು ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಸುತಾಪನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ದ್ವೈರಥಂ ತು ಮಹದ್ಯುದ್ಧಮಕುರ್ವನ್ಯುದ್ಧಕೋವಿದಾಃ । ಸರ್ವೇ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಕುಶಲಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧವಿಶಾರದಾಃ
ಎಲ್ಲರೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದವರು, ಎಲ್ಲ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದವರು, ರಥಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.
ಏವಂ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಸುರಥಸ್ಯ ಸುತೈಸ್ತದಾ । ಅತ್ಯಂತಂ ಕದನಂ ತತ್ರ ಬಭೂವ ಮುನಿಸತ್ತಮ
ಅಂತಹ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸುರಥನ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಭಯಂಕರ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಿತು, ಮಹರ್ಷಿಯೇ.
ಪುಷ್ಕಲಶ್ಚಂಪಕಂ ಪ್ರಾಹ ಕಿಂ ನಾಮಾಸಿ ನೃಪಾತ್ಮಜ । ಧನ್ಯೋಸಿ ಯೋ ಮಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ರಣಮಧ್ಯಮುಪೇಯಿವಾನ್
ಪುಷ್ಕಲನು ಚಂಪಕನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು ರಾಜಕುಮಾರಾ? ನೀನು ನನ್ನ ಜೊತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಧನ್ಯನು ನೀನು.'
ಇದಾನೀಂ ತಿಷ್ಠ ಕಿಂ ಯಾಸಿ ಕಥಂ ತೇ ಜೀವಿತಂ ಭವೇತ್ । ಏಹಿ ಯುದ್ಧಂ ಮಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಕೋವಿದ
ಈಗ ನಿಲ್ಲು, ಏಕೆ ಓಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ? ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಹೇಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ನೀನು, ನನ್ನ ಜೊತೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಾ.
ಇತ್ಯಭಿವ್ಯಾಹೃತಂ ತಸ್ಯ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಜಾತ್ಮಜೋ ಬಲೀ । ಜಗಾದ ಪುಷ್ಕಲಂ ವೀರೋ ಮೇಘಗಂಭೀರಯಾ ಗಿರಾ
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರನು ಗಂಭೀರವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕಲನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಚಂಪಕ ಉವಾಚ। ನ ನಾಮ್ನಾ ನ ಕುಲೇನೇದಂ ಯುದ್ಧಮತ್ರ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ತಥಾಪಿ ತವ ವಕ್ಷ್ಯೇಽಹಂ ಸ್ವನಾಮಬಲಪೂರ್ವಕಮ್
ಚಂಪಕನು ಹೇಳಿದನು: 'ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೋ ವಂಶದಿಂದಲೋ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನೀನು ಕೇಳಿದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.'
ಮಮ ಮಾತಾ ರಾಘವೇಶೋ ಮತ್ಪಿತಾ ರಾಘವಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಮಮ ಬಂಧೂ ರಾಮಚಂದ್ರ ಸ್ವಃಜನೋ ಮಮ ರಾಘವಃ
ನನ್ನ ತಾಯಿ ರಾಮಭಕ್ತೆ, ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ರಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ಬಂಧು ರಾಮಚಂದ್ರ, ನನ್ನ ಜನರು ರಾಮನವರೇ.
ಮನ್ನಾಮ ರಾಮದಾಸಶ್ಚ ಸದಾ ರಾಮಸ್ಯ ಸೇವಕಃ । ತಾರಯಿಷ್ಯತಿ ಮಾಂ ಯುದ್ಧೇ ರಾಮೋ ಭಕ್ತಕೃಪಾಕರಃ
ನನ್ನ ಹೆಸರು ರಾಮದಾಸ, ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಮನ ಸೇವಕ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ದಯಾಮಯನಾದ ರಾಮನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡುವನು.
ಲೋಕಾನಾಂ ಮತಮಾಸ್ಥಾಯ ಪ್ರಬ್ರವೀಮಿ ತವಾಧುನಾ । ಸುರಥಸ್ಯ ಸುತಶ್ಚಾಹಂ ಮಾತಾ ವೀರವತೀಮಮ
ಲೋಕದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಈಗ ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ನಾನು ಸುರಥನ ಮಗನು, ನನ್ನ ತಾಯಿ ಧೈರ್ಯವಂತಳು.
ಮನ್ನಾಮಯೋ ಮಧೌ ಸರ್ವಾಞ್ಛೋಭನಾನ್ವಿದಧಾತಿ ವೈ । ಮಧುಪಾಯಂರಸಾವಾ ಸಂತ್ಯಜಂತಿ ಮಧುಮೋಹಿತಾಃ
ವಸಂತದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ಮಧುರಸದಿಂದ ಮತ್ತರಾದವರು ಕೂಡ ಮಧುಪಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
ವರ್ಣೇನ ಸ್ವರ್ಣಸದೃಶೋ ಮಧ್ಯೇ ಲಿಂಗವಪುರ್ಧರಃ । ತದಾಖ್ಯಯಾಭಿಧಾಂ ವೀರ ಜಾನೀಹಿ ಮಮ ಮೋಹಿನೀಮ್
ನನ್ನ ವರ್ಣವು ಚಿನ್ನದಂತಿದೆ, ನಾನು ಪುರುಷರೂಪಿಯು. ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ನನ್ನ ಮೋಹಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತುಕೋ, ವೀರಾ.
ಯುಧ್ಯಸ್ವ ಬಾಣೈಃ ಪ್ರಧನೇನ ಕೋ ಜೇತುಂ ಹಿ ಮಾಂ ಕ್ಷಮಃ । ಇದಾನೀಂ ದರ್ಶಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ವಪರಾಕ್ರಮಮದ್ಭುತಮ್
ಮುನ್ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೋರಾಡು; ನನ್ನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಯಾರು ಶಕ್ತರು? ಈಗ ನಾನು ನನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಶೇಷ ಉವಾಚ। ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮಹದ್ವಾಕ್ಯಂ ಪುಷ್ಕಲೋ ಹೃದಿ ತೋಷಿತಃ । ತಂ ದುರ್ಜಯಂ ಮನ್ಯಮಾನಃ ಶರಾನ್ಮುಂಚನ್ರಣೇಽಭವತ್
ಶೇಷನು ಹೇಳಿದನು: ಆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪುಷ್ಕಲನಿಗೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು; ಅವನನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಶರಸಂಘಂ ಪ್ರಮುಂಚಂತಂ ಕೋಟಿಧಾ ಪುಷ್ಕಲಂ ಯಯೌ । ಚಂಪಕಃ ಕೋಪಸಂಯುಕ್ತೋ ಧನುಃ ಸಜ್ಯಮಥಾಕರೋತ್
ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾ ಪುಷ್ಕಲನು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಚಂಪಕನು ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು.
ಮುಮೋಚ ನಿಶಿತಾನ್ಬಾಣಾನ್ವೈರಿವೃಂದವಿದಾರಣಾನ್ । ಸ್ವನಾಮಚಿಹ್ನಿತಾನ್ಸ್ವರ್ಣಪುಂಖಭಾಗಸಮನ್ವಿತಾನ್
ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಗುರುತು ಇರುವ, ಚಿನ್ನದ ಅಂಚುಳ್ಳ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಚೂರುಮೂರು ಮಾಡುವಂತೆ ಹಾರಿಸಿದನು.
ತಾಂಶ್ಚಿಚ್ಛೇದ ಮಹಾವೀರಃ ಪುಷ್ಕಲಃ ಪ್ರಧನಾಂಗಣೇ । ಶರಾಂಧಕಾರಂ ಸರ್ವತ್ರ ಮುಂಚನ್ಬಾಣಾಞ್ಛಿಲಾಶಿತಾನ್
ಆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಹಾವೀರ ಪುಷ್ಕಲನು ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದನು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಲ್ಲಿನ ತುದಿಯ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿದು ಆಕಾಶವನ್ನು ಕತ್ತಲಗೊಳಿಸಿತು.
ಸ್ವಬಾಣಚ್ಛೇದನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕೃತಂ ವೀರೇಣ ಚಂಪಕಃ । ಆಹ್ವಯಾಮಾಸ ಬಲಿನಂ ಪುಷ್ಕಲಂ ಕೋಪಪೂರಿತಃ
ತನ್ನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ವೀರ ಪುಷ್ಕಲನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಚಂಪಕನು ಕೋಪದಿಂದ ಪುಷ್ಕಲನನ್ನು ಸಮರಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು.
ಮಾ ಪ್ರಯಾಹಿ ರಣಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವೇತಿ ಬ್ರುವನ್ಸಮರೇ ಪುನಃ । ಪುಷ್ಕಲಂ ಹೃದಯೇ ಬಾಣೈರ್ವಿವ್ಯಾಧ ದಶಭಿಸ್ತ್ವರನ್
'ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ಚಂಪಕನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕಲನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರಿಸಿದನು.
ತೇ ಬಾಣಾಃ ಪುಷ್ಕಲಸ್ಯಾಹೋ ಹೃದಯೇ ತೀವ್ರವೇಗಿನಃ । ಆಗತ್ಯ ಸುಭೃಶಂ ಲಗ್ನಾಃ ಶೋಣಿತಂ ಪಪುರೂರ್ಜಿತಮ್
ಆ ಬಾಣಗಳು ಪುಷ್ಕಲನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೆಟ್ಟಾಗಿ, ಆಳವಾಗಿ ನಾಟಿಕೊಂಡು, ಅವನ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ನಿಂತವು.