ಹಸತೇ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಂ ಯಶ್ಚರಿತ್ರಂ ಜ್ಞಾನದುರ್ಬಲಃ । ನ ತಸ್ಯ ನರಕಾನ್ಮುಕ್ತಿಃ ಕಲ್ಪಾಂತೇಽಪಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಯಾರು ರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಾಸ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ನರಕದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗದು.
ಯಾ ಹಿ ರಾಜನ್ವಿಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಹಯಸ್ಯಾನುಚರೈಃ ಸಹ । ಶ್ರಾವಯ ಶ್ರೀಶಚರಿತಂ ಯತೋ ವಾಹಗತಿರ್ಭವೇತ್
ರಾಜನೇ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ, ಅಶ್ವದೊಂದಿಗೆ ಇರುವವರೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಬೇಕು, ಹೀಗಾದರೆ ಆ ಕುದುರೆಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗತಿಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಶೇಷ ಉವಾಚ। ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಹೃಷ್ಟೋಽಭೂಚ್ಛತ್ರುಘ್ನಃ ಪರವೀರಹಾ । ಪ್ರಣಮ್ಯ ತಂ ಪರಿಕ್ರಮ್ಯ ಯಯೌ ಸೇವಕಸಂಯುತಃ
ಶೇಷನು ಹೇಳಿದನು: ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಶತ್ರುಘ್ನನು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವವನು, ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು; ಅವನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಸುತ್ತಿ, ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟನು.
ತತ್ರ ಗತ್ವಾ ಸ ಹನುಮಾನ್ಹಯವರ್ಯಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ । ಉವಾಚ ರಾಮಚರಿತಂ ಮಹಾದುರ್ಗತಿನಾಶಕಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಹೋಗಿ, ಆ ಮಹತ್ವವಾದ ಕುದುರೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ದೊಡ್ಡ ದುರ್ಗತಿಯನ್ನು ನೀಗಿಸುವ ರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಯಾಹಿ ದೇವ ವಿಮಾನಂ ಸ್ವಂ ರಾಮಕೀರ್ತನಪುಣ್ಯತಃ । ಸ್ವೈರಂ ಚರ ಸ್ವಲೋಕೇ ತ್ವಂ ಮುಕ್ತೋ ಭವ ಕುಯೋನಿತಃ
ಈಗ ನೀನು ರಾಮನ ಮಹಿಮೆ ಕೇಳಿದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ನಿನ್ನ ಸ್ವಗೃಹವಾದ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ಸ್ವಂತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸು, ದುಶ್ಚಿತ್ತನಾದರೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯು.
ಇತಿ ವಾಕ್ಯಂ ಸಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಶತ್ರುಘ್ನೋ ಯಾವದಾಸ್ಥಿತಃ । ತಾವದ್ದದರ್ಶ ವಿಮಲಂ ದೇವಂ ವೈಮಾನಿಕಂ ವರಮ್
ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಶತ್ರುಘ್ನನು ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಶುದ್ಧವಾದ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ದೇವರನ್ನು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನು.
ಸ ಉವಾಚ ವಿಮುಕ್ತೋಽಹಂ ರಾಮಕೀರ್ತನಸಂಶ್ರುತೇಃ । ಯಾಮಿ ಸ್ವಂ ಭವನಂ ರಾಜನ್ನಾಜ್ಞಾಪಯ ಮಹಾಮತೇ
ಆ ದೇವರು ಹೇಳಿದನು: ರಾಮನ ಮಹಿಮೆ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ನಾನು ಮುಕ್ತನಾದೆನು; ರಾಜನೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಮಹಾಮತಿವಂತನೆ, ನನಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡು.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಯಯೌ ದೇವೋ ವಿಮಾನೇ ಸ್ವೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಃ । ತದಾ ವಿಸ್ಮಯಮಾಪುಸ್ತೇ ಶತ್ರುಘ್ನೇನ ಸಹಾನುಗಾಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ದೇವರು ತನ್ನ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಹೊರಟನು; ಆಗ ಶತ್ರುಘ್ನನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದ ಸೇವಕರು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.
ತತೋ ವಾಹೋ ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ಗಾತ್ರಸ್ತಂಭಾಚ್ಚ ಭೂತಲಾತ್ । ಯಯೌ ತದ್ವಿಪಿನಂ ಸರ್ವಂ ಭ್ರಮನ್ಪಕ್ಷಿಸಮಾಕುಲಮ್
ಆಗ ಆ ಕುದುರೆ ಬಂಧನದಿಂದ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಜಡತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ, ಆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಟಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ತಿರುಗಾಡಿತು.
ಶೇಷ ಉವಾಚ। ಮಾಸಾಃ ಸಪ್ತಾಭವಂಸ್ತಸ್ಯ ಹಯವರ್ಯಸ್ಯ ಹೇಲಯಾ । ಚರತೋ ಭಾರತಂ ವರ್ಷಮನೇಕನೃಪಪೂರಿತಮ್
ಶೇಷನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ಆ ಮಹಾಕುದುರೆ ಭಾರತಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜರು ನೆಲೆಸಿರುವ ಊರುಗಳೆಲ್ಲಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ ಏಳು ತಿಂಗಳು ಕಳೆದಿತು.
ಸ ಪೂಜಿತೋ ಭೂಪವರೈಃ ಪರೀತ್ಯ ವರಭಾರತಮ್ । ಪರೀವೃತೋ ವೀರವರೈಃ ಶತ್ರುಘ್ನಾದಿಭಿರುದ್ಭಟೈಃ
ಆ ಕುದುರೆ, ಭಾರತಖಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜರಿಂದ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದು, ಶತ್ರುಘ್ನನಂತಹ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ವೀರರಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಸ ಬಭ್ರಾಮ ಬಹೂನ್ದೇಶಾನ್ಹಿಮಾಲಯಸಮೀಪತಃ । ನ ಕೋಪಿ ತಂ ನಿಜಗ್ರಾಹ ಹಯಂ ರಾಮಬಲಂ ಸ್ಮರನ್
ಅದು ಹಿಮಾಲಯದ ಸಮೀಪದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡಿತು; ರಾಮನ ಸೇನೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು ಯಾರೂ ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಅಂಗವಂಗಕಲಿಂಗಾನಾಂ ರಾಜಭಿಃ ಸಂಸ್ತುತೋ ಹಯಃ । ಜಗಾಮ ರಾಜ್ಞೋ ನಗರೇ ಸುರಥಸ್ಯ ಮನೋಹರೇ
ಅಂಗ, ವಂಗ, ಕಲಿಂಗ ದೇಶಗಳ ರಾಜರು ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿದರು; ನಂತರ ಅದು ಸುಮನೋಹರವಾದ ಸುರಥನ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
ಕುಂಡಲಂ ನಾಮ ನಗರಮದಿತೇರ್ಯತ್ರ ಕುಂಡಲಮ್ । ಕರ್ಣಯೋಃ ಪತಿತಂ ಭೂಮೌ ಹರ್ಷಭಯಸುಕಂಪಯೋಃ
ಅದಿತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕುಂಡಲ ಎಂಬ ಊರು ಇದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಕಿವಿಯಿಂದ ಕುಂಡಲವು ಸಂತೋಷ, ಭಯ ಮತ್ತು ಕಂಪದಿಂದ ನೆಲೆಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.
ಯತ್ರ ಧರ್ಮವ್ಯತಿಕ್ರಾಂತಿಂ ನ ಕರೋತಿ ಕದಾಪಿನಾ । ಶ್ರೀರಾಮಸ್ಮರಣಂ ಪ್ರೇಮ್ಣಾ ಕರೋತಿ ಜನತಾನ್ವಹಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಜನರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅಶ್ವತ್ಥಾನಾಂ ತು ಯತ್ರಾರ್ಚಾ ತುಲಸ್ಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ನೃಭಿಃ । ಕ್ರಿಯತೇ ರಘುನಾಥಸ್ಯ ಸೇವಕೈಃ ಪಾಪವರ್ಜಿತೈಃ
ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪರಹಿತರಾದ ರಘುನಾಥನ ಸೇವಕರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ ಮತ್ತು ತುಳಸಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಯತ್ರ ದೇವಾಲಯಾ ರಮ್ಯಾ ರಾಘವಪ್ರತಿಮಾಯುತಾಃ । ಪೂಜ್ಯಂತೇ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ಶುದ್ಧಚಿತ್ತೈಃ ಕಪಟವರ್ಜಿತೈಃ
ಅಲ್ಲಿ ರಾಘವನ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು, ನಿಷ್ಕಪಟ ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನ ಜನರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ವಾಚಿ ನಾಮ ಹರೇರ್ಯತ್ರ ನ ವೈ ಕಲಹಸಂಕಥಾ । ಹೃದಿ ಧ್ಯಾನಂ ತು ತಸ್ಯೈವ ನ ಚ ಕಾಮಫಲಸ್ಮೃತಿಃ
ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯವರ ವಾಚಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜಗಳದ ಮಾತುಗಳೇ ಇಲ್ಲ; ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಧ್ಯಾನ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಭೌತಿಕ ಫಲದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲ.
ದೇವನಂ ಯತ್ರ ರಾಮಸ್ಯ ವಾರ್ತ್ತಾಭಿಃ ಪೂತದೇಹಿನಾಮ್ । ನ ಜಾತುಚಿನ್ನೃಣಾಮಸ್ತಿ ಸತ್ಯವ್ಯಸನಮಾನಿನಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರರಾದವರು ರಾಮನನ್ನು ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆ ಜನರಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ವ್ಯಸನ ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಿನ್ವಸತಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸುರಥಃ ಸತ್ಯವಾನ್ಬಲೀ । ರಘುನಾಥಪದಸ್ಮಾರಹೃಷ್ಟಚಿತ್ತಃ ಪರೋನ್ಮದಃ
ಅಂತಹ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ, ಸತ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಸುರಥನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ರಘುನಾಥನ ಪಾದಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ.
ಕಿಂ ವರ್ಣಯಾಮಿ ರಾಮಸ್ಯ ಸೇವಕಂ ಸುರಥಂ ವರಮ್ । ಯಸ್ಯಾಶೇಷಗುಣಾ ಭೂಮೌ ವಿಸ್ತೃತಾಃ ಪಾವಯಂತ್ಯಘಮ್
ರಾಮನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತನಾದ ಸುರಥನನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಅವನ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡು ಪಾಪವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಸೇವಕಾಸ್ತಸ್ಯ ಭೂಪಸ್ಯ ಪರ್ಯಟಂತಃ ಕದಾಚನ । ಅಪಶ್ಯನ್ಹಯಮೇಧಸ್ಯ ಹಯಂ ಚಂದನಚರ್ಚಿತಮ್
ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ರಾಜನ ಸೇವಕರು ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಚಂದನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಅಶ್ವಮೇಧದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರು.
ತೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಹಯಪತ್ರಮಲೋಕಯನ್ । ಸ್ಪಷ್ಟಾಕ್ಷರಸಮಾಯುಕ್ತಂ ಚಂದನಾದಿಕಚರ್ಚಿತಮ್
ಅವರು ಆ ಕುದುರೆಯ ಧ್ವಜವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಹಾಗೂ ಚಂದನಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು.
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ರಾಮೇಣ ಸಂಮುಕ್ತಂ ಹಯಂ ನೇತ್ರಮನೋಹರಮ್ । ಹೃಷ್ಟಾ ರಾಜ್ಞೇ ಸಭಾಸ್ಥಾಯ ಕಥಯಾಮಾಸುರುತ್ಸುಕಾಃ
ಅದು ರಾಮನಿಂದ ಬಿಡಲಾದ ಸುಂದರವಾದ ಕುದುರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಾಜಸಭೆಗೆ ಹೋಗಿ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತಿಳಿಸಿದರು.
ಸ್ವಾಮಿನ್ನಯೋಧ್ಯಾನಗರೀಪತಿಸ್ತಸ್ಯಾಸ್ತು ರಾಘವಃ । ಹಯಮೇಧಕ್ರತೋರ್ಯೋಗ್ಯೋ ಹಯೋ ಮುಕ್ತಃ ಪರಿಭ್ರಮನ್
'ಸ್ವಾಮಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜನಾದ ರಾಘವನು ಈ ಅಶ್ವಮೇಧದ ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಕುದುರೆಯ ಮಾಲಿಕನು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸ ತೇ ಪುರಸ್ಯ ನಿಕಟೇ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸೇವಕಸಂಯುತಃ । ಗೃಹಾಣ ತ್ವಂ ಮಹಾರಾಜ ಹಯಂ ತಂ ಸುಮನೋಹರಮ್
ಆ ಕುದುರೆ ಈಗ ಸೇವಕರೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ; ಮಹಾರಾಜನೇ, ಆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಿರಿ.
ಶೇಷ ಉವಾಚ। ಇತಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿಜಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಹರ್ಷಪರಿಪ್ಲುತಃ । ಉವಾಚ ವೀರಾನ್ಬಲಿನೋ ಮೇಘಗಂಭೀರಯಾ ಗಿರಾ
ಶೇಷನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅಪಾರ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶೇಷನು, ಮಿಂಚಿನ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿ ವೀರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಸುರಥ ಉವಾಚ। ಧನ್ಯಾ ವಯಂ ರಾಮಮುಖಂ ಪಶ್ಯಾಮಃ ಸಹ ಸೇವಕಾಃ । ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಿ ಹಯಂ ತಸ್ಯ ಭಟಕೋಟಿಪರೀವೃತಮ್
ಸುರಥನು ಹೇಳಿದನು: ನಾವು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸೇವಕರು ರಾಮನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು. ನಾನು ಅವನ ಕುದುರೆಯನ್ನು, ಸಾವಿರಾರು ಯೋಧರ ನಡುವೆ ಇದ್ದರೂ ಹಿಡಿಯುತ್ತೇನೆ.
ತದಾ ಮೋಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಾಹಂ ತಂ ಯದಾ ರಾಮಃ ಸಮಾವ್ರಜೇತ್ । ಕೃತಾರ್ಥಂ ಮಮ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಚಿರಂ ಧ್ಯಾನರತಸ್ಯ ವೈ
ನಾನು ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ರಾಮನು ಸ್ವತಃ ಬಂದಾಗ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಭಕ್ತನು, ಬಹುಕಾಲ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವನು, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ.
ಶೇಷ ಉವಾಚ। ಇತ್ಥಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಹೀಪಾಲಃ ಸೇವಕಾನ್ಸ್ವಯಮಾದಿಶತ್ । ಗೃಹ್ಣಂತು ವಾಹಂ ಪ್ರಸಭಂ ಮೋಚ್ಯೋ ನಾಶ್ವೋಽಕ್ಷಿಗೋಚರಃ
ಶೇಷನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಸೇವಕರಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಆದೇಶಿಸಿದನು: 'ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಿರಿ; ಅದು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.'