ಅಥ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧಮನ್ಯೋನ್ಯಮಭೂತ್
ಆಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ರಾಮೋಽಪಿ ವಾಲಿನಂ ಜಘಾನ
ರಾಮನು ಕೂಡ ವಾಲಿಗೆ ಹೊಡೆದನು.
ಪಪಾತ ಚ ವಾಲ್ಯಾಹ ಚಾಶಸ್ತ್ರಯುದ್ಧೇ ವಾ ಬಾಣಘಾತೋಽಥ ಶೋಣಿತಸರ್ವಾಂಗೋ ಬಭೂವ
ವಾಲಿ ಬಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೇಳಿದನು: 'ಅಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದು ಯೋಗ್ಯವೇ?' ಅವನ ದೇಹವೆಲ್ಲ ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿತು.
ಅಥ ತಾರಾ ಚಾಂಗದಶ್ಚ ಸಮಾಗತ್ಯ ವ್ಯಥಿತೌ ಬಭೂವತುಃ
ಆಗ ತಾರೆಯೂ ಅಂಗದನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.
ಅಥ ರಾಘವಂ ವಾನರಾಃ ಸಮಾಯಾತಾ ವಾಲ್ಯುಪಾಂತೇ ನಿಪೇತೂರುರುದುಶ್ಚ
ನಂತರ ವಾನರರು ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ವಾಲಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಜೋರಾಗಿ ಅಳಿದರು.
ಅಥ ತಾರಾ ರಾಮಂ ಬಭಾಷೇ ಶಾಸ್ತ್ರಕುಶಲಾಃ ಶೂರಾ ಧಾರ್ಮಿಕಾ ರಾಘವಾಃ ಪುರಾ ಚಾಪಿ ರಾಮ ಕಥಂ ಪಾಪಮಕಾರ್ಷೀಃ
ಆಮೇಲೆ ತಾರೆಯು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು: 'ರಾಘವ, ನೀನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ. ಆದರೂ, ರಾಮಾ, ನೀನು ಈ ಪಾಪಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದೆ?'
ನ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮ್ಮಂ ಜಾನೀಷೇ ರಾಜಗಣಸೇವಿತಮ್
ನೀನು ರಾಜರು ಗೌರವಿಸುವ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಯುದ್ಧ್ಯತೋರ್ಯುದ್ಧೇ ಜಯೋ ವಾ ಮರಣಂ ಭವೇತ್ । ಅನ್ಯೋ ಯದಿತಯೋರ್ಹನ್ಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಸ ನಿಗದ್ಯತೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡುವಾಗ ಜಯ ಅಥವಾ ಮರಣವಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೊಂದರೆ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಕಿಂ ವೈರೇಣ ವಾಲಿನಮಾಹನಃ ಕಿಂ ವಾನರಮಾಂಸಾಶಯಾ
ನೀನು ವಾಲಿಗೆ ಯಾವ ಶತ್ರುತ್ವದಿಂದ ಹೊಡೆದೆ? ಅಥವಾ ನಿನಗೆ ವಾನರ ಮಾಂಸ ಬೇಕೆಂದು ಇತ್ತು?
ಅಭೋಜ್ಯಂ ವಾನರಂ ಮಾಂಸಂ ಯದ್ಯಾತ್ಮನೋಽಪ್ರಿಯಾತ್ಸುಖಾಭಾವಾದಪರೇಷಾಮಪಿ ತಥಾಭಾವಂ ಮನ್ಯಸೇ ಅಹೋ ವಿಮೋಹಾದ್ಯದಿಮಾಮಾದಾತುಮಿದಂ ಕೃತಮೇಕಪತ್ನೀವ್ರತಂ ತವ
ವಾನರ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ನೀನು ನಿನ್ನ ಅಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಇತರರೂ ಹೀಗೆಯೇ ಅನಿಸುವರೆಂದು ನೀನು ಎಣಿಸಿದ್ದೀಯಾ? ಅಯ್ಯೋ, ಏನು ಮೋಹದಿಂದ ನೀನು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಒಬ್ಬೆಯ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೀಯಲ್ಲ!
ಅಹೋ ಜ್ಞಾತಂ ಸರ್ವದೇವ ಭದ್ರಂ ಯದುಕ್ತೋಸಿ
ಓ ಧನ್ಯೆಯೆ, ನೀನು ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲಾ ಈಗ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ವಕ್ತಿ ಚ ರಾಮಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿನಾ ಮಯಾ ದುಷ್ಟನಿಗ್ರಹಣಂ ಕಾರ್ಯಂ ಶಿಷ್ಟಪರಿಪಾಲನಂ ಚ ವಾಲಿನಾ ಸುಗ್ರೀವಮಹಿಷೀ ರುಮಾಪಹೃತಾ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಅತಶ್ಚ ನ ತಾದೃಗ್ವಧೇ ದೋಷಃ
ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಜನಾಗಿ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದು, ಸಜ್ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ. ವಾಲಿಯು ಸುಗ್ರೀವನ ಹೆಂಡತಿ ರೂಮಾವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ.'
ತಾರೋವಾಚ- ಸುಗ್ರೀವೋಽಪಿ ತರ್ಹಿ ವಧ್ಯೋ ದುಂದುಭಿನಾ ಯುದ್ಧ್ಯತಾ ವಾಲಿನಾ ಬಿಲೇಪ್ರವಿಷ್ಟೇನ ವತ್ಸರಂ ತತ್ರೋಷಿತಂ ತದಂತರೇ ಚ ಮಾಮಪಹೃತ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಕೃತಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ತಂ ಪೂರ್ವಮಪಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಂ ಹಂತು
ತಾರೆಯು ಹೇಳಿದಳು: 'ಆಗ ಸುಗ್ರೀವನೂ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ವಾಲಿ ದುಂದುಭಿಯನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಹೋದಾಗ ಬಿಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಇದ್ದನು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನು ನನ್ನನ್ನೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಪಡೆದನು. ಅವನನ್ನು ಆಗಲೇ ಅಥವಾ ಈಗ ಕೊಲ್ಲಬೇಕಿತ್ತು.'
ರಾಮ ಉವಾಚ-। ಕಿಯತ್ಕಾಲಾತ್ಪೂರ್ವಮಿದಂ ಚ ವದ
ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದನು: ಇದು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದದ್ದು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು.
ತಾರೋವಾಚ- ಷಷ್ಟಿವರ್ಷಸಹಸ್ರಾದರ್ವಾಕಶೀತಿತಮೇ ವರ್ಷೇ ರಕ್ಷೋಯುದ್ಧೇ ಸುಗ್ರೀವೇಣ ರಾಜ್ಯಮಪಹೃತಮ್
ತಾರಾ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: ಅರವತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಎಂಭತ್ತನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ರಾಕ್ಷಸನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು.
ಪುನಶ್ಚ ವರ್ಷಾಂತರೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇನ ವಾಲಿನಾ ಸುಗ್ರೀವಃ ಪಲಾಯಿತಃ
ಅದರ ನಂತರ, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವಾಲಿ ಮರಳಿ ಬಂದು, ಸುಗ್ರೀವನು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.
ಅಪಹೃತಾ ತಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ರಾಜ್ಯಂ ಚಾಪಹೃತಮ್
ಅವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು, ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಂಡರು.
ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ದಿನೇ ಭವತಃ ಪಿತುರ್ದಶರಥಸ್ಯಾಭಿಷೇಕಃ
ಅದೇ ದಿನವೇ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ದಶರಥನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ನಡೆಯಿತು.
ರಾಘವ ಉವಾಚ- ಮಯಾ ಪಿತುರನುಶಾಸನಾದ್ರಾಜ್ಯಗತದುಷ್ಟನಿಗ್ರಹಣಂ ಕೃತಮ್ । ಗುರುವಚನಸ್ಯಾನುಲ್ಲಂಘನೀಯತ್ವಾತ್ತದಪಹರಣವೇಲಾಯಾಂ ಯೋ ರಾಜಾಸನಾಚರತ್
ರಾಘವನು ಹೇಳಿದನು: ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡ ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಾನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿದೆನು. ಗುರುಗಳ ಮಾತನ್ನು ಮೀರಿ ನಡೆಯಬಾರದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದಾಗ ಯಾರೇ ರಾಜನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದ್ದರೂ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.
ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರೌ ಮೃಗೌ ಮೃಗಯೋರ್ಹತಶ್ಚ ವಾಲೀ ಮೃಗಾಣಾಮನ್ಯೋನ್ಯಂ ದಾರಣಾದ್ಯ ಜಗುಪ್ಸಾ ಚ
ಅಥವಾ, ವಾಲಿಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಮೃಗಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮೃಗದಂತೆ ಹತರಾದನು. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹರಿಯುವದು ದೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯತೋ ಮಮ ಮೃಗಯಾವದಾಥವಾ ಮೃಗಾಣಾಮ್ । ಚಲಿತಸ್ಥಿತಬದ್ಧಾನಾಂ ಚಲದ್ಭ್ರಾಂತಪಲಾಯಿನಾಮ್ । ಅಥಾವಸೃಜತಾಸಂಗಮುಜ್ಝಿತಾ ಮೃಗಯಾ ತಥಾ
ಆದುದರಿಂದ, ನನ್ನ ಬೇಟೆಯಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಲಿ—ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದವರು, ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವರು, ಬಂಧಿತರು, ಅಲೆಯುವವರು, ಗೊಂದಲಗೊಂಡವರು, ಓಡಿಹೋಗುವವರು—ಹೀಗೆ, ಬೇಟೆಯು ಒಡನಾಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟವರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮೃಗಯಾಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿತೋ ಮೃಗಯೇಯಂ ಮಯಾ ಕೃತಾ । ದರ್ಶನಾದರ್ಶನಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಧಾವತಾಧಾವತಾ ತಥಾ
ಬೇಟೆಯ ನಿಯಮದಂತೆ ನಾನು ಈ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದೆನು; ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಕಾಣಿಸದರೂ, ಓಡಿದರೂ, ಓಡದಿದ್ದರೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯಿತು.
ಅವರೋಹಾತ್ಪರಂ ಸ್ಥಾನಂ ಸಾತ್ವಿಕಾನಾಂ ಪ್ರಭಿದ್ಯತೇ । ರಾಜ್ಞಶ್ಚ ಮೃಗಯಾಧರ್ಮೋ ವಿನಾ ಆಮಿಷಭೋಜನಮ್
ಇಳಿದು ಹೋದ ನಂತರ, ಸಾತ್ವಿಕರ ಸ್ಥಾನ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ರಾಜನ ಬೇಟೆ ಧರ್ಮವಲ್ಲ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದೆ.
ಅಥ ರಾಮವಚನಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಾಕಂಪಯಞ್ಛಿರಾಂಸಿ
ಆಗ ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಲೆಬಾಗಿದರು ಮತ್ತು ಕಂಪಿಸಿದರು.
ವಾಲೀ ಬಭಾಷೇ ರಾಮಮಂಜಲಿಮಸ್ತಕೇ ನಿಧಾಯ ನಮಸ್ತೇ ರಾಮ ಶೃಣು ವಚನಂ ಮಮ
ವಾಲಿಯು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ರಾಮನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ರಾಮಾ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು.
ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಪಾಣಿಃ ಪೀತವಾಸಾ ಜಗದ್ಗುರುಃ । ನಾರಾಯಣಃ ಸ್ವಯಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಭವಾನಿತಿ ಮಯಾ ಶ್ರುತಮ್
ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ಹಳದಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಗುರುವಾದ ನಾರಾಯಣನೇ ನೀನೆಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ತ್ವಾಂ ಯೋಗಿನಶ್ಚಿಂತಯಂತಿ ತ್ವಾಂ ಯಜಂತಿ ಚ ಯಜ್ವಿನಃ । ಹವ್ಯಕವ್ಯಭುಗೇ ಕಸ್ತ್ವಂ ಪಿತೃದೇವಸ್ವರೂಪಧೃಕ್
ಯೋಗಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಹೋಮವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ನೀನು ಯಾರು? ಪಿತೃ ಮತ್ತು ದೇವರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು ಯಾರು?
ಮರಣೇ ಚಿಂತಯಾನಸ್ಯ ತ್ವಾಂ ವಿಮುಕ್ತಿರದೂರತಃ । ಸತ್ವಂ ಮೇ ದರ್ಶನಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ರಾಮ ಮೇ ಪಾಪಸಂಕ್ಷಯಃ
ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿಯು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ; ರಾಮಾ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನನ್ನ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ.
ಗೃಹಾಣ ಬಾಣಂ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ವ್ಯಥಿತೋ ಭೃಶಮಸ್ಮ್ಯಹಮ್
ಕಕುತ್ಥಸ್ಥನು, ಬಾಣವನ್ನು ಎತ್ತು; ನಾನು ತುಂಬಾ ವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇನೆ.
ಯದಿ ರಾವಣಹೃತಾಂ ಸೀತಾಮಾನೇತುಂ ಸುಗ್ರೀವಸಹಾಯಾಯ ಕೃತಮೇವಮೇವ ಹಾ ಮಹದಂತರಂ ಬಲವೃದ್ಧೇನ ಮಹಾಬಲೇನ ವಾಲಿನಾ ಸದ್ಭಾವೇನ ದಿನಕರಾವರ್ತಿತಾಂತರೇ ಸೀತಾಮಾನೇತುಂ ಸಮರ್ಥೇನ ಸ್ಮರಣಾಗತರಾವಣದಾನಮರ್ಥೇನ ವಾನರರಾಜೇನ ಪಂಚಾಶತ್ಪರಾರ್ದ್ಧವಾನರಭಲ್ಲೂಕಸೇನಾವತಾ ಆತ್ಮಕಾರ್ಯೇಣ ಸಿದ್ಧ್ಯತ ಇತಿ ಕಿಂ ಸುಗ್ರೀವೇಣಾಲ್ಪವೀ-ರ್ಯೇಣ ಸಪ್ತಪರಾರ್ದ್ಧಸೇನಾಪತಿನಾ ಕಪಿನಾ ಕಿಂ ಸಿದ್ಧ್ಯತಿ ಕಾರ್ಯಂ ವಚನವತಃ
ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದುದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಸುಗ್ರೀವನ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದೆಯೆಂದರೆ, ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇದೆ! ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಾಲಿ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತರುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಅವನ ಬಳಿ ಐವತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ವಾನರರು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳ ಸೇನೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಸುಗ್ರೀವನು, ಏಳು ಕೋಟಿ ಸೇನೆಯ ನಾಯಕನಾದವನು, ಅವನಿಂದ ಯಾವ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಇಂತಹ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಯಾವ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ?