ಋಷಯ ಊಚುಃ-। ಯದಿದಂ ಭಾರತಂ ವರ್ಷಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪುಣ್ಯವಿಧಾಯಕಮ್ । ತತ್ಸರ್ವಂ ನಃ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ತ್ವಂ ಹಿ ನೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಮತಃ
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಈ ಭಾರತವರ್ಷ ಪವಿತ್ರವೂ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸು, ನೀನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ.
ಸೂತ ಉವಾಚ-। ಅತ್ರ ತೇ ಕೀರ್ತ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವರ್ಷಂ ಭಾರತಮುತ್ತಮಮ್ । ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ಚ
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಭಾರತವರ್ಷವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನಾದ ವೈವಸ್ವತಮನುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ಪೃಥೋಶ್ಚ ಪ್ರಾಜ್ಞ ವೈ ನ್ಯಸ್ಯ ತಥೈಕ್ಷ್ವಾಕೋರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಯಯಾತೇರಂಬರೀಷಸ್ಯ ಮಾಂಧಾತುರ್ನಹುಷಸ್ಯ ಚ
ಪ್ರಥು ಎಂಬ ಜ್ಞಾನಿಯೂ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೂ, ಯಯಾತಿ, ಅಂಬರೀಷ, ಮಾಂಧಾತೃ, ನಹುಷ ಇವರೂ ಕೂಡ.
ತಥೈವ ಮುಚುಕುಂದಸ್ಯ ಕುಬೇರೋಶೀನರಸ್ಯ ಚ । ಋಷಭಸ್ಯ ತಥೈಲಸ್ಯ ನೃಗಸ್ಯ ನೃಪತೇಸ್ತಥಾ
ಅದೇ ರೀತಿ ಮುಚುಕುಂದ, ಕುಬೇರ, ಶೀನ, ಋಷಭ, ಇಲ, ಹಾಗೂ ರಾಜನಾದ ನೃಗ ಕೂಡ.
ಕುಶಿಕಸ್ಯೈವ ರಾಜರ್ಷೇರ್ಗಾಧೇಶ್ಚೈವ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಸೋಮಸ್ಯ ಚೈವ ರಾಜರ್ಷೇರ್ದಿಲೀಪಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ
ರಾಜರ್ಷಿಯಾದ ಕುಶಿಕ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಗಾಧಿ, ರಾಜರ್ಷಿಯಾದ ಸೋಮ, ಹಾಗೆಯೇ ದಿಲೀಪ ಕೂಡ.
ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ಮಹಾಭಾಗಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಬಲೀಯಸಾಮ್ । ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಂ ಭಾರತಮುತ್ತಮಮ್
ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭರತನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು.
ತತೋ ವರ್ಷಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಶ್ರುತಮಹೋ ದ್ವಿಜಾಃ । ಮಹೇಂದ್ರೋ ಮಲಯಃಸಹ್ಯಃ ಶುಕ್ತಿಮಾನೃಕ್ಷವಾನಪಿ
ನಂತರ ನಾನು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಲಯ, ಸಹ್ಯ, ಶುಕ್ತಿಮತ್, ಋಕ್ಷ ಪರ್ವತಗಳು ಕೂಡ.
ವಿಂಧ್ಯಶ್ಚ ಪಾರಿಯಾತ್ರಶ್ಚ ಸಪ್ತೈತೇ ಕುಲಪರ್ವತಾಃ । ತೇಷಾಂ ಸಹಸ್ರಶೋ ವಿಪ್ರಾ ಪರ್ವತಾಸ್ತೇ ಸಮೀಪತಃ
ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರಿಯಾತ್ರ—ಈ ಏಳು ಮುಖ್ಯ ಪರ್ವತಗಳು. ಅವುಗಳ ಹತ್ತಿರ ಸಾವಿರಾರು ಪರ್ವತಗಳು ಇನ್ನೂ ಇದ್ದವೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ಅವಿಜ್ಞಾತಾಃ ಸಾರವಂತೋ ವಿಪುಲಾಶ್ಚಿತ್ರಸಾನವಃ । ಅನ್ಯೇ ತು ಯೇ ಪರಿಜ್ಞಾತಾ ಹ್ರಸ್ವಾ ಹ್ರಸ್ವೋಪಜೀವಿನಃ
ಕೆಲವು ಪರ್ವತಗಳು ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿವೆ, ವಿಶಾಲವಾಗಿವೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಶಿಖರಗಳಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಪರಿಚಿತವಾದವುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗಿವೆ.
ಆರ್ಯಮ್ಲೇಚ್ಛಸಧರ್ಮಾಣಸ್ತೇ ಮಿಶ್ರಾಃ ಪುರುಷಾ ದ್ವಿಜಾಃ । ನದೀಂ ಪಿಬಂತಿ ವಿಮಲಾಂ ಗಂಗಾಂ ಸಿಂಧುಂಸರಸ್ವತೀಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಆರ್ಯರು ಮತ್ತು ಮ್ಲೇಛರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನರು ಸೇರಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಗಂಗಾ, ಸಿಂಧು, ಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ಶುದ್ಧ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಗೋದಾವರೀಂ ನರ್ಮದಾಂ ಚ ಬಹೂದಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್ । ಶತದ್ರುಂ ಚಂದ್ರಭಾಗಾಂ ಚ ಯಮುನಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್
ಗೋದಾವರಿ, ನರ್ಮದಾ, ಬಹುದಾ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿ, ಶತದ್ರು, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಮಹಾನದಿ ಯಮುನಾ.
ದೃಷದ್ವತೀಂ ವಿತಸ್ತಾಂ ಚ ವಿಪಾಪಾಂ ಸ್ವಚ್ಛವಾಲುಕಾಮ್ । ನದೀಂ ವೇತ್ರವತೀಂ ಚೈವ ಕೃಷ್ಣಾಂ ವೇಣೀಂ ಚ ನಿಮ್ನಗಾಮ್
ದೃಶದ್ವತಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಪಾಪರಹಿತವಾದ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಮರಳುಳ್ಳ ನದಿ, ವೇತ್ರವತಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ವೇಣಿ ಎಂಬ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು.
ಇರಾವತೀಂ ವಿತಸ್ತಾಂ ಚ ಪಯೋಷ್ಣೀಂ ದೇವಿಕಾಮಪಿ । ವೇದಸ್ಮೃತಿಂ ವೇದಶಿರಾಂ ತ್ರಿದಿವಾಂ ಸಿಂಧುಲಾ ಕೃಮಿಮ್
ಇರಾವತಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ದೇವಿಕಾ, ವೇದಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಶಿರ, ತ್ರಿದಿವ, ಸಿಂಧುಲಾ ಮತ್ತು ಕೃಮಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಕರೀಷಿಣೀಂ ಚಿತ್ರವಹಾಂ ತ್ರಿಸೇನಾಂ ಚೈವ ನಿಮ್ನಗಾಮ್ । ಗೋಮತೀಂ ಧೂತಪಾಪಾಂ ಚ ಚಂದನಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್
ಕರೀಷಿಣಿ, ಚಿತ್ರವಹಾ, ತ್ರಿಸೇನಾ ಎಂಬ ಹರಿಯುವ ನದಿ, ಗೋಮತಿ, ಧೂತಪಾಪಾ ಮತ್ತು ಚಂದನ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿ.
ಕೌಶಿಕೀಂ ತ್ರಿದಿವಾಂ ಹೃದ್ಯಾಂ ನಾಚಿತಾಂ ರೋಹಿತಾರಣೀಮ್ । ರಹಸ್ಯಾಂ ಶತಕುಂಭಾಂ ಚ ಸರಯೂಂ ಚ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ
ಕೌಶಿಕಿ, ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ತ್ರಿದಿವ, ನಾಚಿತಾ, ರೋಹಿತಾರಣಿ, ರಹಸ್ಯ, ಶತಕುಂಭ ಮತ್ತು ಸರಯೂ ಎಂಬ ನದಿಗಳು, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ಚರ್ಮಣ್ವತೀಂ ವೇತ್ರವತೀಂ ಹಸ್ತಿಸೋಮಾಂ ದಿಶಂ ತಥಾ । ಶರಾವತೀಂ ಪಯೋಷ್ಣೀಂ ಚ ಭೀಮಾಂ ಭೀಮರಥೀಮಪಿ
ಚರ್ಮಣ್ವತಿ, ವೇತ್ರವತಿ, ಹಸ್ತಿಸೋಮಾ, ದಿಶಾ, ಶರಾವತಿ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಭೀಮರಥಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಕಾವೇರೀಂ ಚುಲುಕಾಂ ಚಾಪಿ ತಾಪೀಂ ಶತಮಲಾಮಪಿ । ನೀವಾರಾಂ ಮಹಿತಾಂ ಚಾಪಿ ಸುಪ್ರಯೋಗಾಂ ತಥಾ ನದೀಮ್
ಕಾವೇರಿ, ಚೂಲುಕಾ, ತಾಪಿ, ಶತಮಲಾ, ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ನೀವಾರಾ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಯೋಗ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಪವಿತ್ರಾಂ ಕೃಷ್ಣಲಾಂ ಸಿಂಧುಂ ವಾಜಿನೀಂ ಪುರಮಾಲಿನೀಮ್ । ಪೂರ್ವಾಭಿರಾಮಾಂ ವೀರಾಂ ಚ ಭೀಮಾಂ ಮಾಲಾವತೀಂ ತಥಾ
ಪವಿತ್ರಾ, ಕೃಷ್ಣಲಾ, ಸಿಂಧು, ವಾಜಿನಿ, ಪುರಮಾಲಿನಿ, ಪೂರ್ವಾಭಿರಾಮಾ, ವೀರಾ, ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಮಾಲಾವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಪಲಾಶಿನೀಂ ಪಾಪಹರಾಂ ಮಹೇಂದ್ರಾಂ ಪಟಲಾವತೀಮ್ । ಕರೀಷಿಣೀಮಸಿಕ್ನೀಂ ಚ ಕುಶಚೀರೀಂ ಮಹಾನದೀಮ್
ಪಲಾಶಿನಿ, ಪಾಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮಹೇಂದ್ರ, ಪಟಲಾವತಿ, ಕರೀಷಿಣಿ, ಅಸಿಕ್ನಿ, ಕುಶಚೀರಿ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿ.
ಮರುತಾಂ ಪ್ರವರಾಂ ಮೇನಾಂ ಹೇಮಾಂ ಘೃತವತೀಂ ತಥಾ । ಅನಾವತೀಮನುಷ್ಣಾಂ ಚ ಸೇವ್ಯಾಂ ಕಾಪೀಂ ಚ ಸತ್ತಮಾಃ
ಮರುತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಮೇನಾ, ಹೇಮಾ, ಘೃತವತಿ, ಅನಾವತಿ, ಅನುಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾಪಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು, ಉತ್ತಮವರೆ.
ಸದಾವೀರಾಮಧೃಷ್ಯಾಂ ಚ ಕುಶಚೀರಾಂ ಮಹಾನದೀಮ್ । ರಥಚಿತ್ರಾಂ ಜ್ಯೋತಿರಥಾಂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾಂ ಕಪಿಂಜಲಾಮ್
ಯಾವಾಗಲೂ ಜಯಿಸಲಾರದ ವೀರಾ, ಮಹಾ ನದಿಯಾದ ಕುಶಚೀರಾ, ರಥಚಿತ್ರಾ, ಜ್ಯೋತಿರಥಾ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಾ ಮತ್ತು ಕಪಿಂಜಲಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ಚಂದ್ರಾವಹಫಲದ್ಯಂ ಚೈವ ಕುಚೀರಾಮಂಬುವಾಹಿನೀಮ್ । ವೈನದೀಂ ಪಿಂಗಲಾಂ ವೇಣಾಂ ತುಂಗವೇಗಾಂ ಮಹಾನದೀಮ್
ಚಂದ್ರಾವಹಾ, ಫಲದ್ಯಾ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಕುಚೀರಾ, ವೈನದೀ, ಪಿಂಗಳಾ, ವೇಣಾ, ತುಂಗವೇಗಾ ಎಂಬ ಮಹಾ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ವಿದಿಶಾಂ ಕೃಷ್ಣವೇಣಾಂ ಚ ತಾಮ್ರಾಂ ಚ ಕಪಿಲಾಮಪಿ । ಧೇನುಂ ಸಕಾಮಾಂ ವೇದಸ್ವಾಂ ಹವಿಃಸ್ರಾವಾಂ ಮಹಾಪಥಾಮ್
ವಿದಿಶಾ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಾ, ತಾಮ್ರಾ ಮತ್ತು ಕಪಿಲಾ; ಧೇನು, ಸಕಾಮಾ, ವೇದಸ್ವಾ, ಹವಿಹ್ಸ್ರಾವಾ ಮತ್ತು ಮಹಾಪಥಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ಶಿಪ್ರಾಂ ಚ ಪಿಚ್ಛಲಾಂ ಚೈವ ಭಾರದ್ವಾಜೀಂ ಚ ನಿಮ್ನಗಾಮ್ । ಕೌರ್ಣಿಕೀಂ ನಿಮ್ನಗಾಂ ಶೋಣಾಂ ಬಾಹುದಾಮಥ ಚಂದ್ರಮಾಮ್
ಶಿಪ್ರಾ ಮತ್ತು ಪಿಚ್ಚಲಾ, ಭಾರದ್ವಾಜಿ ಎಂಬ ಹರಿದು ಹೋಗುವ ನದಿ, ಕೌರ್ಣಿಕಿ, ಹರಿಯುವ ಶೋಣಾ, ಬಾಹುದಾ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಮಾ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ದುರ್ಗಾಮಂತಃ ಶಿಲಾಂ ಚೈವ ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾಂ ದೃಷದ್ವತೀಮ್ । ಪರೋಕ್ಷಾಮಥ ರೋಹೀಂ ಚ ತಥಾ ಜಂಬೂನದೀಮಪಿ
ದುರ್ಗಾಮಂತಃಶಿಲಾ, ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾ, ದೃಷದ್ವತಿ, ಪరోಕ್ಷಾ, ರೋಹಿ ಮತ್ತು ಜಂಬೂನದಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ಸುನಾಸಾಂ ತಮಸಾಂ ದಾಸೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯಾಂ ವರಣಾಮಸಿಮ್ । ನೀಲಾಂ ಧೃತಿಕರೀಂ ಚೈವ ಪರ್ಣಾಶಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್
ಸುನಾಸಾ, ತಮಸಾ, ದಾಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯಾ, ವರಣಾಮಸಿ, ನೀಲಾ, ಧೃತಿಕರಿ ಮತ್ತು ಮಹಾ ನದಿಯಾದ ಪರ್ಣಾಶಾ ಕೂಡ ಇವೆ.
ಮಾನವೀಂ ವೃಷಭಾಂ ಭಾಸಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾಂ ದೃಷದ್ವತೀಮ್ । ಏತಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಶ್ಚ ಬಹುಲಾ ಮಹಾನದ್ಯೋ ದ್ವಿಜರ್ಷಭಾಃ
ಮಾನವಿ, ವೃಷಭಾ, ಭಾಸಾ, ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾ, ದೃಷದ್ವತಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಹಾ ನದಿಗಳು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೆ, ಇವೆ.
ಸದಾ ನಿರಾಮಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಮಂದಗಾಂ ಮಂದವಾಹಿನೀಮ್ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಂ ಚ ಮಹಾಗೌರೀಂ ದುರ್ಗಾಮಪಿ ಚ ಸತ್ತಮಾಃ
ಯಾವಾಗಲೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕೃಷ್ಣಾ, ಮಂದಗಾ, ಮಂದವಾಹಿನಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ, ಮಹಾಗೌರಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳು ಇವೆ.
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾಂ ಚಿತ್ರರಥಾಮತುಲಾಂ ರೋಹಿಣೀಂ ತಥಾ । ಮಂದಾಕಿನೀಂ ವೈತರಣೀಂ ಕೋಕಾಂ ಚಾಪಿ ಮಹಾನದೀಮ್
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ, ಚಿತ್ರರಥಾ, ಅತುಲಾ, ರೋಹಿಣಿ, ಮಂದಾಕಿನಿ, ವೈತರಣಿ ಮತ್ತು ಮಹಾ ನದಿಯಾದ ಕೋಕಾ ಕೂಡ ಇವೆ.
ಶುಕ್ತಿಮತೀಮನಂಗಾಂ ಚ ತಥೈವ ವೃಷಸಾಹ್ವಯಾಮ್ । ಲೋಹಿತ್ಯಾಂ ಕರತೋಯಾಂ ಚ ತಥೈವ ವೃಷಕಾತ್ವಯಾಮ್
ಶುಕ್ತಿಮತಿ, ಮನಂಗಾ, ಹಾಗೆಯೇ ವೃಷಸಾಹ್ವಯಾ; ಲೋಹಿತ್ಯಾ, ಕರತೋಯಾ ಮತ್ತು ವೃಷಕಾತ್ವಯಾ ಕೂಡ ಇವೆ.