ತತ್ರ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭಾದೇವೀ ನಿತ್ಯಂ ವಸತಿ ಶಂಡಿನೀ । ಉತ್ತರೇಣ ತು ಶೃಂಗಸ್ಯ ಸಮುದ್ರಾಂತೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಿಯಾದ ಪ್ರಭಾದೇವಿ ಸದಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಶೃಂಗದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ವರ್ಷಮೈರಾವತಂ ನಾಮ ತಸ್ಮಾಚ್ಛೃಂಗವತಃ ಪರಮ್ । ನ ತು ತತ್ರ ಸೂರ್ಯಗತಿರ್ಜೀರ್ಯಂತೇ ನ ಚ ಮಾನವಾಃ
ಆ ಶೃಂಗದ ಪಾರಾಗಿ ಐರಾವತ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ aging ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಜನರು ಹಳೆಯವರಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ.
ಚಂದ್ರಮಾಶ್ಚ ಸನಕ್ಷತ್ರೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ಭೂತ ಇವಾವೃತಃ । ಪದ್ಮಪ್ರಭಾಃ ಪದ್ಮವರ್ಣಾಃ ಪದ್ಮಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಾಃ
ಚಂದ್ರನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವರ ಪ್ರಕಾಶವು, ಬಣ್ಣವು, ಕಣ್ಣಿನ ರೂಪವೂ ಹೂವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯಂತಿದೆ.
ಪದ್ಮಪತ್ರಸುಗಂಧಾಶ್ಚ ಜಾಯಂತೇ ತತ್ರ ಮಾನವಾಃ । ಅನಿಷ್ಪನ್ನಾ ನಷ್ಟಗಂಧಾ ನಿರಾಹಾರಾ ಜಿತೇಂದ್ರಿಯಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಹೂವಿನ ಸುವಾಸನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಯಾರಿಗೆ ಅದು ಸಿಗದು, ಅವರ ಸುವಾಸನೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅವರು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೇವಲೋಕಚ್ಯುತಾಃ ಸರ್ವೇ ತಥಾ ವಿರಜಸೋ ದ್ವಿಜಾಃ । ತ್ರಯೋದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ದೇವಲೋಕದಿಂದ ಬಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು; ಹದಿಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ಆಯುಃಪ್ರಮಾಣಂ ಜೀವಂತಿ ನರಾ ಧಾರ್ಮಿಕಪುಂಗವಾಃ । ಕ್ಷೀರೋದಸ್ಯ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ತಥೈವೋತ್ತರತಃ ಪ್ರಭುಃ
ಧರ್ಮಶೀಲರು ತಮ್ಮ ಆಯುಷ್ಯಮಾನದಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಹಾಲಿನ ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ ಹೀಗೆಯೇ, ಪ್ರಭು.
ಹರಿಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ವೈಕುಂಠಃ ಶಕಟೇ ಕನಕಾಮಯೇ । ಅಷ್ಟಚಕ್ರಂ ಹಿ ತದ್ಯಾನಂ ಭೂತಯುಕ್ತಂ ಮನೋಜವಮ್
ಹರಿ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾರದ ರಥದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ರಥಕ್ಕೆ ಎಂಟು ಚಕ್ರಗಳಿವೆ, ಅದು ಭೂತಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಗ್ನಿವರ್ಣಂ ಮಹಾತೇಜೋ ಜಾಂಬೂನದವಿಭೂಷಿತಮ್ । ಸ ಪ್ರಭುಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ವಿಭುಶ್ಚ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮಾಃ
ಅವನು ಅಗ್ನಿಯ ಬಣ್ಣದವನು, ಮಹಾ ಪ್ರಕಾಶವಂತನು, ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನು; ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ಸಂಕ್ಷೇಪೇ ವಿಸ್ತರೇ ಚೈವ ಕರ್ತಾ ಕಾರಯಿತಾ ತಥಾ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಪಸ್ತಥಾಕಾಶಂ ವಾಯುಸ್ತೇಜಶ್ಚ ಸತ್ತಮಾಃ
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ವಿವರವಾಗಿಯೂ ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು, ಕಾರಣನು; ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ಬೆಳಕು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಂದ.
ಸ ಯಜ್ಞಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮಾಸ್ಯಂ ತಸ್ಯ ಹುತಾಶನಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಯಜ್ಞ, ಅವನ ಬಾಯೇ ಹೋಮದ ಅಗ್ನಿ.
ಋಷಯ ಊಚುಃ-। ಯದಿದಂ ಭಾರತಂ ವರ್ಷಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪುಣ್ಯವಿಧಾಯಕಮ್ । ತತ್ಸರ್ವಂ ನಃ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ತ್ವಂ ಹಿ ನೋ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ಮತಃ
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಈ ಭಾರತವರ್ಷ ಪವಿತ್ರವೂ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸು, ನೀನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ.
ಸೂತ ಉವಾಚ-। ಅತ್ರ ತೇ ಕೀರ್ತ್ತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವರ್ಷಂ ಭಾರತಮುತ್ತಮಮ್ । ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಮನೋರ್ವೈವಸ್ವತಸ್ಯ ಚ
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಭಾರತವರ್ಷವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನಾದ ವೈವಸ್ವತಮನುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
ಪೃಥೋಶ್ಚ ಪ್ರಾಜ್ಞ ವೈ ನ್ಯಸ್ಯ ತಥೈಕ್ಷ್ವಾಕೋರ್ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಯಯಾತೇರಂಬರೀಷಸ್ಯ ಮಾಂಧಾತುರ್ನಹುಷಸ್ಯ ಚ
ಪ್ರಥು ಎಂಬ ಜ್ಞಾನಿಯೂ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೂ, ಯಯಾತಿ, ಅಂಬರೀಷ, ಮಾಂಧಾತೃ, ನಹುಷ ಇವರೂ ಕೂಡ.
ತಥೈವ ಮುಚುಕುಂದಸ್ಯ ಕುಬೇರೋಶೀನರಸ್ಯ ಚ । ಋಷಭಸ್ಯ ತಥೈಲಸ್ಯ ನೃಗಸ್ಯ ನೃಪತೇಸ್ತಥಾ
ಅದೇ ರೀತಿ ಮುಚುಕುಂದ, ಕುಬೇರ, ಶೀನ, ಋಷಭ, ಇಲ, ಹಾಗೂ ರಾಜನಾದ ನೃಗ ಕೂಡ.
ಕುಶಿಕಸ್ಯೈವ ರಾಜರ್ಷೇರ್ಗಾಧೇಶ್ಚೈವ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಸೋಮಸ್ಯ ಚೈವ ರಾಜರ್ಷೇರ್ದಿಲೀಪಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ
ರಾಜರ್ಷಿಯಾದ ಕುಶಿಕ, ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಗಾಧಿ, ರಾಜರ್ಷಿಯಾದ ಸೋಮ, ಹಾಗೆಯೇ ದಿಲೀಪ ಕೂಡ.
ಅನ್ಯೇಷಾಂ ಚ ಮಹಾಭಾಗಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಾಂ ಬಲೀಯಸಾಮ್ । ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಂ ಭಾರತಮುತ್ತಮಮ್
ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಭರತನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನು.
ತತೋ ವರ್ಷಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾಶ್ರುತಮಹೋ ದ್ವಿಜಾಃ । ಮಹೇಂದ್ರೋ ಮಲಯಃಸಹ್ಯಃ ಶುಕ್ತಿಮಾನೃಕ್ಷವಾನಪಿ
ನಂತರ ನಾನು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಲಯ, ಸಹ್ಯ, ಶುಕ್ತಿಮತ್, ಋಕ್ಷ ಪರ್ವತಗಳು ಕೂಡ.
ವಿಂಧ್ಯಶ್ಚ ಪಾರಿಯಾತ್ರಶ್ಚ ಸಪ್ತೈತೇ ಕುಲಪರ್ವತಾಃ । ತೇಷಾಂ ಸಹಸ್ರಶೋ ವಿಪ್ರಾ ಪರ್ವತಾಸ್ತೇ ಸಮೀಪತಃ
ವಿಂಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರಿಯಾತ್ರ—ಈ ಏಳು ಮುಖ್ಯ ಪರ್ವತಗಳು. ಅವುಗಳ ಹತ್ತಿರ ಸಾವಿರಾರು ಪರ್ವತಗಳು ಇನ್ನೂ ಇದ್ದವೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ಅವಿಜ್ಞಾತಾಃ ಸಾರವಂತೋ ವಿಪುಲಾಶ್ಚಿತ್ರಸಾನವಃ । ಅನ್ಯೇ ತು ಯೇ ಪರಿಜ್ಞಾತಾ ಹ್ರಸ್ವಾ ಹ್ರಸ್ವೋಪಜೀವಿನಃ
ಕೆಲವು ಪರ್ವತಗಳು ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿವೆ, ವಿಶಾಲವಾಗಿವೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಶಿಖರಗಳಿವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಪರಿಚಿತವಾದವುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣವರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗಿವೆ.
ಆರ್ಯಮ್ಲೇಚ್ಛಸಧರ್ಮಾಣಸ್ತೇ ಮಿಶ್ರಾಃ ಪುರುಷಾ ದ್ವಿಜಾಃ । ನದೀಂ ಪಿಬಂತಿ ವಿಮಲಾಂ ಗಂಗಾಂ ಸಿಂಧುಂಸರಸ್ವತೀಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಆರ್ಯರು ಮತ್ತು ಮ್ಲೇಛರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನರು ಸೇರಿ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಗಂಗಾ, ಸಿಂಧು, ಸರಸ್ವತಿ ಎಂಬ ಶುದ್ಧ ನದಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಗೋದಾವರೀಂ ನರ್ಮದಾಂ ಚ ಬಹೂದಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್ । ಶತದ್ರುಂ ಚಂದ್ರಭಾಗಾಂ ಚ ಯಮುನಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್
ಗೋದಾವರಿ, ನರ್ಮದಾ, ಬಹುದಾ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿ, ಶತದ್ರು, ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಮಹಾನದಿ ಯಮುನಾ.
ದೃಷದ್ವತೀಂ ವಿತಸ್ತಾಂ ಚ ವಿಪಾಪಾಂ ಸ್ವಚ್ಛವಾಲುಕಾಮ್ । ನದೀಂ ವೇತ್ರವತೀಂ ಚೈವ ಕೃಷ್ಣಾಂ ವೇಣೀಂ ಚ ನಿಮ್ನಗಾಮ್
ದೃಶದ್ವತಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಪಾಪರಹಿತವಾದ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಮರಳುಳ್ಳ ನದಿ, ವೇತ್ರವತಿ, ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ವೇಣಿ ಎಂಬ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು.
ಇರಾವತೀಂ ವಿತಸ್ತಾಂ ಚ ಪಯೋಷ್ಣೀಂ ದೇವಿಕಾಮಪಿ । ವೇದಸ್ಮೃತಿಂ ವೇದಶಿರಾಂ ತ್ರಿದಿವಾಂ ಸಿಂಧುಲಾ ಕೃಮಿಮ್
ಇರಾವತಿ, ವಿತಸ್ತಾ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ದೇವಿಕಾ, ವೇದಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಶಿರ, ತ್ರಿದಿವ, ಸಿಂಧುಲಾ ಮತ್ತು ಕೃಮಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಕರೀಷಿಣೀಂ ಚಿತ್ರವಹಾಂ ತ್ರಿಸೇನಾಂ ಚೈವ ನಿಮ್ನಗಾಮ್ । ಗೋಮತೀಂ ಧೂತಪಾಪಾಂ ಚ ಚಂದನಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್
ಕರೀಷಿಣಿ, ಚಿತ್ರವಹಾ, ತ್ರಿಸೇನಾ ಎಂಬ ಹರಿಯುವ ನದಿ, ಗೋಮತಿ, ಧೂತಪಾಪಾ ಮತ್ತು ಚಂದನ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿ.
ಕೌಶಿಕೀಂ ತ್ರಿದಿವಾಂ ಹೃದ್ಯಾಂ ನಾಚಿತಾಂ ರೋಹಿತಾರಣೀಮ್ । ರಹಸ್ಯಾಂ ಶತಕುಂಭಾಂ ಚ ಸರಯೂಂ ಚ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಾಃ
ಕೌಶಿಕಿ, ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ತ್ರಿದಿವ, ನಾಚಿತಾ, ರೋಹಿತಾರಣಿ, ರಹಸ್ಯ, ಶತಕುಂಭ ಮತ್ತು ಸರಯೂ ಎಂಬ ನದಿಗಳು, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ.
ಚರ್ಮಣ್ವತೀಂ ವೇತ್ರವತೀಂ ಹಸ್ತಿಸೋಮಾಂ ದಿಶಂ ತಥಾ । ಶರಾವತೀಂ ಪಯೋಷ್ಣೀಂ ಚ ಭೀಮಾಂ ಭೀಮರಥೀಮಪಿ
ಚರ್ಮಣ್ವತಿ, ವೇತ್ರವತಿ, ಹಸ್ತಿಸೋಮಾ, ದಿಶಾ, ಶರಾವತಿ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಭೀಮರಥಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಕಾವೇರೀಂ ಚುಲುಕಾಂ ಚಾಪಿ ತಾಪೀಂ ಶತಮಲಾಮಪಿ । ನೀವಾರಾಂ ಮಹಿತಾಂ ಚಾಪಿ ಸುಪ್ರಯೋಗಾಂ ತಥಾ ನದೀಮ್
ಕಾವೇರಿ, ಚೂಲುಕಾ, ತಾಪಿ, ಶತಮಲಾ, ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ನೀವಾರಾ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಯೋಗ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಪವಿತ್ರಾಂ ಕೃಷ್ಣಲಾಂ ಸಿಂಧುಂ ವಾಜಿನೀಂ ಪುರಮಾಲಿನೀಮ್ । ಪೂರ್ವಾಭಿರಾಮಾಂ ವೀರಾಂ ಚ ಭೀಮಾಂ ಮಾಲಾವತೀಂ ತಥಾ
ಪವಿತ್ರಾ, ಕೃಷ್ಣಲಾ, ಸಿಂಧು, ವಾಜಿನಿ, ಪುರಮಾಲಿನಿ, ಪೂರ್ವಾಭಿರಾಮಾ, ವೀರಾ, ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ಮಾಲಾವತಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು.
ಪಲಾಶಿನೀಂ ಪಾಪಹರಾಂ ಮಹೇಂದ್ರಾಂ ಪಟಲಾವತೀಮ್ । ಕರೀಷಿಣೀಮಸಿಕ್ನೀಂ ಚ ಕುಶಚೀರೀಂ ಮಹಾನದೀಮ್
ಪಲಾಶಿನಿ, ಪಾಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮಹೇಂದ್ರ, ಪಟಲಾವತಿ, ಕರೀಷಿಣಿ, ಅಸಿಕ್ನಿ, ಕುಶಚೀರಿ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿ.
ಮರುತಾಂ ಪ್ರವರಾಂ ಮೇನಾಂ ಹೇಮಾಂ ಘೃತವತೀಂ ತಥಾ । ಅನಾವತೀಮನುಷ್ಣಾಂ ಚ ಸೇವ್ಯಾಂ ಕಾಪೀಂ ಚ ಸತ್ತಮಾಃ
ಮರುತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಮೇನಾ, ಹೇಮಾ, ಘೃತವತಿ, ಅನಾವತಿ, ಅನುಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕಾಪಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು, ಉತ್ತಮವರೆ.