ತಂ ಕರ್ಮಯೋಗಂ ವದ ನಃ ಸೂತ ಮೂರ್ತಿಮಯಸ್ತು ಯಃ । ಇತಿ ಶುಶ್ರೂಷವೋ ವಿಪ್ರಾ ಭವದಗ್ರೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ
ಸೂತ, ಆ ರೂಪಗೊಂಡಿರುವ ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸು. ನಾವು ಕೇಳಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದೇವೆ.
ಸೂತ ಉವಾಚ- ಏವಮೇವ ಪುರಾ ಪೃಷ್ಟೋ ವ್ಯಾಸಃ ಸತ್ಯವತೀಸುತಃ । ಋಷಿಭಿರಗ್ನಿಸಂಕಾಶೈರ್ವ್ಯಾಸಸ್ತಾನಾಹ ತಚ್ಛೃಣು
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸತ್ಯವತೀ ಪುತ್ರ ವ್ಯಾಸನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರಾದ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟನು. ವ್ಯಾಸನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಅದು ಕೇಳಿರಿ.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ- ಶೃಣುಧ್ವಂಮೃಷಯಃ ಸರ್ವೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಸನಾತನಮ್ । ಕರ್ಮಯೋಗಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮಾತ್ಯಂತಿಕಫಲಪ್ರದಮ್
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಋಷಿಗಳೇ, ನಾನು ಹೇಳಲಿರುವ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಆಮ್ನಾಯಸಿದ್ಧಮಖಿಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾರ್ಥಂ ಪ್ರದರ್ಶಿತಮ್ । ಋಷೀಣಾಂ ಶೃಣ್ವತಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಮನುರಾಹ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗಾಗಿ ಆಮ್ನಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನು, ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮನುವು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನು.
ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಹರಂ ಪುಣ್ಯಮೃಷಿಸಂಘೈರ್ನಿಷೇವಿತಮ್ । ಸಮಾಹಿತಧಿಯೋ ಯೂಯಂ ಶೃಣುಧ್ವಂ ಗದತೋ ಮಮ
ಇದು ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಋಷಿಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿರುವ ನೀವು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ಕೃತೋಪನಯನೋ ವೇದಾನಧೀಯೀತ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮಃ । ಗರ್ಭಾಷ್ಟಮೇಽಷ್ಟಮೇವಾಬ್ದೇ ಸ್ವಸೂತ್ರೋಕ್ತವಿಧಾನತಃ
ಉಪನಯನ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ನಿಯಮದಂತೆ ಗರ್ಭದ ಎಂಟನೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಂಟನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.
ದಂಡೀ ಚ ಮೇಖಲೀ ಸೂತ್ರೀ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಧರೋ ಮುನಿಃ । ಭಿಕ್ಷಾಹಾರೋ ಗುರುಹಿತೋ ವೀಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಗುರೋರ್ಮುಖಮ್
ದಂಡ, ಮೇಖಲೆ, ಸೂತ್ರ, ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ ಧರಿಸಿ, ಭಿಕ್ಷೆ ತಿಂದು, ಗುರುನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತನಾಗಿ, ಗುರುನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಮುನಿಯು ಇರಬೇಕು.
ಕಾರ್ಪಾಸಮುಪವೀತಾರ್ಥಂ ನಿರ್ಮಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪುರಾ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ತ್ರಿವೃತ್ಸೂತ್ರಂ ಕೌಶಂ ವಾ ವಸ್ತ್ರಮೇವ ವಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಉಪವೀತಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೂರು ತಂತಿಯ ಸೂತ್ರವು, ಕಾರ್ಪಾಸದಿಂದ ಅಥವಾ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು.
ಸದೋಪವೀತೀ ಚೈವ ಸ್ಯಾತ್ಸದಾಬದ್ಧ ಶಿಖೋ ದ್ವಿಜಃ । ಅನ್ಯಥಾ ಯತ್ಕೃತಂ ಕರ್ಮ್ಮ ತದ್ಭವತ್ಯಯಥಾಕೃತಮ್
ದ್ವಿಜನು ಸದಾ ಉಪವೀತ ಧರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸದಾ ಶಿಖೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ವಸೇದವಿಕೃತಂ ವಾಸಃ ಕಾರ್ಪಾಸಂ ವಾ ಕಷಾಯಕಮ್ । ತದೇವ ಪರಿಧಾನೀಯಂ ಶುಕ್ಲಂ ತಾಂತವಮುತ್ತಮಮ್
ಅವಿಕೃತವಾದ ವಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಪಾಸದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಷಾಯ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಬೇಕು. ಶ್ವೇತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ತಂತು ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಧರಿಸಬೇಕು.
ಉತ್ತರಂ ತು ಸಮಾಮ್ನಾತಂ ವಾಸಃ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಶುಭಮ್ । ಅಭಾವೇ ಗಾವಯಮಪಿ ರೌರವಂ ವಾ ವಿಧೀಯತೇ
ಮೇಲಿನ ಬಟ್ಟೆಗೆ ಶುದ್ಧವಾದ ಕಪ್ಪು ಕೃಷ್ಟಮೃಗದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು; ಅದು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಹಸುವಿನ ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ರೌರವ ಮೃಗದ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
ಉದ್ಧೃತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಬಾಹುಂ ಸವ್ಯಬಾಹೌ ಸಮರ್ಪಿತಮ್ । ಉಪವೀತಂ ಭವೇನ್ನಿತ್ಯಂ ನಿವೀತಂ ಕಂಠಸಜ್ಜನೇ
ಬಲ ಕೈಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಎಡ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಅದು 'ಉಪವೀತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಕಂಠದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದಾಗ 'ನಿವೀತ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸವ್ಯಬಾಹುಂ ಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ತು ಧೃತಂ ದ್ವಿಜಾಃ । ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಪಿತ್ರ್ಯೇಕರ್ಮಣಿ ಯೋಜಯೇತ್
ಎಡ ಕೈಯನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಬಲ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದಾಗ, ದ್ವಿಜರು, ಅದು 'ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಪಿತೃಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು.
ಅಗ್ನ್ಯಾಗಾರೇ ಗವಾಂ ಗೋಷ್ಠೇ ಹೋಮೇ ತಪ್ಯೇ ತಥೈವ ಚ । ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇ ಭೋಜನೇ ನಿತ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ಸನ್ನಿಧೌ
ಅಗ್ನಿಯ ಗೃಹದಲ್ಲಿ, ಹಸುವಿನ ಗೋಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಹೋಮದಲ್ಲಿ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಭೋಜನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ—
ಉಪಾಸನೇ ಗುರೂಣಾಂ ಚ ಸಂಧ್ಯಯೋಃ ಸಾಧುಸಂಗಮೇ । ಉಪವೀತೀ ಭವೇನ್ನಿತ್ಯಂ ವಿಧಿರೇಷ ಸನಾತನಃ
ಗುರುಗಳ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಧ್ಯಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಸದಾ 'ಉಪವೀತ' ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಬೇಕು; ಇದು ಶಾಶ್ವತ ನಿಯಮ.
ಮೌಂಜೀ ತ್ರಿವೃತ್ಸಮಾಂ ಶ್ಲಿಷ್ಟಾಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಮೇಖಲಾಮ್ । ಮುಂಜಾಭಾವೇ ಕುಶೇನಾಹುರ್ಗ್ರಂಥಿನೈಕೇನ ವಾ ತ್ರಿಭಿಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಮೂರು ಹಗ್ಗಗಳ ಮುಂಜಾ ಗಿಡದಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿರುಗಿದ ಮೇಖಲೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು; ಮುಂಜಾ ಗಿಡ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಕುಶ ಗಿಡದಿಂದ ಅಥವಾ ಒಂದು ಅಥವಾ ಮೂರು ಗಾಂಠಗಳಿಂದ ಮಾಡಬಹುದು.
ಧಾರಯೇದ್ವೈಣವಪಾಲಾಶೌ ದಂಡೌ ಕೇಶಾಂತಿಕೌ ದ್ವಿಜಃ । ಯಜ್ಞಾರ್ಹವೃಕ್ಷಜಂ ವಾಥ ಸೌಮ್ಯಮವ್ರಣಮೇವ ಚ
ದ್ವಿಜನು ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು, ಒಂದು ಬನದ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಲಾಶದ, ತನ್ನ ಕೂದಲಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ಅಥವಾ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಮರದಿಂದ, ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ದೋಷರಹಿತ ದಂಡವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
ಸಾಯಂಪ್ರಾತರ್ದ್ವಿಜಃ ಸಂಧ್ಯಾಮುಪಾಸೀತ ಸಮಾಹಿತಃ । ಕಾಮಾಲ್ಲೋಭಾದ್ಭಯಾನ್ಮೋಹಾತ್ತ್ಯಕ್ತ್ವೈನಾಂ ಪತಿತೋ ಭವೇತ್
ದ್ವಿಜನು ಪ್ರಾತಃ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲ ಸಂಧ್ಯಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು; ಕಾಮ, ಲೋಭ, ಭಯ ಅಥವಾ ಮೋಹದಿಂದ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ, ಅವನು ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯಂ ತತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಾಯಂಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಸನ್ನಧೀಃ । ಸ್ನಾತ್ವಾ ಸಂತರ್ಪಯೇದ್ದೇವಾನೃಷೀನ್ಪಿತೃಗಣಾಂಸ್ತಥಾ
ಅದಾದ ನಂತರ, ಅವನು ಪ್ರಾತಃ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು; ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು.
ದೇವತಾಭ್ಯರ್ಚನಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಪುಷ್ಪೈಃ ಪತ್ರೈರ್ಯವಾಂಬುಭಿಃ । ಅಭಿವಾದನಶೀಲಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿತ್ಯಂ ವೃದ್ಧೇಷು ಧರ್ಮತಃ
ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೂವು, ಎಲೆ, ಯವ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಸದಾ ಧರ್ಮದಂತೆ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಬೇಕು.
ಅಸಾವಹಂ ಭೋ ನಾಮೇತಿ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಣತಿಪೂರ್ವಕಮ್ । ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ತಂದ್ರಾದಿಪರಿವರ್ಜಿತಃ
ಅವನು 'ನಾನು ಈವನು, ಭೋ ಸ್ವಾಮಿ' ಎಂದು ಸರಿಯಾದ ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದ ಹೇಳಬೇಕು; ತಂಗಡಿತ್ತನ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.
ಆಯುಷ್ಮಾನ್ಭವ ಸೌಮ್ಯೇತಿ ವಚೋ ವಿಪ್ರೋಽಭಿವಾದನೇ । ಆಕಾರಶ್ಚಾಸ್ಯ ನಾಮ್ನೋಂಽತೇ ವಾಚ್ಯಃ ಪೂರ್ವಾಕ್ಷರಪ್ಲುತಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಭಿವಾದನದಲ್ಲಿ 'ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭವ, ಸೌಮ್ಯ' ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು; ತನ್ನ ಹೆಸರು ಹೇಳುವಾಗ, ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಪೂರ್ವದ ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ದವಾಗಿ ಉಚ್ಛರಿಸಬೇಕು.
ಯೋ ನ ವೇತ್ತ್ಯಭಿವಾದಸ್ಯ ವಿಪ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯಭಿವಾದನಮ್ । ನಾಭಿವಾದ್ಯಃ ಸ ವಿದುಷಾ ಯಥಾ ಶೂದ್ರಸ್ತಥೈವ ಸಃ
ಅಭಿವಾದನಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ತಿಳಿಯದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಪಂಡಿತರು ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಬಾರದು; ಅವನು ಶೂದ್ರನಂತೆ.
ವ್ಯತ್ಯಸ್ತಪಾಣಿನಾ ಕಾರ್ಯಂ ಪಾದಸಂಗ್ರಹಣಂ ಗುರೋಃ । ಸವ್ಯೇನ ಸವ್ಯಃ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣೇನ ತು ದಕ್ಷಿಣಃ
ಗುರುಗಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಾಗ, ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕೈಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು; ಎಡ ಪಾದಕ್ಕೆ ಎಡ ಕೈ, ಬಲ ಪಾದಕ್ಕೆ ಬಲ ಕೈ.
ಲೌಕಿಕಂ ವೈದಿಕಂ ವಾಪಿ ತಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಮೇವ ವಾ । ಅವಾಪ್ಯ ಪ್ರಯತೋ ಜ್ಞಾನಂ ತಂ ಪೂರ್ವಮಭಿವಾದಯೇತ್
ಲೌಕಿಕ, ವೇದಿಕ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುಗೆ ಅಭಿವಾದನ ಮಾಡಬೇಕು.
ನೋದಕಂ ಧಾರಯೇದ್ಭೈಕ್ಷ್ಯಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಸಮಿಧಸ್ತಥಾ । ಏವಂವಿಧಾನಿ ಚಾನ್ಯಾನಿ ನ ದೇವಾರ್ಥೇಷು ಕರ್ಮ್ಮಸು
ನೀರನ್ನು, ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು, ಹೂವುಗಳನ್ನು, ಸಮಿಧಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಇತರ ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೇವತಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಾಗ ಹಿಡಿಯಬಾರದು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಕುಶಲಂ ಪೃಚ್ಛೇತ್ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುಮನಾಮಯಮ್ । ವೈಶ್ಯಂ ಕ್ಷೇಮಂ ಸಮಾಗಮ್ಯ ಶೂದ್ರಮಾರೋಗ್ಯಮೇವ ಚ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕುಶಲ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು, ವೈಶ್ಯನಿಗೆ ಕ್ಷೇಮ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು, ಶೂದ್ರನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು.
ಉಪಾಧ್ಯಾಯಃ ಪಿತಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಭ್ರಾತಾ ತ್ರಾತಾ ಚ ಭೀತಿತಃ । ಮಾತುಲಃ ಶ್ವಶುರಶ್ಚೈವ ಮಾತಾಮಹ ಪಿತಾಮಹೌ
ಉಪಾಧ್ಯಾಯ, ತಂದೆ, ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ, ಭಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುವವನು, ಮಾವ, ಶ್ವಶುರ, ಮಾತಾಮಹ ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ—
ವರ್ಣಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪಿತೃವ್ಯಶ್ಚ ಪುಂಸೋಽತ್ರ ಗುರವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಮಾತಾ ಮಾತಾಮಹೀ ಗುರ್ವೀ ಪಿತುರ್ಮಾತುಶ್ಚ ಸೋದರಾಃ
ಪುರುಷರಲ್ಲಿ, ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ತಂದೆಯ ತಮ್ಮ, ತಾಯಿ, ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿ, ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು ಗುರುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ವಶ್ರೂಃ ಪಿತಾಮಹೀ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಧಾತ್ರೀ ಚ ಗುರವಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ । ಜ್ಞೇಯಸ್ತು ಗುರುವರ್ಗೋಽಯಂ ಮಾತೃತಃ ಪಿತೃತೋ ದ್ವಿಜಾಃ
ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ, ಮಾವ, ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜಿ, ಹಿರಿಯ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಸುವವಳು ಗುರುಗಳೆಂದು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುರುಗಳ ಗುಂಪು ತಾಯಿಯವರ ಮತ್ತು ತಂದೆಯವರ ಕಡೆಗಿನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.