ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಿತ್ಸ ಕುಲೇ ಜಾತೋ ದುರ್ವೃತ್ತಾನಾಂ ದ್ವಿಜನ್ಮನಾಮ್ । ಭವಾಂತರಾನುವರ್ತಿನ್ಯಾ ವಿದ್ಯಯಾ ಸ ಪುರಸ್ಕೃತಃ
ಆಮೇಲೆ, ಯಾವೋ ಒಂದು ಕುಲದಲ್ಲಿ, ಕೆಟ್ಟ ಸಂಸ್ಕಾರವಿರುವ ದ್ವಿಜರ ಮನೆಗೆ ಅವನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ವಿದ್ಯೆಯು ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು.
ಉಪಯೇಮೇ ದುರಾಧರ್ಷಾಂ ಕನ್ಯಕಾಮಧಮೇ ಕುಲೇ । ಕಾಲೇನ ಸಾ ವಯೋ ಹಿತ್ವಾ ಶೈಶವಂ ಯೌವನಂ ಯಯೌ
ಅವನು ಅತಿ ಕೆಳದ ಕುಲದ, ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಕೆ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯೌವನವನ್ನು ತಲುಪಿದಳು.
ಪೀನಸ್ತನೀ ಚ ಸುಶ್ರೋಣೀ ಮದವಿಹ್ವಲಲೋಚನಾ । ಪತಿಂ ನ ಸೇಹೇ ದುರ್ವೃತ್ತಂ ಚಕಮೇ ಸ್ವಪತೀನ್ಪರಾನ್
ಆಕೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ স্তನಗಳು, ಸುಂದರ ನಡು, ಕಾಮದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವಳಾಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಕೆಟ್ಟ ಗುಣದ ಗಂಡನನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದೆ, ಇತರ ಪುರುಷರನ್ನು ಬಯಸಿದಳು.
ವೃತ್ತಿಮಾಹರ್ತುಕಾಮಸ್ಮಿನ್ನಿರ್ಗತಾ ಸಾ ಪುರಾದ್ಬಹಿಃ । ಸಂಗತಾ ಕಾಮುಕೇನಾಸೌ ಚಿರಂ ಚಾಂಡಾಲಜನ್ಮನಾ
ಆಕೆ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಬಹುಕಾಲ ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಪ್ರೇಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬದುಕಿದಳು.
ದಧೇ ಗರ್ಭಮಸೌ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾ ಚ ಕನ್ಯೋಪಪದ್ಯತೇ । ಸೈವ ಭಾರ್ಯಾಪಿ ತಸ್ಯಾಸೀತ್ಪೂರ್ವಪಾಪಪ್ರಸಂಗತಃ
ಆ ಪ್ರೇಮಿಯಿಂದ ಆಕೆ ಗರ್ಭವತಿ ಆಯಿತು, ಒಂದು ಹೆಣ್ಣುಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದಳು. ಹಿಂದಿನ ಪಾಪದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಆ ಹೆಣ್ಣುಮಗು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಳು.
ಸೈವ ವೃದ್ಧಾ ತತಃ ಕಾಲೇ ಡಾಕಿನೀ ಸಮಜಾಯತ । ಕುಸಂಗಾತ್ಕುಮತಿರ್ಜಾತಾ ದುಷ್ಟನಾರೀಪ್ರಸಂಗತಃ
ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕೆ ವೃದ್ಧಳಾಗಿ, ಡಾಕಿಣಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಳು. ಕೆಟ್ಟ ಸಂಗದಿಂದ, ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸು ಹುಟ್ಟಿತು; ಕೆಟ್ಟ ಹೆಂಗಸಿನ ಸಹವಾಸದಿಂದ ಅದು ಉಂಟಾಯಿತು.
ಚಖಾದ ವ್ಯಾಧಿತಂ ವ್ಯಾಧಮಸೃಗಾಸ್ವಾದಲಾಲಸಾ । ಭ್ರಮಂತೀ ವಿಪಿನೇ ಘೋರೇ ಜನೈರ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಹಿಷ್ಕೃತಾ
ಅವಳು ರಕ್ತದ ರುಚಿಗೆ ಆಸೆಪಟ್ಟು, ಅಸ್ವಸ್ಥರನ್ನು ಮತ್ತು ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಿಂದು, ಭಯಾನಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ, ಜನರು ನೋಡಿದಾಗ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಳು.
ಪರೇತಲೋಕಮಾಸಾದ್ಯ ವ್ಯಾಧೌ ವ್ಯಾಘ್ರೋಽಭ್ಯವರ್ತ್ತತ । ನರಕಾನ್ದಾರುಣಾನ್ಭುಕ್ತ್ವಾ ಜೀವಹಿಂಸಾ ಪ್ರಭಾವತಃ
ಅವಳು ಪಿತೃಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಿ, ವನ್ಯಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ, ಭಯಾನಕ ನರಕಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
ಸಾಪಿ ಕಾಲೇನ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಮೃತ್ಯುವೇಗಮುಪಾಗತಾ । ನಿರಯಾನೇತ್ಯ ದುರ್ದ್ಧರ್ಷಾನಜಾಜಾಯತ ಮದ್ಗೃಹೇ
ಆ ದುಷ್ಟ ಆತ್ಮ, ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮರಣದ ವೇಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ನರಕದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಜನ್ಮವನ್ನೆತ್ತಿದಳು. ಅವಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ತಾಮನ್ಯಾ ಅಪ್ಯಹಂ ವಿದ್ವನ್ಪಾಲಯನ್ಕಾನನಾಂತರೇ । ಅಪಶ್ಯನ್ದ್ವೀಪಿನಂ ಘೋರಂ ಜಿಘಾಂಸಂತಮಿವಾಖಿಲಮ್
ಓ ಜ್ಞಾನಿ, ನಾನು ಆಕೆಯನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಭಯಂಕರ ಚಿರತೆ ಒಂದನ್ನು ಕಂಡೆ.
ಸಮಾಲೋಕ್ಯ ತಮಾಯಾಂತಂ ಭಯೇನ ಪ್ರಪಲಾಯಿತಮ್ । ಅಜಾಯೂಥಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಮಯಾ ಮರಣಭೀರುಣಾ
ಆ ಚಿರತೆ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಾನು ಮರಣಭಯದಿಂದ ಆಡುಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋದೆ.
ಉಪದುದ್ರಾವ ಸ ದ್ವೀಪೀ ಪೂರ್ವವೈರಮನುಸ್ಮರನ್ । ಅಜಾ ತು ತತ್ಸಮೀಪೇಽಗಾತ್ಸತ್ವರಂ ಸರಿದಂತಿಕೇ
ಆ ಚಿರತೆ ಹಳೆಯ ವೈರವನ್ನು ನೆನೆಸಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿತು. ಆದರೆ ಆಡು ವೇಗವಾಗಿ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು.
ತತ್ರ ಸಾ ಭಯಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಹಿತ್ವಾ ವೈರಮನರ್ಗಲಾ । ಅವತಸ್ಥೇ ಸ ಚ ದ್ವೀಪೀ ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀದಮತ್ಸರಃ
ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಭಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವೈರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆದು ನಿಂತಳು. ಚಿರತೆ ಕೂಡ ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತಿತು.
ತಂ ತಥಾವಿಧಮಾಲೋಕ್ಯ ಸಾ ವಕ್ತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ । ದ್ವೀಪಿನ್ನಭೀಪ್ಸಿತಂ ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಮಾಂಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಸಾದರಃ
ಅವನನ್ನು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ, ಆಕೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು: 'ಓ ಚಿರತೆ, ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದಂತೆ, ಗೌರವದಿಂದ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನು.'
ನೇಯಂ ಭವತಿ ತೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಕಥಂ ವೈರಮತಿಂ ತ್ಯಜಃ । ಇತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯ ತದಾ ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಹ ದ್ವೀಪೀ ವಿಮತ್ಸರಃ
'ಇದು ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವವಲ್ಲ, ಹಾಗಾದರೆ ನೀನು ವೈರಭಾವವನ್ನು ಬಿಡುವುದೇಕೆ?' ಎಂದು ಆಕೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಚಿರತೆ ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರಿಸಿತು:
ಸ್ಥಾನೇಽಸ್ಮಿನ್ಮೇ ಗತೋ ದ್ವೇಷಃ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾ ಚ ನಿರ್ಯಯೌ । ನ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾಮಿ ತೇನ ತ್ವಾಂ ಸಮೀಪೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾಮ್
'ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದ್ವೇಷವು ಹೋಗಿಹೋಯಿತು, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಬಾಯಾರಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದರೂ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿಲ್ಲ.'
ಸೈವಮುಕ್ತಾ ಪುನಃ ಪ್ರಾಹ ಜಾತಾಹಂ ನಿರ್ಭಯಾ ಕಥಮ್ । ಕಿಮತ್ರ ಕಾರಣಂ ವೇತ್ಸಿ ಯದಿ ಮೇ ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ
ಹೀಗೆ ಮುಕ್ತಳಾದ ಆಕೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿದಳು: 'ನಾನು ಹೇಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಆಗಿದ್ದೇನೆ? ಇದರ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಹೇಳು.'
ಏವಮುಕ್ತಃ ಪುನರ್ದ್ವೀಪೀ ತಾಮಾಹಾಜಾಂ ನ ವೇದ್ಮ್ಯಹಮ್ । ಪುರೋಗತಮಿಮಂ ಪ್ರಷ್ಟುಂ ಮಹಾಂತಮಿತಿ ನಿರ್ಗತೌ
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ದ್ವೀಪವಾಸಿ ಆಕೆಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ತಾಯಿ, ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಕೇಳೋಣ' ಎಂದು ಇಬ್ಬರೂ ಮುಂದೆ ಹೋದರು.
ತಾಭ್ಯಾಮುಭಾಭ್ಯಾಮಾಗತ್ಯ ಪೃಷ್ಟೋಽಹಂ ಬಹುವಿಸ್ಮಯಃ । ಅಹಂ ಚ ಸಹಿತಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಪೃಚ್ಛಂ ವಾನರೇಶ್ವರಮ್
ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಹತ್ತಿರ ಬಂದು ನನಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರು. ನಾನು ಕೂಡ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ವಾನರಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಮಯಾ ಪೃಷ್ಟಃ ಸ ವಿಪ್ರೇದಮಬ್ರವೀತ್ಸಾದರಂ ಕಪಿಃ । ಶೃಣು ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಜಾಪಾಲ ವೃತ್ತಮತ್ರ ಪುರಾತನಮ್
ನಾನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆ ಪಂಡಿತ ವಾನರನು ಗೌರವದಿಂದ ಹೇಳಿದನು: 'ಮೇಕೆ ಕಾಯುವವನೇ, ಕೇಳು, ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪುರಾತನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.'
ಇದಮಾಯತನಂ ಪಶ್ಯ ಪುರೋವನಗತಂ ಮಹತ್ । ಅತ್ರ ತ್ರ್ಯಂಬಕಲಿಂಗಂ ಹಿ ದ್ರುಹಿಣೇನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನೊಳಗೆ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಈ ಮಹಾ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನೋಡು. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.
ಸುಕರ್ಮಾನಾಮ ಮೇಧಾವೀ ಪರ್ಯುಪಾಸ್ತೇ ತಪಶ್ಚರನ್ । ವನಪುಷ್ಪಾಣ್ಯಪಾಹೃತ್ಯ ಸುರಪೂಜ್ಯಂ ಪುರೋಭವಮ್
ಒಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿ, ಸತ್ಕರ್ಮವಂತನು, ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನು ಕಾಡಿನ ಹೂಗಳನ್ನು ತಂದು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಸಂಸ್ನಾಪ್ಯ ಸರಿದಂಭೋಭಿಃ ಕೇವಲಂ ಕರ್ಮಣಾ ವಸನ್ । ಕಾಲೇ ಮಹತಿ ತಸ್ಯಾಗಾದತಿಥಿಃ ಕಶ್ಚಿದಂತಿಕಮ್
ಅವನು ನದಿಯ ನೀರಿನಿಂದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಕೇವಲ ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದನು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಅತಿಥಿ ಬಂದನು.
ಉಪಾಹೃತ್ಯ ಫಲಾಹಾರಂ ಸ ತಸ್ಮೈ ಪರ್ಯಕಲ್ಪಯತ್ । ತೇನಾತಿಥ್ಯೇನ ಸಂಪ್ರೀತಃ ಸುಕರ್ಮಾಣಮಭಾಷತ
ಅವನು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಂದು ಆ ಅತಿಥಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಆ ಅತಿಥಿಯ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಅವನು ಸತ್ಕರ್ಮವಂತನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಕಿಮಿದಂ ಕರ್ಮಣೋ ಮೂಲಂ ಫಲಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ತು ತಿಷ್ಠಸಿ । ಗತಾನುಗತಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಕಿಂ ವಾ ಕೇವಲಮೀಹಸೇ
'ಈ ಕರ್ಮದ ಮೂಲ ಏನು? ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನೀನು ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದೇಕೆ? ಹಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತೀಯೋ, ಅಥವಾ ಇನ್ನೇನಾದರೂ ಬಯಸುತ್ತೀಯೋ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಸ ಏವಮುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪ್ರೀತೇನಾತ್ಮವಿದಾ ತದಾ । ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ವಚಃ ಸ್ಪಷ್ಟಮಾತ್ಮನೋ ಹಿತಮುತ್ತಮಮ್
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಯು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತನ್ನ ಹಿತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
ವಿದ್ವನ್ನ ವೇದ್ಮಿ ತತ್ವೇನ ಫಲಮೇತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ । ಬುಭುತ್ಸಯಾ ಪರಃ ಶಂಭುಃ ಸೇವ್ಯತೇ ಕೇವಲಂ ಯಯಾ
'ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಈ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ಶಂಭುವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.'
ಫಲಮೇತಸ್ಯ ಸೇವಾಯಾಃ ಪರಿಪಾಕಂ ಕಪರ್ದಿನಃ । ಯನ್ಮಾಂಸಮನುಗೃಹ್ಣಾಸಿ ಸಂಸ್ಪೃಶ್ಯಾತ್ಮಮನೋರಥಮ್ 6.176.
'ಈ ಜಟಾಧಾರಿಯ ಸೇವೆಯ ಫಲವು ಪಕ್ವವಾಗುವುದು ಎಂದರೆ, ನೀನು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸೆಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವುದೇ.'
ತಸ್ಯೈವಂ ಸೂನೃತಂ ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರೀತಸ್ತಪೋಧನಃ । ದ್ವಿತೀಯಮಾಲಿಲೇಖಾಽಸೌ ಗೀತಾಧ್ಯಾಯಂ ಶಿಲಾತಲೇ
ಅವನ ಈ ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ತಪಸ್ವಿಯು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು; ಅವನು ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಡನೇ ಗೀತಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಆದಿದೇಶಾಶು ತಂ ವಿಪ್ರಂ ಪಠನಾಭ್ಯಸನಾಯ ಚ । ಫಲಿಷ್ಯತ್ಯಾತ್ಮನಃ ಸ್ವೈರಂ ಪರಿತಸ್ತೇ ಮನೋರಥಃ
ಅವನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಓದಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಇಚ್ಛೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂರೈಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.