ದುರ್ಗಾಮಂತಃ ಶಿಲಾಂ ಚೈವ ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾಂ ದೃಷದ್ವತೀಮ್ । ಪರೋಕ್ಷಾಮಥ ರೋಹೀಂ ಚ ತಥಾ ಜಂಬೂನದೀಮಪಿ
ದುರ್ಗಾಮಂತಃಶಿಲಾ, ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾ, ದೃಢದ್ವತಿ, ಪರೋಕ್ಷಾ, ರೋಹೀ ಮತ್ತು ಜಂಬೂನದಿ—ಈ ನದಿಗಳೂ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿವೆ.
ಸುನಾಸಾಂ ತಮಸಾಂ ದಾಸೀಂ ಸಾಮಾನ್ಯಾಂ ವರಣಾಮಸಿಮ್ । ನೀಲಾಂ ಧೃತಿಕರೀಂ ಚೈವ ಪರ್ಣಾಶಾಂ ಚ ಮಹಾನದೀಮ್
ಸುನಾಸಾ, ತಮಸಾ, ದಾಸೀ, ಸಾಮಾನ್ಯಾ, ವರಣಾ, ನೀಲಾ, ಧೃತಿಕರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ಣಾಶಾ ಮಹಾನದಿ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನದಿಗಳಾಗಿವೆ.
ಮಾನವೀಂ ವೃಷಭಾಂ ಭಾಸಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾಂ ದೃಷದ್ವತೀಮ್ । ಏತಾಶ್ಚಾನ್ಯಾಶ್ಚ ಬಹುಲಾ ಮಹಾನದ್ಯೋ ದ್ವಿಜರ್ಷಭಾಃ
ಮಾನವಿ, ವೃಷಭಾ, ಭಾಸಾ, ಬ್ರಹ್ಮಮೇಧ್ಯಾ, ದೃಢದ್ವತಿ—ಈ ನದಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಹಾನದಿಗಳು, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಸದಾ ನಿರಾಮಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ಮಂದಗಾಂ ಮಂದವಾಹಿನೀಮ್ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಂ ಚ ಮಹಾಗೌರೀಂ ದುರ್ಗಾಮಪಿ ಚ ಸತ್ತಮಾಃ
ಯಾವಾಗಲೂ ಆರೋಗ್ಯವಂತಾದ ಕೃಷ್ಣಾ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಮಂದಗಾ, ಮಂದವಾಹಿನಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ಮಹಾಗೌರಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ—ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾಂ ಚಿತ್ರರಥಾಮತುಲಾಂ ರೋಹಿಣೀಂ ತಥಾ । ಮಂದಾಕಿನೀಂ ವೈತರಣೀಂ ಕೋಕಾಂ ಚಾಪಿ ಮಹಾನದೀಮ್
ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲಾ, ಚಿತ್ರರಥಾ, ತೂಲನೆ ಇಲ್ಲದ ಅತುಲಾ, ರೋಹಿಣೀ, ಮಂದಾಕಿನೀ, ವೈತರಣೀ ಮತ್ತು ಕೋಕಾ ಮಹಾನದಿ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗಿವೆ.
ಶುಕ್ತಿಮತೀಮನಂಗಾಂ ಚ ತಥೈವ ವೃಷಸಾಹ್ವಯಾಮ್ । ಲೋಹಿತ್ಯಾಂ ಕರತೋಯಾಂ ಚ ತಥೈವ ವೃಷಕಾತ್ವಯಾಮ್
ಶುಕ್ತಿಮತಿ, ಅನಂಗಾ, ವೃಷಸಾಹ್ವಯಾ, ಲೋಹಿತ್ಯಾ, ಕರತೋಯಾ ಮತ್ತು ವೃಷಕಾತ್ವಯಾ—ಈ ನದಿಗಳೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಕುಮಾರೀಮೃಷಿತುಲ್ಯಾಂ ಚ ಮಾರಿಷಾಂ ಚ ಸರಸ್ವತೀಮ್ । ಮಂದಾಕಿನೀಂ ಸುಪುಣ್ಯಾಂ ಚ ಸರ್ವಾಂ ಗಂಗಾಂ ಚ ಸತ್ತಮಾಃ
ಕುಮಾರಿ, ಮೃಷಿತುಲ್ಯಾ, ಮಾರಿಷಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವಾದ ಮಂದಾಕಿನೀ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಗಂಗಾ ನದಿಗಳು—ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.
ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಮಾತರಃ ಸರ್ವಾಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚೈವ ಮಹಾಫಲಾಃ । ತಥಾ ನದ್ಯಃ ಸುಪ್ರಕಾಶಾಃ ಶತಶೋಥ ಸಹಸ್ರಶಃ
ಈ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ವಿಶ್ವದ ತಾಯಿಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಮಹಾ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವು. ಹೀಗೆಯೇ ನದಿಗಳು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ.
ಇತ್ಯೇತಾ ಸರಿತೋ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಯಥಾಸ್ಮೃತಿ । ಅತಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಜನಪದಾನ್ನಿಬೋಧ ಗದತೋ ಮಮ
ಹೀಗಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಈ ನದಿಗಳನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ಹೇಳುವ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಿಸಿ ಕೇಳಿರಿ.
ತತ್ರೇಮೇ ಕುರುಪಾಂಚಾಲಾಃ ಶಾಲ್ವಮಾತ್ರೇಯ ಜಾಂಗಲಾಃ । ಶೂರಸೇನಾಃ ಪುಲಿಂದಾಶ್ಚ ಬೌಧಾಮಾಲಾಸ್ತಥೈವ ಚ
ಇಲ್ಲಿ ಕುರುಗಳು, ಪಂಚಾಲರು, ಶಾಲ್ವರು, ಮೈತ್ರೇಯರು, ಜಾಂಗಲರು, ಶೂರಸೇನರು, ಪುಲಿಂದರು ಮತ್ತು ಬೌಧಾಮಾಲರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಮತ್ಸ್ಯಾಃ ಕುಶಟ್ಟಾಃ ಸೌಗಂಧ್ಯಾಃ ಕುತ್ಸಪಾಃ ಕಾಶಿಕೋಶಲಾಃ । ಚೇದಿಮತ್ಸ್ಯಕರೂಷಾಶ್ಚ ಭೋಜಾಃ ಸಿಂಧುಪುಲಿಂದಕಾಃ
ಮತ್ಸ್ಯರು, ಕುಶಟ್ಟರು, ಸೌಗಂಧ್ಯರು, ಕುತ್ಸಪರು, ಕಾಶಿಗಳು, ಕೋಶಲರು, ಚೇದಿಗಳು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮತ್ಸ್ಯರು, ಕರೂಷರು, ಭೋಜರು, ಸಿಂಧುಗಳು ಮತ್ತು ಪುಲಿಂದಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಉತ್ತಮಾಶ್ಚ ದಶಾರ್ಣಾಶ್ಚ ಮೇಕಲಾಶ್ಚೋತ್ಕಲೈಃ ಸಹ । ಪಂಚಾಲಾಃ ಕೋಶಲಾಶ್ಚೈವ ನೈಕಪೃಷ್ಠಯುಗಂಧರಾಃ
ಉತ್ತಮರು, ದಶಾರ್ಣರು, ಮೆಕಲರು ಉತ್ಕಲರೊಂದಿಗೆ, ಪಂಚಾಲರು, ಕೋಶಲರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪೃಷ್ಠಯುಗಂಧರರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಬೋಧಾ ಮದ್ರಾಃ ಕಲಿಂಗಾಶ್ಚ ಕಾಶಯೋ ಪರಕಾಶಯಃ । ಜಠರಾಃ ಕುಕುರಾಶ್ಚೈವ ಸುದಶಾರ್ಣಾಃ ಸುಸತ್ತಮಾಃ
ಬೋಧರು, ಮದ್ರರು, ಕಾಲಿಂಗರು, ಕಾಶಯರು, ಪರಕಾಶಯರು, ಜಠರರು, ಕುಕುರುಗಳು, ಸುದಶಾರ್ಣರು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಸತ್ತಮರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಕುಂತಯೋಽವಂತಯಶ್ಚೈವ ತಥೈವಾಪರಕುಂತಯಃ । ಗೋಮಂತಾ ಮಲ್ಲಕಾಃ ಪುಂಡ್ರಾಃ ವಿದರ್ಭಾ ನೃಪವಾಹಿಕಾಃ
ಕುಂತಿಗಳು, ಅವಂತಿಗಳು, ಅಪರಕುಂತಿಗಳು, ಗೋಮಂತರು, ಮಲ್ಲಕರು, ಪುಂಡ್ರರು, ವಿದರ್ಭರು ಮತ್ತು ನೃಪವಾಹಿಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಅಶ್ಮಕಾಃ ಸೋತ್ತರಾಶ್ಚೈವ ಗೋಪರಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಕನೀಯಸಃ । ಅಧಿರಾಜ್ಯಕುಶಟ್ಟಾಶ್ಚ ಮಲ್ಲರಾಷ್ಟ್ರಾಶ್ಚ ಕೇರಲಾಃ
ಅಶ್ಮಕರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಶ್ಮಕರು, ಗೋಪರಾಷ್ಟ್ರರು, ಕನೀಯಸರು, ಅಧಿರಾಜ್ಯ ಕುಶಟ್ಟರು, ಮಲ್ಲರಾಷ್ಟ್ರರು ಮತ್ತು ಕೇರಳರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಮಾಲವಾಶ್ಚೋಪವಾಸ್ಯಾಶ್ಚ ಚಕ್ರಾವಕ್ರಾಲಯಾಃ ಶಕಾಃ । ವಿದೇಹಾ ಮಗಧಾಃ ಸದ್ಮಾ ಮಲಜಾ ವಿಜಯಾಸ್ತಥಾ
ಮಾಲವರು, ಉಪವಾಸ್ಯರು, ಚಕ್ರವಕ್ರಾಲಯರು, ಶಕರು, ವಿದೇಹರು, ಮಗಧರು, ಸದ್ಮರು, ಮಲಜರು ಮತ್ತು ವಿಜಯರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಅಂಗಾ ವಂಗಾಃ ಕಲಿಂಗಾಶ್ಚ ಯಕೃಲ್ಲೋಮಾನ ಏವ ಚ । ಮಲ್ಲಾಃ ಸುದೇಷ್ಣಾಃ ಪ್ರಹ್ಲಾದಾ ಮಹಿಷಾಃ ಶಶಕಾಸ್ತಥಾ
ಅಂಗರು, ವಂಗರು, ಕಾಲಿಂಗರು, ಯಕೃತ್ಲೋಮನರು, ಮಲ್ಲರು, ಸುದೇಶ್ಣರು, ಪ್ರಹ್ಲಾದರು, ಮಹಿಷರು ಮತ್ತು ಶಶಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಬಾಹ್ಲಿಕಾ ವಾಟಧಾನಾಶ್ಚ ಆಭೀರಾಃ ಕಾಲತೋಯಕಾಃ । ಅಪರಾಂತಾಃ ಪರಾಂತಾಶ್ಚ ಪಂಕಲಾಶ್ಚರ್ಮಚಂಡಿಕಾಃ
ಬಾಹ್ಲಿಕರು, ವಾಟಧಾನರು, ಆಭೀರರು, ಕಾಲತೋಯಕರು, ಅಪರಾಂತರು, ಪರಾಂತರು, ಪಂಕಲರು ಮತ್ತು ಚರ್ಮಚಂಡಿಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಅಟವೀಶೇಖರಾಶ್ಚೈವ ಮೇರುಭೂತಾಶ್ಚ ಸತ್ತಮಾಃ । ಉಪಾವೃತಾನುಪಾವೃತಾಃ ಸುರಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಕೇಕಯಾಸ್ತಥಾ
ಅಟವೀಶೇಖರರು, ಮೇರುಪರ್ವತದವರು, ಉಪಾವೃತರು ಮತ್ತು ಅನುಪಾವೃತರು, ಸುರಾಷ್ಟ್ರರು ಮತ್ತು ಕೈಕೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಕುಟ್ಟಾಪರಾಂತಾ ಮಾಹೇಯಾಃ ಕಕ್ಷಾಃ ಸಾಮುದ್ರ ನಿಷ್ಕುಟಾಃ । ಅಂಧಾಶ್ಚ ಬಹವೋ ವಿಪ್ರಾ ಅಂತರ್ಗಿರ್ಯಸ್ತಥೈವ ಚ
ಕುಟ್ಟ ಅಪರಾಂತರು, ಮಾಹೇಯರು, ಕಕ್ಷರು, ಸಮುದ್ರ ನಿಷ್ಕುಟರು, ಅನೇಕ ಅಂಧರು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳೊಳಗಿನವರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಬಹಿರ್ಗಿರ್ಯ್ಯೋಂಗಮಲದಾ ಮಗಧಾ ಮಾಲವಾರ್ಘಟಾಃ । ಸತ್ತ್ವತರಾಃ ಪ್ರಾವೃಷೇಯಾಃ ಭಾರ್ಗವಾಶ್ಚ ದ್ವಿಜರ್ಷಭಾಃ
ಪರ್ವತಗಳ ಹೊರಗಿರುವ ಯೋಂಗಮಲದರು, ಮಗಧರು, ಮಾಲವ ಅರ್ಘಟರು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾವೃಷೇಯರು ಮತ್ತು ಭಾರ್ಗವರು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಪುಂಡ್ರಾ ಭಾರ್ಗಾಃ ಕಿರಾತಾಶ್ಚ ಸುದೇಷ್ಣಾ ಭಾಸುರಾಸ್ತಥಾ । ಶಕಾ ನಿಷಾದಾ ನಿಷಧಾಸ್ತಥೈವಾನರ್ತ ನೈಋತಾಃ
ಪುಂಡ್ರರು, ಭಾರ್ಗರು, ಕಿರಾತರು, ಸುದೇಶ್ಣರು, ಭಾಸುರರು, ಶಕರು, ನಿಷಾದರು, ನಿಷಧರು, ಅನರ್ತರು ಮತ್ತು ನೈರಿತರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಪೂರ್ಣಲಾಃ ಪೂತಿಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ ಕುಂತಲಾ ಕುಶಕಾಸ್ತಥಾ । ತರಿಗ್ರಹಾಶ್ಶೂರಸೇನಾ ಈಜಿಕಾಃ ಕಲ್ಪಕಾರಣಾಃ
ಪೂರ್ಣಲರು, ಪುತಿಮತ್ಸ್ಯರು, ಕುಂತಲರು, ಕುಶಕರು, ತರಿಗ್ರಹರು, ಶೂರಸೇನರು, ಈಜಿಕರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪಕಾರಣರು ಇದ್ದಾರೆ.
ತಿಲಭಾಗಾಮಸಾರಾಶ್ಚ ಮಧುಮತ್ತಾಃ ಕಕುಂದಕಾಃ । ಕಾಶ್ಮೀರಾಃ ಸಿಂಧುಸೌವೀರಾ ಗಾಂಧಾರಾ ದರ್ಶಕಾಸ್ತಥಾ
ತಿಲಭಾಗರು, ಮಾಸಾರರು, ಮಧುಮತ್ತರು, ಕಕುಂಡಕರು, ಕಾಶ್ಮೀರರು, ಸಿಂಧುಸೌವೀರರು, ಗಾಂಧಾರರು ಮತ್ತು ದರ್ಶಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಅಭೀಸಾರಾಃ ಕುದ್ರುತಾಶ್ಚ ಸೌರಿಲಾ ಬಾಹ್ಲಿಕಾಸ್ತಥಾ । ದರ್ವೀ ಚ ಮಾಲವಾ ದರ್ವಾ ವಾತಜಾಮರಥೋರಗಾಃ
ಅಭೀಸಾರರು, ಕುದೃತರು, ಸೌರಿಲರು, ಬಾಹ್ಲಿಕರು, ದರ್ವಿ, ಮಾಲವರು, ದರ್ವರು ಮತ್ತು ವಾತಜಾಮರ ತೋರಗರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಬಲರಟ್ಟಾಸ್ತಥಾ ವಿಪ್ರಾಃ ಸುದಾಮಾನಃ ಮುಮಲ್ಲಿಕಾಃ । ಬಂಧಾಕರೀಕಷಾಶ್ಚೈವ ಕುಲಿಂದಾ ಗಂಧಿಕಾಸ್ತಥಾ
ಬಲರಟ್ಟರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಸುದಾಮನರು, ಮುಮಲ್ಲಿಕರು, ಬಂಧಕಾರಿಕಷರು, ಕುಲಿಂದರು ಮತ್ತು ಗಂಧಿಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ವನಾಯವೋದಶಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವರೋಮಾಣಃ ಕುಶಬಿಂದವಃ । ಕಾಚ್ಛಾ ಗೋಪಾಲಕಚ್ಛಾಶ್ಚ ಜಾಂಗಲಾಃ ಕುರುವರ್ಣಕಾಃ
ವನಾಯವ, ಓದಶ, ಪಾರ್ಶ್ವ, ರೋಮಾಣ, ಕುಶಬಿಂದವ, ಕಾಚ್ಛ, ಗೋಪಾಲಕಾಚ್ಛ, ಜಾಂಗಲ, ಕುರುವರ್ಣಕ ಎಂಬ ಜನಾಂಗಗಳು—
ಕಿರಾತಾಬರ್ಬರಾಃ ಸಿದ್ಧಾ ವೈದೇಹಾಸ್ತಾಮ್ರಲಿಪ್ತಿಕಾಃ । ಔಡ್ರಮ್ಲೇಚ್ಛಾಃ ಸಸೈರಿಂದ್ರಾಃ ಪಾರ್ವತೀಯಾಶ್ಚ ಸತ್ತಮಾಃ
ಕಿರಾತ, ಬರ್ಬರ, ಸಿದ್ಧ, ವೈದೇಹ, ತಾಮ್ರಲಿಪ್ತಿಕ, ಔಡ್ರ, ಮ್ಲೇಚ್ಛ, ಸೈರಿಂಧ್ರ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜನರು—
ಅಥಾಪರೇ ಜನಪದಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಮುನಿಪುಂಗವಾಃ । ದ್ರವಿಡಾಃ ಕೇರಲಾಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಾ ಮೂಷಿಕಾ ಬಾಲಮೂಷಿಕಾಃ
ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ದಕ್ಷಿಣದ ಇತರ ಜನಾಂಗಗಳಾದ ದ್ರಾವಿಡ, ಕೇರಳ, ಪ್ರಾಚ್ಯ, ಮೂಷಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಲಮೂಷಿಕರು—
ಕರ್ಣಾಟಕಾ ಮಾಹಿಷಕಾ ವಿಕಂಧಾ ಮೂಷಿಕಾಸ್ತಥಾ । ಝಲ್ಲಿಕಾಃ ಕುಂತಲಾಶ್ಚೈವ ಸೌಹೃದಾನಲಕಾನನಾಃ
ಕರ್ಣಾಟಕ, ಮಾಹಿಷಕ, ವಿಕಂಧ, ಮೂಷಿಕ, ಝಲ್ಲಿಕ, ಕುಂತಲ, ಸೌಹೃದ ಮತ್ತು ಅಲಕಾನನ ಜನರು—