ಭೂತಾದಿಸ್ತು ವಿಕುರ್ವಾಣಃ ಶಬ್ದತನ್ಮಾತ್ರಕಂ ತತಃ । ಸಸರ್ಜ ಶಬ್ದತನ್ಮಾತ್ರಾದಾಕಾಶಂ ಶಬ್ದಲಕ್ಷಣಮ್
ಭೂತಾದಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು ಶಬ್ದದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆ ಶಬ್ದದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಿಂದ ಶಬ್ದ ಲಕ್ಷಣವಿರುವ ಆಕಾಶವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿತು.
ಶಬ್ದಮಾತ್ರಂ ತಥಾಕಾಶಂ ಭೂತಾದಿಃ ಸಮಮಾವೃಣೋತ್ । ಶಬ್ದಮಾತ್ರಂ ತಥಾಕಾಶಂ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರಂ ಸಸರ್ಜ ಹ
ಭೂತಾದಿಯು ಶಬ್ದದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನೂ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆವರಿಸಿತು. ಆ ಶಬ್ದದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
ಬಲವಾನಭವದ್ವಾಯುಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಪರ್ಶೋ ಗುಣೋ ಮತಃ । ಆಕಾಶಂ ಶಬ್ದಮಾತ್ರಂ ತು ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್
ವಾಯು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಗುಣವೆಂದರೆ ಸ್ಪರ್ಶ. ಶಬ್ದ ಲಕ್ಷಣವಿರುವ ಆಕಾಶವು ಸ್ಪರ್ಶದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.
ತತೋ ವಾಯುವಿಕುರ್ವಾಣೋ ರೂಪಮಾತ್ರಂ ಸಸರ್ಜ ಹ । ಜ್ಯೋತಿರುತ್ಪದ್ಯತೇ ವಾಯೋಸ್ತದ್ರೂಪಗುಣಮುಚ್ಯತೇ
ಆಮೇಲೆ ವಾಯು ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು ರೂಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ವಾಯುವಿನಿಂದ ಬೆಳಕು ಹುಟ್ಟಿತು, ಅದಕ್ಕೆ ರೂಪದ ಗುಣವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರಸ್ತು ವೈ ವಾಯೂ ರೂಪಮಾತ್ರಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್ । ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚಾಪಿ ವಿಕುರ್ವಾಣಂ ರಸಮಾತ್ರಂ ಸಸರ್ಜ ಹ
ವಾಯುವಿನ ಸ್ಪರ್ಶದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವು ರೂಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು. ಬೆಳಕು ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು ರಸದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
ಸಂಭವಂತಿ ತತೋಂಭಾಂಸಿ ರಸಮಾತ್ರಾಣಿ ತಾನಿ ತು । ರಸಮಾತ್ರಾಣಿಚಾಂಭಾಂಸಿ ರೂಪಮಾತ್ರಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್
ಆ ರಸದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಿಂದ ನೀರುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು. ರಸದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪ ಮತ್ತು ನೀರುಗಳು ರೂಪದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು.
ವಿಕುರ್ವಾಣಾನಿಚಾಂಭಾಂಸಿಗಂಧಮಾತ್ರಂಸಸರ್ಜಿರೇ । ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಾ ಮಹೀ ಚೇಯಂ ಸರ್ವಭೂತಗುಣಾಧಿಕಾ
ನೀರುಗಳು ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡು ಗಂಧದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಅದರಿಂದ ಈ ಭೂಮಿ ಹುಟ್ಟಿತು, ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸಸಂಘಾತೋ ಯತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ಗಂಧೋ ಗುಣೋ ಮತಃ । ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ತನ್ಮಾತ್ರಾತ್ತೇನ ತನ್ಮಾತ್ರತಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಇದು ಸಂಯುಕ್ತವಾದುದರಿಂದ ಇದರ ಗುಣವೆಂದರೆ ಗಂಧ. ಪ್ರತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಿಂದ ಅದರ ಸಂಬಂಧಿತ ಭೂತವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ.
ತನ್ಮಾತ್ರಾಣ್ಯವಿಶೇಷಾಣಿ ವಿಶೇಷಾಃ ಕ್ರಮಶೋ ಪರಾಃ । ಭೂತತನ್ಮಾತ್ರಸರ್ಗೋಯಮಹಂಕಾರಾತ್ತು ತಾಮಸಾತ್
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪಗಳು ಭೇದವಿಲ್ಲದವು, ಭೇದಗಳಾದ ಭೂತಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪಗಳಿಂದ, ತಾಮಸಿಕ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ.
ಕೀರ್ತಿತಸ್ತು ಸಮಾಸೇನ ಮುನಿವರ್ಯಾಸ್ತಪೋಧನಾಃ । ತೈಜಸಾನೀಂದ್ರಿಯಾಣ್ಯಾಹುರ್ದೇವಾ ವೈಕಾರಿಕಾ ದಶ
ಮಹಾತ್ಮರು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತೈಜಸದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದೇವತೆಗಳಂತಿವೆ ಮತ್ತು ವೈಕಾರಿಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಏಕಾದಶಂ ಮನಶ್ಚಾತ್ರ ಕೀರ್ತಿತಂ ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕೈಃ । ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಪಂಚಾತ್ರ ಪಂಚಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ
ಇಲ್ಲಿ ತತ್ವಚಿಂತಕರು ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಿವೆ.
ತಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೇಷಾಂ ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುಲಪಾವನಾಃ । ಶ್ರವಣಂ ತ್ವಕ್ಚಕ್ಷುರ್ಜಿಹ್ವಾ ನಾಸಿಕಾ ಚೈವ ಪಂಚಮೀ
ನಾನು ಅವುಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಈಗ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ವಂಶವನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವವನೇ. ಕೇಳು, ಚರ್ಮ, ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂಗು ಎಂಬ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿವೆ.
ಶಬ್ದಾದಿಜ್ಞಾನಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಾನಿ ಪಂಚ ವೈ । ಪಾಯೂಪಸ್ಥಂ ಹಸ್ತಪಾದೌ ಕೀರ್ತಿತಾ ವಾಕ್ಚಪಂಚಮೀ
ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಈ ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಶಬ್ದಾದಿಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪಾಯು, ಉಪಸ್ಥ, ಕೈ, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಮಾತು ಎಂಬ ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳಿವೆ.
ವಿಸರ್ಗಾನಂದನಾದಾನಗತ್ಯುಕ್ತಿಕರ್ಮತತ್ಸ್ಮೃತಮ್ । ಆಕಾಶವಾಯುತೇಜಾಂಸಿ ಸಲಿಲಂ ಪೃಥಿವೀ ತಥಾ
ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ವಿಸರ್ಜನೆ, ಆನಂದ, ಗ್ರಹಣೆ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಮಾತಾಡುವುದು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಬೆಳಕು, ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಕೂಡ ಇದೆ.
ಶಬ್ದಾದಿಭಿರ್ಗುಣೈರ್ವಿಪ್ರಾಃ ಸಂಯುಕ್ತಾ ಉತ್ತರೋತ್ತರೈಃ । ನಾನಾವೀರ್ಯಾಃ ಪೃಥಗ್ಭೂತಾಸ್ತತಸ್ತೇ ಸಂಹತಿಂ ವಿನಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭೂತವು ಶಬ್ದಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಏಕತೆ ಇಲ್ಲ.
ನಾಶಕ್ನುವನ್ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ರಷ್ಟುಮಸಮಾಗತ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ । ಸಮೇತ್ಯಾನ್ಯೋನ್ಯಸಂಯೋಗಂ ಪರಸ್ಪರಮಥಾಶ್ರಯಾತ್
ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗದು. ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರು ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಏಕಸಂಘಾಸ್ಸಲಕ್ಷ್ಯಾಶ್ಚ ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯೈಕ್ಯಮಶೇಷತಃ । ಪುರುಷಾಧಿಷ್ಠಿತತ್ವಾಚ್ಚ ಪ್ರಧಾನಾನುಗ್ರಹೇಣ ಚ
ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುವಾಗ, ಪುರುಷನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನೆಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ,
ಮಹದಾದಯೋ ವಿಶೇಷಾಂತಾ ಅಂಡಮುತ್ಪಾದಯಂತಿ ತೇ । ತತ್ಕ್ರಮೇಣ ವಿವೃದ್ಧಂ ತು ಜಲಬುದ್ಬುದವತ್ಸದಾ
ಮಹತ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭೇದಗಳವರೆಗೆ, ಅವುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಅದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸದಾ ನೀರಿನ ಬುಬ್ಬುಳೆಯಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಭೂತೇಭ್ಯೋಂಡಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಾ ವೃದ್ಧಂ ತದುದಕೇಶಯಮ್ । ಪ್ರಾಕೃತಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ಥಾನಮನುತ್ತಮಮ್
ಭೂತಗಳಿಂದ, ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಆ ಅಂಡವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಾಕೃತವಾದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಆಸನವಾಗಿದೆ.
ತತ್ರಾವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪೋಸೌ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಃ ಪ್ರಭುಃ । ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಸಮಾಸ್ಥಾಯ ಸ್ವಯಮೇವ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ, ಅವ್ಯಕ್ತಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನಾದ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತಾನೇ ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಸ್ವೇದಜಾಂಡಮಭೂತ್ತಸ್ಯ ಜರಾಯುಶ್ಚ ಮಹೀಧರಾಃ । ಗರ್ಭೋದಕಂ ಸಮುದ್ರಾಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಭೂನ್ಮಹದಾತ್ಮನಃ
ಅವನಿಂದ ಸ್ವೇದಜ ಅಂಡ, ಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ; ಸಮುದ್ರಗಳು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಗರ್ಭೋದಕವಾಗಿವೆ.
ಸಾದ್ರಿದ್ವೀಪಸಮುದ್ರಾಶ್ಚ ಸಜ್ಯೋತಿರ್ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಃ । ತಸ್ಮಿನ್ನಂಡೇಭವತ್ಸರ್ವಂ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಮ್
ಆ ಅಂಡದೊಳಗೆ ಪರ್ವತಗಳು, ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು, ಅಸುರರು, ಮಾನವರು ಎಲ್ಲರೂ ಉಂಟಾದರು.
ಅನಾದಿನಿಧನಸ್ಯೈವ ವಿಷ್ಣೋರ್ನಾಭೇಃ ಸಮುತ್ಥಿತಮ್ । ಯತ್ಪದ್ಮಂ ತದ್ಧೈಮಮಂಡಮಭೂಚ್ಛ್ರೀಕೇಶವೇಚ್ಛಯಾ
ಆದಿ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಹೂವು ಉದಯವಾಯಿತು; ಶ್ರೀಕೇಶನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆ ಹಿರಿದಾದ ಬಂಗಾರದ ಅಂಡವು ಉಂಟಾಯಿತು.
ರಜೋಗುಣಧರೋ ದೇವಃ ಸ್ವಯಮೇವ ಹರಿಃ ಪರಃ । ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂಸಮಾಸ್ಥಾಯ ಜಗತ್ಸ್ರಷ್ಟುಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ
ರಾಜೋಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಹರಿಯು ತಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸೃಷ್ಟಂ ಚ ಪಾತ್ಯನುಯುಗಂ ಯಾವತ್ಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪನಾ । ನಾರಸಿಂಹಾದಿರೂಪೇಣ ರುದ್ರರುಪೇಣ ಸಂಹರೇತ್
ಸೃಷ್ಟಿಯಾದುದನ್ನು ಯುಗಯುಗಾಂತರವೂ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ಅಥವಾ ರುದ್ರನಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ವಿಸೃಜನ್ಮಹಾತ್ಮಾ ಜಗತ್ಸಮಸ್ತಂ ಪರಿಪಾತುಮಿಚ್ಛನ್ । ರಾಮಾದಿರೂಪಂ ಸ ತು ಗೃಹ್ಯ ಯಾತಿ ಬಭೂವ ರುದ್ರೋ ಜಗದೇತದತ್ತುಮ್
ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಹಾತ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ರಾಮಾದಿ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರುದ್ರನಾಗಿ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಋಷಯ ಊಚುಃ-। ನದೀನಾಂ ಪರ್ವತಾನಾಂ ಚ ನಾಮಧೇಯಾನಿ ಸರ್ವಶಃ । ತಥಾ ಜನಪದಾನಾಂ ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಭೂಮಿಮಾಶ್ರಿತಾಃ
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಜನಪದಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇತರ ಎಲ್ಲರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು.
ಪ್ರಮಾಣಂ ಚ ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಕಿಲ ಸರ್ವತಃ । ನಿಖಿಲೇನ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಕಾನನಾನಿ ಚ ಸತ್ತಮ
ಮಾಪನವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ, ಭೂಮಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ, ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಕಾನನಗಳ ವಿವರವನ್ನೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸು.
ಸೂತ ಉವಾಚ-। ಪಂಚೇಮಾನಿ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಸಂಗ್ರಹಾತ್ । ಜಗತೀಸ್ಥಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಮಾನ್ಯಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳೇ, ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಭೂಮಿರಾಪಸ್ತಥಾ ವಾಯುರಗ್ನಿರಾಕಾಶಮೇವ ಚ । ಗುಣೋತ್ತರಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ತೇಷಾಂ ಭೂಮಿಃ ಪ್ರಧಾನತಃ
ಭೂಮಿ, ನೀರು, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ—ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಭೂಮಿಯೇ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.