ತದೇವ ವಾತಿಕಂ ವಿದ್ಧಿ ಕಫವತ್ತದ್ವದಾಮ್ಯಹಮ್ । ಜಲಂ ನದೀಂ ತಡಾಗಂ ಚ ಪಯಃ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಪಶ್ಯತಿ
ಇದನ್ನು ವಾತದ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿ; ನಾನು ಇದನ್ನು ಕಫದಂತೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ನೀರು, ನದಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಅಗ್ನಿಂ ಚ ಪಶ್ಯತೇ ದೇವಿ ಬಹುಕಾಂಚನಮುತ್ತಮಮ್ । ತದೇವ ಪೈತ್ತಿಕಂ ವಿದ್ಧಿ ಭಾವ್ಯಂ ಚೈವ ವದಾಮ್ಯಹಮ್
ಅವನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು, ದೇವಿಯೇ, ಮತ್ತು ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಪಿತ್ತದ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿ; ನಾನು ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಪ್ರಭಾತೇ ದೃಶ್ಯತೇ ಸ್ವಪ್ನೋ ಭವ್ಯೋ ವಾಭವ್ಯ ಏವ ಚ । ಕರ್ಮಯುಕ್ತೋ ವರಾರೋಹೇ ಲಾಭಾಲಾಭಪ್ರಕಾಶಕಃ
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕಾಣುವ ಕನಸು ಶುಭವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಶುಭವಾಗಿರಬಹುದು; ಅದು ಕರ್ಮದೊಡನೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಸುಂದರಿಯೇ, ಲಾಭ-ನಷ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸ್ವಪ್ನಸ್ಯಾಪಿ ಅವಸ್ಥಾ ಮೇ ಕಥಿತಾ ವರವರ್ಣಿನಿ । ತದ್ಭಾವ್ಯಂಚವರಾರೋಹೇವಿಷ್ಣೋಶ್ಚೈವಭವಿಷ್ಯತಿ
ಕನಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಸುಂದರಿಯೇ; ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದು, ಸುಂದರಿಯೇ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಷಯವೂ ಆಗಲಿದೆ.
ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ತ್ವಯಾ ದೃಷ್ಟೋ ದುಃಸ್ವಪ್ನಃ ಸ ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಿತಃ
ಆ ಕಾರಣದಿಂದ, ನೀನು ಕಂಡ ಕೆಟ್ಟ ಕನಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನೀನು ನೋಡಿದ್ದೆ.
ಇತಿ ಶ್ರೀಪದ್ಮಪುರಾಣೇ ಭೂಮಿಖಂಡೇ ವೇನೋಪಾಖ್ಯಾನೇ ಗುರುತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೇ ಚ್ಯವನಚರಿತ್ರೇ ಕಾಮೋದಾಖ್ಯಾನೇ ವಿಂಶಾಧಿಕಶತತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಇಂತಿ ಶ್ರೀಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಭೂಮಿಖಂಡದಲ್ಲಿ ವೇನಚರಿತ್ರೆಯ ಗುರುತೀರ್ಥ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಚ್ಯವನ ಮತ್ತು ಕಾಮೋದರ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನೂರನೆಯ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು.
ಕಾಮೋದೋವಾಚ- ನ ವಿದುರ್ದೇವತಾಃ ಸರ್ವಾ ಯಸ್ಯಾಂತಂ ರೂಪಮೇವ ಚ । ಯಸ್ಮಿಲ್ಲೀಁನಸ್ತು ಸರ್ವೋಯಂ ಸ ಚೈಕಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕಥ್ಯತೇ
ಕಾಮೋದನು ಹೇಳಿದನು: ಇದರ ಗಡಿ ಅಥವಾ ರೂಪವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಿಳಿಯದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಒಂದೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಸ್ಯಾ ಮಾಯಾಪ್ರಪಂಚಸ್ತು ಸಂಸಾರಃ ಶೃಣು ನಾರದ । ಕಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಯಾತಿ ಸಂಸಾರಂ ಮಮ ಸ್ವಾಮೀ ಜಗತ್ಪತಿಃ
ಇದಾದ ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ಉಂಟಾಗಿದೆ, ನಾರದನೇ, ಕೇಳು; ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನು, ಏಕೆ ಈ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ?
ಪಾಪೈಶ್ಚಾಪಿ ಸುಪುಣ್ಯೈಶ್ಚ ನರೋಬದ್ಧಸ್ತು ಕರ್ಮಭಿಃ । ಸಂಸಾರಂ ಸರತೇ ವಿಪ್ರ ಹರಿಃ ಕಸ್ಮಾದ್ವ್ರಜೇದ್ವದ
ಪಾಪ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಎರಡೂ ಮಾಡಿದ ಮಾನವನು ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ, ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ. ಹರಿ ಯಾಕೆ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳು.
ನಾರದ ಉವಾಚ- ಶೃಣು ದೇವಿ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯತ್ಕೃತಂ ತೇನ ಚಕ್ರಿಣಾ । ಭೃಗೋರಗ್ರೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ ಯಜ್ಞರಕ್ಷಾಂ ಕರೋಮ್ಯಹಮ್
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು — ದೇವಿ, ಕೇಳು, ಚಕ್ರಧಾರಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಭೃಗು ಮುಂದೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವೆನೆಂದು ಅವನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.
ಇಂದ್ರಸ್ಯ ವಚನಾತ್ಸದ್ಯೋ ಗತೋಽಸೌ ದಾನವೈಃ ಸಹ । ಯೋದ್ಧುಂ ವಿಹಾಯ ಗೋವಿಂದೋ ಭೃಗೋಶ್ಚೈವ ಮಖೋತ್ತಮಮ್
ಇಂದ್ರನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಗೋವಿಂದನು ಕೂಡಲೇ ದಾನವರ ಜೊತೆಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಹೋದನು; ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಯ ಮಹಾಯಜ್ಞವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು.
ಮಖಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗತೇ ದೇವೇ ಪಶ್ಚಾತ್ತೈರ್ದಾನವೋತ್ತಮೈಃ । ಆಗತ್ಯ ಧ್ವಂಸಿತಃ ಸರ್ವಃ ಸ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಪಚೇತನೈಃ
ದೇವರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಾನವರು ನಂತರ ಬಂದು, ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶಮಾಡಿದರು.
ಹರಿಂ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸ ಯೋಗೀಂದ್ರಃ ಶಶಾಪ ಭೃಗುರೇವ ತಮ್ । ದಶಜನ್ಮಾನಿ ಭುಂಕ್ಷ್ವ ತ್ವಂ ಮಚ್ಛಾಪಕಲುಷೀಕೃತಃ
ಯೋಗಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಭೃಗು, ಕೋಪಗೊಂಡು, ಸ್ವತಃ ಹರಿಯನ್ನು ಶಪಿಸಿದನು: 'ನೀನು ನನ್ನ ಶಾಪದಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾದೆ, ಹತ್ತು ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.'
ಕರ್ಮಣಃ ಸ್ವಸ್ಯ ಸಂಭೋಗಂ ಸಂಭೋಕ್ಷ್ಯತಿ ಜನಾರ್ದನಃ । ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ದುಃಸ್ವಪ್ನಃ ಪರಿವೀಕ್ಷಿತಃ
ಜನಾರ್ದನನು ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ದೇವಿ, ನೀನು ಕೆಟ್ಟ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತಾಂ ಗತೋ ವಿಪ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಸ ನಾರದಃ । ಕೃಷ್ಣಸ್ಯಾಪಿ ಸುದುಃಖೇನ ದುಃಖಿತಾ ಸಾಭವತ್ತದಾ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದ ನಾರದನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಳು.
ರುರೋದ ಕರುಣಂ ಬಾಲಾ ಹಾಹೇತಿ ವದತೀ ಮುಹುಃ । ಗಙ್ಗಾತೀರೋಪವಿಷ್ಟಾ ಸಾ ಜಲಾಂತೇ ಶೃಣು ನನ್ದನ
ಆ ಬಾಲೆ, ಗಂಗೆಯ ದಂಡೆಯ ಬಳಿ ನೀರಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, 'ಹಾಯೋ' ಎಂದು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಆಳವಾದ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಅಳುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು. ಕೇಳು ನಂದನ.
ಸುನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ತಥಾಶ್ರೂಣಿ ದುಃಖೇನಾಪಿ ಪ್ರಮುಂಚತಿ । ತಾನ್ಯಶ್ರೂಣಿ ಪ್ರಮುಕ್ತಾನಿ ಗಂಗಾತೋಯೇ ಪತಂತ್ಯಪಿ
ಅವಳ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣಿಂದ, ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅಶ್ರುಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು; ಆ ಕಣ್ಣೀರು ಗಂಗೆಯ ನೀರಿಗೆ ಬಿದ್ದವು.
ಜಲೇ ಚೈವ ನಿಮಜ್ಜಂತಿ ತಸ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯಶ್ರುಬಿಂದವಃ । ಸಂಭವಂತಿ ಪುನಸ್ತಾತ ಪದ್ಮರೂಪಾಣಿ ತಾನಿ ಚ
ಆ ಅಶ್ರುಬಿಂದುಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಮತ್ತೆ ಪುನಃ, ಪ್ರಿಯನೇ, ಪದ್ಮಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದವು.
ಗಂಗಾತೋಯೇ ಪ್ರಫುಲ್ಲಾನಿ ವಾಹಿತಾನಿ ಪ್ರಯಾಂತಿ ವೈ । ದದೃಶೇ ದಾನವಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಿಷ್ಣುಮಾಯಾಪ್ರಮೋಹಿತಃ
ಗಂಗೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಹೂವಿನ ಪದ್ಮಗಳು ಹಾರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿಷ್ಣುಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ದಾನವರ ನಾಯಕನು ಅವನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ದುಃಖಜಾನಿ ನ ಜಾನಾತಿ ಮುನಿನಾ ಕಥಿತಾನ್ಯಪಿ । ಹರ್ಷೇಣ ಮಹತಾವಿಷ್ಟಃ ಪರಿಜಗ್ರಾಹ ಸೋಽಸುರಃ
ಅವು ದುಃಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು, ಋಷಿಯೊಬ್ಬನು ಹೇಳಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆ ಅಸುರನು ಅವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
ಪದ್ಮೈಸ್ತು ಪುಷ್ಪಿತೈಃ ಸೋಪಿ ಪೂಜಯೇದ್ಗಿರಿಜಾಪ್ರಿಯಮ್ । ಸಪ್ತಕೋಟಿಭಿರ್ದೈತ್ಯೇಂದ್ರೋ ವಿಷ್ಣುಮಾಯಾಪ್ರಮೋಹಿತಃ
ಆ ಪುಷ್ಪಿತ ಪದ್ಮಗಳಿಂದ, ವಿಷ್ಣುಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ದೈತ್ಯಾಧಿಪತಿ, ಗಿರಿಜಾಪ್ರಿಯನನ್ನು ಎಪ್ಪತ್ತು ಕೋಟಿ ಹೂವಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು.
ಅಥ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಜಗದ್ಧಾತ್ರೀ ಶಂಕರಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ । ಪಶ್ಯೈತಸ್ಯ ವಿಕರ್ಮ ತ್ವಂ ದಾನವಸ್ಯ ಮಹಾಮತೇ
ಆಗ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ದೇವಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು: 'ಓ ಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಈ ದಾನವನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡು.'
ಶೋಕೋತ್ಪನ್ನಾನಿ ಪದ್ಮಾನಿ ಗಂಗಾತೋಯಗತಾನಿ ವೈ । ಅಯಮೇಷ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಕಾಮಾಕುಲಿತಚೇತನಃ
'ದುಃಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪದ್ಮಗಳು ಗಂಗೆಯ ನೀರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವನು, ಕಾಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡವನಾಗಿ, ಅವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.'
ಪೂಜಯೇಚ್ಚಾಪಿ ದುಷ್ಟಾತ್ಮಾ ಶೋಕಸಂತಾಪಕಾರಕೈಃ । ದುಃಖಜೈಃ ಶೋಕಜೈಃ ಪುಷ್ಪೈಸ್ತೈಃ ಸುಶ್ರೇಯಃ ಕಥಂ ಭವೇತ್
'ಈ ದುಷ್ಟಾತ್ಮನು ದುಃಖ ಮತ್ತು ಶೋಕದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೂವಿನಿಂದಲೇ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುಃಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹೂವಿನಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ಮಂಗಳ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು?'
ಯಾದೃಶೇನಾಪಿ ಭಾವೇನ ಮಾಮೇವ ಪರಿಪೂಜಯೇತ್ । ತಾದೃಶೇನಾಪಿ ಭಾವೇನ ಅಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವಿಷ್ಯತಿ
'ಯಾವ ಭಾವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೂ, ಆ ಭಾವದಲ್ಲಿಯೇ ಅವನಿಗೆ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.'
ಸತ್ಯಧ್ಯಾನವಿಹೀನೋಯಂ ಕಾಮೋದಾ ನ್ಯಸ್ತಮಾನಸಃ । ಸಂಜಾತಃ ಪಾಪಚಾರಿತ್ರೋ ಜಹಿ ದೇವಿ ಸ್ವತೇಜಸಾ
'ಈವನಿಗೆ ಸತ್ಯಧ್ಯಾನವಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಕಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದೆ, ಅವನು ಪಾಪಮಾರ್ಗದವನು. ದೇವಿಯೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ನಾಶಮಾಡು.'
ಏವಮಾಕರ್ಣ್ಯ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಶಂಭೋಶ್ಚೈವ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಅಸ್ಯೈವ ಸಂಕ್ಷಯಂ ಶಂಭೋ ಕರಿಷ್ಯೇ ತವ ಶಾಸನಾತ್
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಶಂಭುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನಿನ್ನ ಆದೇಶದಿಂದ ಈವನ ನಾಶವನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಶಂಭುವೇ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತತೋ ದೇವೀ ತಸ್ಯಾಪಿ ವಧಕಾಂಕ್ಷಯಾ । ವರ್ತ್ತತೇ ಹಿ ವಿಹುಂಡಸ್ಯ ವಧೋಪಾಯಂ ವ್ಯಚಿಂತಯತ್
ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ದೇವಿ ಅವನನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ, ವಿಹುಂಡನ ನಾಶಕ್ಕೆ ಯಾವ ಉಪಾಯ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿತು.
ಕೃತ್ವಾ ಮಾಯಾಮಯಂ ರೂಪಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಪೂಜಯೇಚ್ಛಂಕರಂ ನಾಥಂ ಸುಪುಷ್ಪೈಃ ಪಾರಿಜಾತಜೈಃ
ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಕೆ ಶಂಕರನನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಪಾರಿಜಾತ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿತು.
ಸಮೇತ್ಯ ದಾನವಃ ಪಾಪೋ ದಿವ್ಯಾಂ ಪೂಜಾಂ ವಿನಾಶಯೇತ್ । ಕಾಮಾಕುಲಃ ಸುದುಃಖಾರ್ತಸ್ತದ್ಗತೋ ಭಾವತತ್ಪರಃ
ಪಾಪಿ ದಾನವನು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು, ಕಾಮದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು, ಮನಸ್ಸು ಆಕೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ದೇವಪೂಜೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.