ಮತ್ತೈರ್ಮಧುಕರೈಶ್ಚಪಿ ಸರ್ವತ್ರ ಪರಿನಾದಿತಮ್ । ಏವಂ ಸರ್ವಗುಣೋಪೇತಂ ದದರ್ಶ ಸರ ಉತ್ತಮಮ್
ಮತ್ತಾದ ಜೇನುಹುಳಗಳ ಗೂಂಜನೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗೋಜಿಗೋಜಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸರೋವರವನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು.
ಪಂಚಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ದಶಯೋಜನದೀರ್ಘಕಮ್ । ತಡಾಗಂ ಸರ್ವತೋಭದ್ರಂ ದಿವ್ಯಭಾವೈರಲಂಕೃತಮ್
ಐದು ಯೋಜನೆ ಅಗಲ, ಹತ್ತು ಯೋಜನೆ ಉದ್ದವಿರುವ ಆ ಸರೋವರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಶುಭಕರವಾಗಿತ್ತು, ದೈವಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿತ್ತು.
ರಥವೇಗೇನ ಸಂಖಿನ್ನಃ ಕಿಂಚಿಚ್ಛ್ರಮನಿಪೀಡಿತಃ । ನಿಷಸಾದ ತಟೇ ತಸ್ಯ ಚೂತಚ್ಛಾಯಾಂ ಸುಶೀತಲಾಮ್
ರಥದ ವೇಗದಿಂದ ದಣಿದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಆಯಾಸಗೊಂಡ ರಾಜನು ಆ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿ, ಮಾವಿನ ಮರದ ತಂಪಾದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು.
ಸ್ನಾತ್ವಾ ಪೀತ್ವಾ ಜಲಂ ಶೀತಂ ಪದ್ಮಸೌಗಂಧ್ಯವಾಸಿತಮ್ । ಸರ್ವಶ್ರಮೋಪಶಮನಮಮೃತೋಪಮಮೇವ ತತ್
ಅವನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ತಂಪಾದ, ಕಮಲದ ಸುಗಂಧವಿರುವ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ದಣಿವು ಮಾಯವಾಗಿ, ಅಮೃತವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಂತಾಯಿತು.
ವೃಕ್ಷಚ್ಛಾಯೇ ತತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನುಪವಿಷ್ಟೇನ ಭೂಭೃತಾ । ಗೀತಧ್ವನಿಃ ಸಮಾಕರ್ಣಿ ಗೀಯಮಾನೋ ಯಥಾ ತಥಾ
ಆ ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರಾಜನಿಗೆ, ಯಾರೋ ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ಧ್ವನಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದಿತು.
ಯಥಾ ಸ್ತ್ರೀ ಗಾಯತೇ ದಿವ್ಯಾ ತಥಾಯಂ ಶ್ರೂಯತೇ ಧ್ವನಿಃ । ಗೀತಪ್ರಿಯೋ ಮಹಾರಾಜ ಏವ ಚಿಂತಾಂ ಪರಾಂ ಗತಃ
ಆ ಧ್ವನಿ, ದೇವತೆ ಮಹಿಳೆ ಹಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕೇಳಿಬಂತು; ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಹಾರಾಜನು ಆ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದನು.
ಚಿಂತಾಕುಲಸ್ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಯಾವಚ್ಚಿಂತಯತೇ ಕ್ಷಣಮ್ । ತಾವನ್ನಾರೀ ವರಾ ಕಾಚಿತ್ಪೀನಶ್ರೋಣೀ ಪಯೋಧರಾ
ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಜನು ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸುಂದರವಾದ, ಭುಜಗಳು ಹಾಗೂ ವಕ್ಷಸ್ಥಲ ತುಂಬಿದ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂತು.
ನೃಪತೇಃ ಪಶ್ಯತಸ್ತಸ್ಯ ವನೇ ತಸ್ಮಿನ್ಸಮಾಗತಾ । ಸರ್ವಾಭರಣಶೋಭಾಂಗೀ ಶೀಲಲಕ್ಷಣಸಂಪದಾ
ರಾಜನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾಗ, ಆಕೆ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ, ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಳು.
ತಸ್ಮಿನ್ವನೇ ಸಮಾಯಾತಾ ನೃಪತೇಃ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಾ । ತಾಮುವಾಚ ಮಹಾರಾಜಃ ಕಾ ಹಿ ಕಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯಸಿ
ಆಕೆ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂದು, ರಾಜನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಳು; ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರು? ಯಾರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೀಯೆ?'
ಕಿಮರ್ಥಂ ಹಿ ಸಮಾಯಾತಾ ತನ್ಮೇ ತ್ವಂ ಕಾರಣಂ ವದ । ಪೃಷ್ಟಾ ಸತೀ ತದಾ ತೇನ ನ ಕಿಂಚಿದಪಿ ಪಿಪ್ಪಲ
'ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ? ನಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳು,' ಎಂದು ರಾಜನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಪಿಪ್ಪಲ, ಆಕೆ ಏನೂ ಉತ್ತರಿಸದೆ ಮೌನವಾಗಿದ್ದಳು.
ಶುಭಾಶುಭಂ ಚ ಭೂಪಾಲಂ ಪ್ರತ್ಯವೋಚದ್ವರಾನನಾ । ಪ್ರಹಸ್ಯೈವ ಗತಾ ಶೀಘ್ರಂ ವೀಣಾದಂಡಕರಾಽಬಲಾ
ಚೆಲುವಾದ ಮುಖದಿಂದ, ಆಕೆ ರಾಜನಿಗೆ ಶುಭ-ಅಶುಭದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ, ನಗುತ್ತಾ, ವೀಣೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ಆ ಮಹಿಳೆ ವೇಗವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟಳು.
ವಿಸ್ಮಯೇನಾಪಿ ರಾಜೇಂದ್ರೋ ಮಹತಾ ವ್ಯಾಪಿತಸ್ತದಾ । ಮಯಾ ಸಂಭಾಷಿತಾ ಚೇಯಂ ಮಾಂ ನ ಬ್ರೂತೇ ಸ್ಮ ಸೋತ್ತರಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜನು ತುಂಬಾ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದನು; ನಾನು ಆಕೆಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದರೂ, ಆಕೆ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.
ಪುನಶ್ಚಿಂತಾಂ ಸಮಾಪೇದೇ ಯಯಾತಿಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ । ಯೋ ವೈ ಮೃಗೋ ಮಯಾ ದೃಷ್ಟಶ್ಚತುಃಶೃಂಗಃ ಸುವರ್ಣಕಃ
ಮತ್ತೆ ಯಯಾತಿ ಎಂಬ ಭೂಪಾಲನು ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು: 'ನಾನು ನೋಡಿದ ಆ ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬುಗಳಿರುವ ಬಂಗಾರದ ಮೃಗ—'
ತಸ್ಮಾನ್ನಾರೀ ಸಮುದ್ಭೂತಾ ತತ್ಸತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ । ಮಾಯಾರೂಪಮಿದಂ ಸತ್ಯಂ ದಾನವಾನಾಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ
'ಅದರಲ್ಲಿಂದ ಈ ಮಹಿಳೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದಳು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದು ಖಂಡಿತ ದಾನವರ ಮಾಯಾರೂಪ.'
ಚಿಂತಯಿತ್ವಾ ಕ್ಷಣಂ ರಾಜಾ ಯಯಾತಿರ್ನಹುಷಾತ್ಮಜಃ । ಯಾವಚ್ಚಿಂತಯತೇ ರಾಜಾ ತಾವನ್ನಾರೀ ಮಹಾವನೇ
ನಹುಷನ ಪುತ್ರನಾದ ಯಯಾತಿ ರಾಜನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಯೋಚಿಸಿ, ಇನ್ನೂ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಿಳೆ—
ಅಂತರ್ಧಾನಂ ಗತಾ ವಿಪ್ರ ಪ್ರಹಸ್ಯ ನೃಪನಂದನಮ್ । ಏತಸ್ಮಿನ್ನಂತರೇ ಗೀತಂ ಸುಸ್ವರಂ ಪುನರೇವ ತತ್
—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ರಾಜಕುಮಾರನತ್ತ ನಗುತ್ತಾ, ಆಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಳು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಧುರವಾದ ಗೀತಧ್ವನಿ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿಬಂತು.
ಶುಶ್ರುವೇ ಪರಮಂ ದಿವ್ಯಂ ಮೂರ್ಛನಾತಾನಸಂಯುತಮ್ । ಜಗಾಮ ಸತ್ವರಂ ರಾಜಾ ಯತ್ರ ಗೀತಧ್ವನಿರ್ಮಹಾನ್
ಅವನು ಪರಮ ದಿವ್ಯವಾದ, ವಿವಿಧ ರಾಗ-ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಿದನು; ರಾಜನು ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಮಹಾ ಗೀತಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಬರುವ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು.
ಜಲಾಂತೇ ಪುಷ್ಕರಂ ಚೈವ ಸಹಸ್ರದಲಮುತ್ತಮಮ್ । ತಸ್ಯೋಪರಿ ವರಾ ನಾರೀ ಶೀಲರೂಪಗುಣಾನ್ವಿತಾ
ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಹೂವಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕಮಲವಿತ್ತು; ಅದರ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬ ಶೀಲರೂಪಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸುಂದರಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಳು.
ದಿವ್ಯಲಕ್ಷಣಸಂಪನ್ನಾ ದಿವ್ಯಾಭರಣಭೂಷಿತಾ । ದಿವ್ಯೈರ್ಭಾವೈಃ ಪ್ರಭಾತ್ಯೇಕಾ ವೀಣಾದಂಡಕರಾವಿಲಾ
ಆಕೆ ದಿವ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದಳು, ದಿವ್ಯ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಳು; ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ವೀಣೆಯ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಳು.
ಗಾಯಂತೀ ಸುಸ್ವರಂ ಗೀತಂ ತಾಲಮಾನಲಯಾನ್ವಿತಮ್ । ತೇನ ಗೀತಪ್ರಭಾವೇಣ ಮೋಹಯಂತೀ ಚರಾಚರಾನ್
ಆಕೆ ಸುಸ್ವರದಲ್ಲಿ, ತಾಳಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು; ಆಕೆ ಹಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
ದೇವಾನ್ಮುನಿಗಣಾನ್ಸರ್ವಾನ್ದೈತ್ಯಾನ್ಗಂಧರ್ವಕಿನ್ನರಾನ್ । ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀಂ ರೂಪತೇಜೋಪಶಾಲಿನೀಮ್
ಅವಳನ್ನು, ಆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ, ಸುಂದರತೆಯೂ ಕಿರಣಗಳೂ ತುಂಬಿರುವ ಆ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ದೈತ್ಯರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು—allರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿದರು.
ಸಂಸಾರೇ ನಾಸ್ತಿ ಚೈವಾನ್ಯಾ ನಾರೀದೃಶೀ ಚರಾಚರೇ । ಪುರಾ ನಟೋ ಜರಾಯುಕ್ತೋ ನೃಪತೇಃ ಕಾಯಮೇವ ಹಿ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವದೋ ನಿಲ್ಲುವದೋ, ಅವಳಂತಹ ಹೆಂಗಸು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಹಿಂದೆ, ವಯಸ್ಸಾದ ನಟನು ರಾಜನ ದೇಹವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ.
ಸಂಚಾರಿತೋ ಮಹಾಕಾಮಸ್ತದಾಸೌ ಪ್ರಕಟೋಭವತ್ । ಘೃತಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಥಾ ವಹ್ನೀ ರಶ್ಮಿವಾನ್ಸಂಪ್ರಜಾಯತೇ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹಾ ಕಾಮನೆ ಉಂಟಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿತು; ಹಚ್ಚಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿರಣಗಳು ಹಬ್ಬುವಂತೆ.
ತಾಂ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಥಾ ಕಾಮಸ್ತತ್ಕಾಯಾತ್ಪ್ರಕಟೋಽಭವತ್ । ಮನ್ಮಥಾವಿಷ್ಟಚಿತ್ತೋಸೌ ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚಾರುಲೋಚನಾಮ್
ಅವಳನ್ನು ಹೀಗೇ ನೋಡಿದಾಗ, ಆ ಕಾಮನೆ ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು; ಆಕೆಯ ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೋಹಿತವಾಯಿತು.
ಈದೃಗ್ರೂಪಾ ನ ದೃಷ್ಟಾ ಮೇ ಯುವತೀ ವಿಶ್ವಮೋಹಿನೀ । ಚಿಂತಯಿತ್ವಾ ಕ್ಷಣಂ ರಾಜಾ ಕಾಮಸಂಸಕ್ತಮಾನಸಃ
ಇಂತಹ ರೂಪದ ಯುವತಿಯನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಿಲ್ಲ, ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವವಳನ್ನು; ರಾಜನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿದನು.
ತಸ್ಯಾಃ ಸವಿರಹೇಣಾಪಿ ಲುಬ್ಧೋಭೂನ್ನೃಪತಿಸ್ತದಾ । ಕಾಮಾಗ್ನಿನಾ ದಹ್ಯಮಾನಃ ಕಾಮಜ್ವರೇಣಪೀಡಿತಃ
ಅವಳು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ರಾಜನು ಅವಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ, ಕಾಮದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು, ಕಾಮದ ಜ್ವರದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು.
ಕಥಂ ಸ್ಯಾನ್ಮಮ ಚೈವೇಯಂ ಕಥಂ ಭಾವೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಯದಾ ಮಾಂ ಗೂಹತೇ ಬಾಲಾ ಪದ್ಮಾಸ್ಯಾ ಪದ್ಮಲೋಚನಾ
ಈಕೆ ಹೇಗೆ ನನ್ನದು ಆಗಬಹುದು? ಈ ಭಾವನೆ ನನಗೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು? ಆ ಪದ್ಮಮುಖಿ, ಪದ್ಮನೇತ್ರೆಯಾದ ಬಾಲೆ ನನ್ನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಏನಾಗುತ್ತೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಿದನು.
ಯದೀಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ತರ್ಹಿ ಸಫಲಂ ಜೀವಿತಂ ಭವೇತ್ । ಏವಂ ವಿಚಿಂತ್ಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಯಯಾತಿಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ
ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದರೆ, ನನ್ನ ಜೀವನ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಪೃಥ್ವೀಪತಿ ಯಯಾತಿ—
ತಾಮುವಾಚ ವರಾರೋಹಾಂ ಕಾ ತ್ವಂ ಕಸ್ಯಾಪಿ ವಾ ಶುಭೇ । ಪೂರ್ವಂ ದೃಷ್ಟಾ ತು ಯಾ ನಾರೀ ಸಾ ದೃಷ್ಟಾ ಪುನರೇವ ಚ
ಆ ಸುಂದರ ರೂಪವತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರು, ಯಾರದು? ಶುಭೆಯೆ, ನಾನು ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ ಹೆಂಗಸು ಈಗ ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.'
ತಾಂ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಕಾ ಚೇಯಂ ತವ ಪಾರ್ಶ್ವಗಾ । ಸರ್ವಂ ಕಥಯ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅಹಂ ಹಿ ನಹುಷಾತ್ಮಜಃ
ಆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನು ಅವಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಈಕೆ ಯಾರು? ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿನಿ, ನಾನು ನಹುಷನ ಮಗನು.'