ಯೂಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತು ಭೂರ್ಲೋಕಂ ಮಯಾದಿಷ್ಟಾ ನ ಸಂಶಯಃ । ಕಾಮ ಉವಾಚ- ಯುವಯೋಸ್ತು ಪ್ರಿಯಂ ಪುಣ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ನ ಸಂಶಯಃ
ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನೀವು ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಮನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ನಿಮಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಪುಣ್ಯವೂ ಆಗುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'
ರಾಜಾನಂ ಪಶ್ಯ ಮಾಂ ಚೈವ ಸ್ಥಿತಂ ಚೈವ ಸಮಾ ಯುಧಿ । ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಗತಾಃ ಸರ್ವೇ ಯತ್ರ ರಾಜಾ ಸ ನಾಹುಷಿಃ
'ನೀವು ರಾಜನನ್ನೂ ನನ್ನನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೋಡಿರಿ.' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ನಾಹುಷನಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದರು.
ನಟರೂಪೇಣ ತೇ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾದ್ಯಾಃ ಕರ್ಮಣಾ ದ್ವಿಜ । ಆಶೀರ್ಭಿರಭಿನಂದ್ಯೈವ ತೇ ಚ ಊಚುಃ ಸುನಾಟಕಮ್
ಕಾಮನೂ ಇತರರೂ ಎಲ್ಲರೂ ನಟರ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ದ್ವಿಜನೇ, ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸುಂದರವಾದ ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
ತೇಷಾಂ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಯಯಾತಿಃ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ । ಸಭಾಂ ಚಕಾರ ಮೇಧಾವೀ ದೇವರೂಪಾಂ ಸುಪಂಡಿತೈಃ
ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪೃಥ್ವೀಪತಿ ಯಯಾತಿ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯು ತನ್ನ ಸಭೆಯನ್ನು ಪಂಡಿತರಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇವಸಭೆಯಂತೆ ಮಾಡಿಸಿದನು.
ಸಮಾಯಾತಃ ಸ್ವಯಂ ಭೂಪೋ ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಕೋವಿದಃ । ತೇಷಾಂ ತು ನಾಟಕಂ ರಾಜಾ ಪಶ್ಯಮಾನಃ ಸ ನಾಹುಷಿಃ
ಆ ರಾಜನು ಸ್ವತಃ ಬಂದು, ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ನಾಹುಷನು ಅವರ ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಚರಿತಂ ವಾಮನಸ್ಯಾಪಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಪ್ರರೂಪಿಣಃ । ರೂಪೇಣಾಪ್ರತಿಮಾ ಲೋಕೇ ಸುಸ್ವರಂ ಗೀತಮುತ್ತಮಮ್
ಅವರು ವಾಮನನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪದ ಹುಟ್ಟಿನ ಕಥೆಯನ್ನೂ, ಅಪೂರ್ವವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಗಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
ಗಾಯಮಾನಾ ಜರಾ ರಾಜನ್ನಾರ್ಯಾರೂಪೇಣ ವೈ ತದಾ । ತಸ್ಯಾ ಗೀತವಿಲಾಸೇನ ಹಾಸ್ಯೇನ ಲಲಿತೇನ ಚ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜರಾ, ಆರ್ಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಸುಂದರ ಗಾನದಿಂದ, ಲಾಲಿತ್ಯದಿಂದ ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಯದಿಂದ,
ಮಧುರಾಲಾಪತಸ್ತಸ್ಯ ಕಂದರ್ಪಸ್ಯ ಚ ಮಾಯಯಾ । ಮೋಹಿತಸ್ತೇನ ಭಾವೇನ ದಿವ್ಯೇನ ಚರಿತೇನ ಚ
ಅವಳ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕಾಮನ ಮಾಯೆಯಿಂದ, ಆ ಭಾವದಿಂದ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯವಾದ ನಾಟಕದಿಂದ ರಾಜನು ಮೋಹಿತನಾದನು.
ಬಲೇಶ್ಚೈವ ಯಥಾರೂಪಂ ವಿಂಧ್ಯಾವಲ್ಯಾ ಯಥಾ ಪುರಾ । ವಾಮನಸ್ಯ ಯಥಾರೂಪಂ ಚಕ್ರೇ ಮಾರೋಥ ತಾದೃಶಮ್
ಹಿಂದೆ ಬಲೆಯೂ ವಿಂಧ್ಯಾವತ್ಯೂ ಹೇಗಿದ್ದರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾದನು ವಾಮನನಂತೆ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ಸೂತ್ರಧಾರಃ ಸ್ವಯಂ ಕಾಮೋ ವಸಂತಃ ಪಾರಿಪಾರ್ಶ್ವಕಃ । ನಟೀವೇಷಧರಾ ಜಾತಾ ಸಾ ರತಿರ್ಹೃಷ್ಟವಲ್ಲಭಾ
ಕಾಮನು ತಾನೇ ಸೂತ್ರಧಾರನಾಗಿ, ವಸಂತನು ಸಹಾಯಕನಾಗಿ, ರತಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯನೊಂದಿಗೆ ನಟಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು.
ನೇಪಥ್ಯಾಂತಶ್ಚರೀ ರಾಜನ್ಸಾ ತಸ್ಮಿನ್ನೃತ್ಯಕರ್ಮಣಿ । ಮಕರಂದೋ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕ್ಷೋಭಯಾಮಾಸ ಭೂಪತಿಮ್
ಆ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ನೇಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಮಹಾಪಾಂಡಿತನಾದ ಮಕರಂದನು ರಾಜನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೆದಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಯಥಾಯಥಾ ಪಶ್ಯತಿ ನೃತ್ಯಮುತ್ತಮಂ ಗೀತಂ ಸಮಾಕರ್ಣತಿ ಸ ಕ್ಷಿತೀಶಃ । ತಥಾತಥಾ ಮೋಹಿತವಾನ್ಸ ಭೂಪತಿಂ ನಟೀಪ್ರಣೀತೇನ ಮಹಾನುಭಾವಃ
ರಾಜನು ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಅದ್ಭುತವಾದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದನೋ, ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಗಾನವನ್ನು ಆಲಿಸಿದನೋ, ಅಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚು ಆ ಮಹಾನ್ ನಟಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಅವನು ಮೋಹಿತನಾದನು.
ಇತಿ ಶ್ರೀಪದ್ಮಪುರಾಣೇ ಭೂಮಿಖಂಡೇ ವೇನೋಪಾಖ್ಯಾನೇ ಮಾತಾಪಿತೃತೀರ್ಥೇ ಯಯಾತಿಚರಿತ್ರೇ ಷಟ್ಸಪ್ತತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಭೂಮಿಖಂಡದಲ್ಲಿನ ವೇನೋಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ, ಮಾತಾಪಿತೃತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಯಯಾತಿಚರಿತ್ರೆಯ ಎಪ್ಪತ್ತಾರುನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯ.
ಸುಕರ್ಮೋವಾಚ- ಕಾಮಸ್ಯ ಗೀತಲಾಸ್ಯೇನ ಹಾಸ್ಯೇನ ಲಲಿತೇನ ಚ । ಮೋಹಿತೋ ರಾಜರಾಜೇಂದ್ರೋ ನಟರೂಪೇಣ ಪಿಪ್ಪಲ
ಸುಕರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ಕಾಮನ ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಲಾಲಿತ್ಯದಿಂದ, ರಾಜರ ರಾಜನಾದ ಪಿಪ್ಪಳನು ನಟನ ರೂಪದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದನು.
ಕೃತ್ವಾ ಮೂತ್ರಂ ಪುರೀಷಂ ಚ ಸ ರಾಜಾ ನಹುಷಾತ್ಮಜಃ । ಅಕೃತ್ವಾ ಪಾದಯೋಃ ಶೌಚಮಾಸನೇ ಉಪವಿಷ್ಟವಾನ್
ನಹುಷನ ಮಗನಾದ ಆ ರಾಜನು ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಲ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೊಳೆದೆ ತನ್ನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನು.
ತದಂತರಂ ತು ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಂಚಚಾರ ಜರಾ ನೃಪಮ್ । ಕಾಮೇನಾಪಿ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಇಂದ್ರಕಾರ್ಯಂ ಕೃತಂ ಹಿತಮ್
ಆ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು ಆ ರಾಜನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಆದರೂ, ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅವನಿಗೆ ಇಂದ್ರನ ಕೆಲಸ ಹಿತಕರವಾಗಿ ನೆರವಾಯಿತು.
ನಿವೃತ್ತೇ ನಾಟಕೇ ತಸ್ಮಿನ್ಗತೇಷು ತೇಷು ಭೂಪತಿಃ । ಜರಾಭಿಭೂತೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಕಾಮಸಂಸಕ್ತಮಾನಸಃ
ಆ ನಾಟಕ ಮುಗಿದು, ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಹೋದ ನಂತರ, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಜನು ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸು ಕಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.
ಮೋಹಿತಃ ಕಾಮಮೋಹೇನ ವಿಹ್ವಲೋ ವಿಕಲೇಂದ್ರಿಯಃ । ಅತೀವ ಮುಗ್ಧೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವಿಷಯೈಶ್ಚಾಪವಾಹಿತಃ
ಕಾಮಮೋಹದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡು, ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ, ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ಅತ್ಯಂತ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು.
ಏಕದಾ ತು ಗತೋ ರಾಜಾ ಮೃಗಯಾ ವ್ಯಸನಾತುರಃ । ವನೇ ಚ ಕ್ರೀಡತೇ ಸೋಪಿ ಮೋಹರಾಗವಶಂ ಗತಃ
ಒಂದು ದಿನ, ಮೃಗಯೆಯ ಆಸೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೋಹ ಮತ್ತು ಆಸೆಯ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಸರಸಂ ಕ್ರೀಡಮಾನಸ್ಯ ನೃಪತೇಶ್ಚ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಮೃಗಶ್ಚೈಕಃ ಸಮಾಯಾತಶ್ಚತುಃಶೃಂಗೋ ಹ್ಯನೌಪಮಃ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನು ಸರೋವರದ ಬಳಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬುಗಳಿರುವ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಒಂದು ಜಿಂಕೆ ಬಂದಿತು.
ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರೋ ರಾಜನ್ಹೇಮರೂಪತನೂರುಹಃ । ರತ್ನಜ್ಯೋತಿಃ ಸುಚಿತ್ರಾಂಗೋ ದರ್ಶನೀಯೋ ಮನೋಹರಃ
ರಾಜನೇ, ಆ ಜಿಂಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು, ಹೊಳೆಯುವ ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದ ರೋಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ರತ್ನಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಅದ್ಭುತ ರೂಪ, ನೋಡುವವರಿಗೆ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿತ್ತು.
ಅಭ್ಯಧಾವತ್ಸ ವೇಗೇನ ಬಾಣಪಾಣಿರ್ಧನುರ್ದ್ಧರಃ । ಇತ್ಯಮನ್ಯತ ಮೇಧಾವೀ ಕೋಪಿ ದೈತ್ಯಃ ಸಮಾಗತಃ
ಬಾಣವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಧನುಸ್ಸು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಅವನು ವೇಗವಾಗಿ ಆ ಜಿಂಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದನು. 'ಇಲ್ಲಿ ಯಾವೋ ಕುತಂತ್ರದ ದೈತ್ಯನು ಬಂದಿರಬಹುದು' ಎಂದು ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಊಹಿಸಿದನು.
ಮೃಗೇಣ ಚ ಸ ತೇನಾಪಿ ದೂರಮಾಕರ್ಷಿತೋ ನೃಪಃ । ಗತಃ ಸರಥವೇಗೇನ ಶ್ರಮೇಣ ಪರಿಖೇದಿತಃ
ಆ ಜಿಂಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿ, ರಾಜನು ಬಹಳ ದೂರ ಚಕ್ರದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹೋದನು, ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತುಂಬಾ ಆಯಾಸಗೊಂಡನು.
ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಪಿ ಮೃಗಶ್ಚಾಂತರಧೀಯತ । ಸ ಪಶ್ಯತಿ ವನಂ ತತ್ರ ನಂದಂನೋಪಮಮದ್ಭುತಮ್
ಅವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಆ ಜಿಂಕೆ ಅವನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಡಗಿಹೋಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ನಂದನವನಂತೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ಒಂದು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಂಡನು.
ಚಾರುವೃಕ್ಷಸಮಾಕೀರ್ಣಂ ಭೂತಪಂಚಕಶೋಭಿತಮ್ । ಗುರುಭಿಶ್ಚಂದನೈಃ ಪುಣ್ಯೈಃ ಕದಲೀಖಂಡಮಂಡಿತೈಃ
ಅದು ಸುಂದರ ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿತ್ತು, ಪುಣ್ಯವಾದ ಚಂದನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಳೆ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.
ಬಕುಲಾಶೋಕಪುಂನಾಗೈರ್ನಾಲಿಕೇರೈಶ್ಚ ತಿಂದುಕೈಃ । ಪೂಗೀಫಲೈಶ್ಚ ಖರ್ಜೂರೈಃ ಕುಮುದೈಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಕೈಃ
ಅಲ್ಲಿ ಬಕುಳ, ಅಶೋಕ, ಪುನ್ನಾಗ, ತೆಂಗು, ತಿಂಡು, ಅಡಿಕೆ, ಈಚಲು, ಕಮಲ, ಸಪ್ತಪರ್ಣ ಮರಗಳು ಇದ್ದವು.
ಪುಷ್ಪಿತೈಃ ಕರ್ಣಿಕಾರೈಶ್ಚ ನಾನಾವೃಕ್ಷೈಃ ಸದಾಫಲೈಃ । ಪುಷ್ಪಿತಾಮೋದಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಕೇತಕೈಃ ಪಾಟಲೈಸ್ತತಃ
ಹೂವು ಹಾರಿದ ಕರ್ಣಿಕರ ಮರಗಳು, ಸದಾ ಹಣ್ಣು ಕೊಡುವ ವಿವಿಧ ಮರಗಳು, ಸುಗಂಧ ಹೂಗಳಿರುವ ಕೆತಕಿ ಮತ್ತು ಪಾಟಲ ಹೂಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಲಂಕರಿಸಿತ್ತು.
ವೀಕ್ಷಮಾಣೋ ಮಹಾರಾಜ ದದರ್ಶ ಸರ ಉತ್ತಮಮ್ । ಪುಣ್ಯೋದಕೇನ ಸಂಪೂರ್ಣಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಪಂಚಯೋಜನಮ್
ಮಹಾರಾಜನು ನೋಡಿದಾಗ, ಪುಣ್ಯಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಐದು ಯೋಜನೆ ಅಗಲದ ವಿಶಾಲವಾದ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸರೋವರವನ್ನು ಕಂಡನು.
ಹಂಸಕಾರಂಡವಾಕೀರ್ಣಂ ಜಲಪಕ್ಷಿವಿನಾದಿತಮ್ । ಕಮಲೈಶ್ಚಾಪಿ ಮುದಿತಂ ಶ್ವೇತೋತ್ಪಲವಿರಾಜಿತಮ್
ಅದು ಹಂಸ ಮತ್ತು ಕರಂಡವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ನೀರಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಗೋಜಿಗೋಜಿಯಾಗಿತ್ತು, ಕಮಲಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷವಾಗಿತ್ತು, ಬಿಳಿ ಉಟ್ಪಲ ಹೂಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ರಕ್ತೋತ್ಪಲೈಃ ಶೋಭಮಾನಂ ಹಾಟಕೋತ್ಪಲಮಂಡಿತಮ್ । ನೀಲೋತ್ಪಲೈಃ ಪ್ರಕಾಶಿತಂ ಕಲ್ಹಾರೈರತಿಶೋಭಿತಮ್
ಅದು ಕೆಂಪು ಉಟ್ಪಲ ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿತ್ತು, ಹೊಳೆಯುವ ಹೂಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿತ್ತು, ನೀಲಿ ಉಟ್ಪಲಗಳಿಂದ ಬೆಳಗಿತ್ತು, ಕಲ್ಹಾರ ಹೂಗಳಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು.