ಪಿತೄಣಾಂ ವಲ್ಲಭಂ ತೀರ್ಥಂ ಪುಣ್ಯಂ ವೈ ವಿಮಲೇಶ್ವರಮ್ । ಪಿತೃತೀರ್ಥಂ ಪ್ರಯಾಗಂ ಚ ಸರ್ವತೀರ್ಥಸಮನ್ವಿತಮ್ 6.135.
ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವಿದು ವಿಮಲೇಶ್ವರ; ಪಿತೃತೀರ್ಥವಾದ ಪ್ರಯಾಗವೂ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸಾಭ್ರಮತ್ಯುದಕೇ ದೇವಿ ಆಯಾಂತಿ ವಚನಾನ್ಮಮ । ವಟೇಶ್ವರಶ್ಚ ಭಗವಾನ್ಮಾಧವೇನ ಸಮನ್ವಿತಃ
ದೇವಿಯೇ, ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಅವುಗಳು ನೀರಿನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ; ಮತ್ತು ವಟೇಶ್ವರ ಭಗವಂತನು ಮಾಧವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಾನೆ.
ದಶಾಶ್ವಮೇಧಕಂ ಪುಣ್ಯಂ ಗಂಗಾದ್ವಾರಂ ತಥೈವ ಚ । ಮನ್ನಿಯೋಗಾಚ್ಚ ದೇವೇಶಿ ಸಾಭ್ರಮತ್ಯಾಂ ವಸಂತಿ ಹಿ
ಹತ್ತು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ, ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಗಾದ್ವಾರವೂ; ದೇವತೆಗಳ ದೇವಿಯೇ, ನನ್ನ ಆದೇಶದಿಂದ ಅವುಗಳು ಸದಾ ಸಾಬ್ರಮತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.
ನದಾಥ ಲಲಿತಾದೇವೀ ತೀರ್ಥಂ ಯತ್ಸಪ್ತಧಾರಕಮ್ । ತಥಾ ಮಿತ್ರಪದಂ ನಾಮ ಕೇದಾರಂ ಶಂಕರಾಲಯಮ್
ಲಲಿತಾದೇವಿ ಎಂಬ ನದಿ, ಏಳು ಹರಿವುಗಳಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಿತ್ರಪದ ಮತ್ತು ಶಂಕರನ ನಿವಾಸವಾದ ಕೇದಾರವೂ ಇದೆ.
ಗಂಗಾಸಾಗರಮಿತ್ಯಾಹುಃ ಸರ್ವತೀರ್ಥಮಯಂ ಶುಭಮ್ । ತೀರ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಸರಸ್ತದ್ವಚ್ಛತದ್ರು ಸಲಿಲೇ ಹ್ರದೇ
ಅದು ಗಂಗಾಸಾಗರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳ ಗುಣವಿರುವ ಶುಭವಾದ ತೀರ್ಥ; ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಸರಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶತದ್ರು ನದಿಯ ನೀರಿನ ಕೆರೆಯೂ ಇದೆ.
ತೀರ್ಥಂ ತು ನೈಮಿಷಂ ನಾಮ ಆಜ್ಞಯಾ ಮಮ ಸರ್ವದಾ । ಸಾಭ್ರಮತ್ಯುದಕೇ ದೇವಿ ನಿವಸಂತಿ ನ ಸಂಶಯಃ
ನೈಮಿಷ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ ಸದಾ ನನ್ನ ಆದೇಶದಿಂದ ಇದೆ; ದೇವಿಯೇ, ಅವುಗಳು ಸಾಬ್ರಮತಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ಶ್ವೇತಾ ವಲ್ಕಲಿನೀ ಪುಣ್ಯಾ ತತಃ ಶ್ವೇತಾ ಹಿರಣ್ಮಯೀ । ಹಸ್ತಿಮತ್ಯಥವಾರ್ತ್ತಘ್ನೀ ನದೀ ಸಾಗರಗಾಮಿನೀ
ಶ್ವೇತಾ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನದಿ, ನಂತರ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಶ್ವೇತಾ, ಹಸ್ತಿಮತಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ತಘ್ನಿ ಎಂಬ ನದಿಗಳು ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಪಿತೄಣಾಂ ವಲ್ಲಭಾ ಹ್ಯೇತಾಃ ಶ್ರಾದ್ಧಕೋಟಿಫಲಪ್ರದಃ । ತತ್ರ ಶ್ರಾದ್ಧಾನಿ ದೇಯಾನಿ ಪುತ್ರೈಃ ಪಿತೃಹಿತಾಯ ವೈ
ಈ ನದಿಗಳು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ, ಅನೇಕ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಪಿತೃಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.
ಪಾಟಲಂ ವಾಡವಾಖ್ಯಂ ಚ ನಗರಂ ತತ್ರ ಸುಂದರಿ । ಸಾಭ್ರಮತ್ಯಾಂ ಸದಾ ಏತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ನದ್ಯೋ ವಿಶೇಷತಃ
ಪಾಟಲ ಮತ್ತು ವಾಡವ ಎಂಬ ನಗರಗಳು, ಸುಂದರಿಯೇ, ಈ ನದಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸದಾ ಸಾಬ್ರಮತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.
ತತ್ರ ಸ್ನಾನಂ ಚ ದಾನಂ ಚ ಯೇ ಕುರ್ವಂತಿ ನರಾ ಭುವಿ । ಇಹಲೋಕೇ ಸುಖಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಯಾಂತಿ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸನಾತನಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ದಾನಮಾಡುವವರು, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಅನುಭವಿಸಿ, ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಾಶ್ವತ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಜಂಬೂದ್ವೀಪಂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಂ ಯತ್ರ ಪುಣ್ಯಂ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ । ತತ್ರಾರ್ಯಾಖ್ಯಂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಂ ಸರ್ವಕಾಮಫಲಪ್ರದಮ್
ಜಂಬೂದ್ವೀಪ ಎಂಬ ಮಹಾಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ ಎಂಬ ಮಹಾಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ನೀಲಕಂಠಮಿತಿ ಖ್ಯಾತಂ ತೀರ್ಥಂ ನಂದಹ್ರದಸ್ತಥಾ । ತಥಾ ರುದ್ರಹ್ರದಸ್ತೀರ್ಥಂ ಪುಣ್ಯಂ ರುದ್ರ ಮಹಾಲಯಮ್
ನೀಲಕಂಠ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ತೀರ್ಥ, ನಂದಹ್ರದ ಮತ್ತು ರುದ್ರಹ್ರದ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳು, ರುದ್ರನ ಮಹಾ ನಿವಾಸವಾಗಿವೆ.
ಮಂದಾಕಿನೀ ಮಹಾಪುಣ್ಯಾ ತಥಾಚ್ಛೋದಾ ಮಹಾನದೀ । ಸಾಭ್ರಮತ್ಯಾಂ ವಹಂತ್ಯೇತೇ ಸ್ವಾತ್ಮನಾ ದರ್ಶನೀಕೃತೇ
ಮಂದಾಕಿನಿ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ಚೋಡಾ, ಇವು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹರಿಯುತ್ತಿವೆ.
ಧೂಮ್ರಾ ಮಿತ್ರಪದಂ ತದ್ವದ್ವೈಜನಾಥಂ ದೃಷದ್ವರಮ್ । ಕ್ಷಿಪ್ರಾ ನದೀ ಮಹಾಕಾಲಂ ತಥಾ ಕಾಲಿಂಜರೋ ಗಿರಿಃ
ಧೂಮ್ರಾ ಎಂಬುದು ಮಿತ್ರನ ಸ್ಥಾನ, ವೈಜನಾಥ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಿಲೆ, ಕ್ಷಿಪ್ರಾ ಎಂಬ ನದಿ, ಮಹಾಕಾಲ ಮತ್ತು ಕಾಲಿಂಜರ ಎಂಬ ಪರ್ವತ.
ಗಂಗೋದ್ಭೂತಂ ಹರೋದ್ಭೇದಂ ನರ್ಮದಾಕಾರಮೇವ ಚ । ಗಂಗಾಪಿಂಡಪ್ರದಾನೇನ ಸಮಾನ್ಯಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ
ಗಂಗೆಯ ಉದ್ಭವ, ಹರಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ನರ್ಮದೆಯ ರೂಪ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸಮಾನವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಏತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥಾನಿ ಸಾಭ್ರಮತ್ಯುತ್ತರೇ ತಟೇ । ಗುಪ್ತೀಕೃತಾನಿ ದೇವೇಶಿ ದೇವೈರ್ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಗಮೈಃ
ಇವು ಬ್ರಹ್ಮತೀರ್ಥಗಳು, ಸಾಬ್ರಮತಿ ನದಿಯ ಉತ್ತರದ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿವೆ.
ಸ್ಮರಣಾದಪಿ ಲೋಕಾನಾಂ ಪಾಪಘ್ನಾನಿ ಮಹೇಶ್ವರಿ । ಕಿಂ ಪುನಃ ಶ್ರಾದ್ಧದಾತೄಣಾಂ ಮಾನವಾನಾಂ ಸುರೇಶ್ವರಿ
ಮಹಾದೇವಿ, ಇವುಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿದರೂ ಜನರ ಪಾಪಗಳು ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡುವವರಿಗಂತೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ದೇವತೆಗಳ ರಾಣಿಯೇ.
ಓಂಕಾರಂ ಪಿತೃತೀರ್ಥಂ ಚ ಕಾವೇರೀ ಕಪಿಲೋದಕಮ್ । ಸಂಭೇದಶ್ಚಂಡವೇಗಾಯಾಸ್ತಥೈವಾಮರಕಂಟಕಮ್
ಓಂಕಾರ, ಪಿತೃತೀರ್ಥ, ಕಾವೇರಿ, ಕಪಿಲನ ನೀರು, ಚಂಡವೇಗೆಯ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಅಮರಕಂಟಕ ಕೂಡ.
ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಾಚ್ಛತಗುಣಮಸ್ಮಿನ್ಸ್ನಾನಾದಿಕಂ ಭವೇತ್ । ವಾರ್ತಘ್ನೀಸಂಗಮೇ ದೇವಿ ಗಣೇಶ್ವರಪುರಃಸರಮ್
ದೇವಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ತಘ್ನಿ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧಿಗಳು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಿಗಿಂತ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಫಲ ಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಸಾಭ್ರಮತ್ಯಾಂ ಪುರಾ ನೀತಂ ಗಣೈಸ್ತೀರ್ಥಕದಂಕಬಮ್ । ಏಷ ತೂದ್ದೇಶತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತೀರ್ಥಾನಾಂ ಸಂಗಮೋ ಮಯಾ
ಹಿಂದೆ ಗಣಗಳು ಸಾಬ್ರಮತಿಯಲ್ಲಿಗೆ ತೀರ್ಥಗಳ ಗುಚ್ಛವನ್ನು ತಂದರು; ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ವಾಗೀಶಾಪಿ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ತೀರ್ಥಾನಾಂ ತತ್ವವಿಸ್ತರಮ್ । ಸತ್ಯಂ ತೀರ್ಥಂ ದಯಾತೀರ್ಥಂ ತೀರ್ಥಮಿಂದ್ರಿಯವಿಗ್ರಹಃ
ವಾಕ್ಪತಿಗೂ ತೀರ್ಥಗಳ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿಜವಾಗಿ, ದಯೆಯ ತೀರ್ಥ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವೇ ತೀರ್ಥ.
ತಸ್ಯಾಸ್ತೀರ್ಥೇ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಸ್ನಾನಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಸಂಶಯಃ । ಪ್ರಾತಃಕಾಲೋ ಮುಹೂರ್ತಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ಸಂಗವಸ್ತಾವದೇವ ತು
ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳವರೆಗೆ ಸಂಗಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
ತದಾ ಸ್ನಾನಾದಿಕಂ ತೀರ್ಥೇ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರೀತಿದಾಯಕಮ್ । ಮಧ್ಯಾಹ್ನಸ್ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತಃ ಸ್ಯಾದಪರಾಹ್ಣಸ್ತತಃ ಪರಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಧಿಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ನಂತರ ಅಪರಾಹ್ನ.
ಪಿತೄಣಾಂ ಪ್ರೀತಿಜನನಂ ಸ್ನಾನಪಿಂಡಾದಿ ತರ್ಪಣಮ್ । ಸಾಯಾಹ್ನಸ್ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಂ ತತ್ರ ನ ಕಾರಯೇತ್
ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ, ಪಿಂಡ ಮತ್ತು ತರ್ಪಣದಿಂದ ಸಂತೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಸಂಜೆ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಕಾಲ, ಆದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬಾರದು.
ರಾಕ್ಷಸೀ ನಾಮ ಸಾ ವೇಲಾ ಗರ್ಹಿತಾ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು । ಅಹ್ನೋ ಮುಹೂರ್ತಾ ವಿಖ್ಯಾತಾ ದಶಪಂಚ ಚ ಸರ್ವದಾ
ರಾಕ್ಷಸಿ ಎಂಬ ಸಮಯ ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಗಳಿಗೂ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ತತ್ರಾಷ್ಟಮೋ ಮುಹೂರ್ತೋ ಯಃ ಸ ಕಾಲಃ ಕುತುಪಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಸರ್ವದಾ ಯಸ್ಮಾನ್ಮಂದೀ ಭವತಿ ಭಾಸ್ಕರಃ
ಅಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಕುಟುಪ ಕಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಮಾದನಂತಫಲದಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಪಿಂಡದಾನತಃ । ಮಧ್ಯಾಹ್ನಃ ಖಙ್ಗಪಾತ್ರಂ ಚ ತಥಾ ನೇಪಾಲಕಂಬಲಃ
ಆದರಿಂದ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಅನಂತ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಖಡ್ಗಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಕಂಬಳ ಕೂಡ.
ರೂಪ್ಯಂ ದರ್ಭಾಸ್ತಥಾ ಗಾವೋ ದೌಹಿತ್ರಂ ಕುತಪಾಸ್ತಿಲಾಃ । ಪಾಪಂ ಕುತ್ಸಿತಮಿತ್ಯಾಹುಸ್ತಸ್ಯ ಸಂತಾಪಕಾರಕಾಃ
ಬೆಳ್ಳಿ, ದರ್ಭೆ, ಹಸುಗಳು, ಮಗಳ ಮಗ, ಕುಟುಪ ಸಮಯದ ಎಳ್ಳು—ಇವು ಪಾಪಕರ ಮತ್ತು ಹೀನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ದುಃಖ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಅಷ್ಟಾವೇತೇ ಯತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕುತಪಾ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಾಃ । ಊರ್ದ್ಧ್ವಂ ಮುಹೂರ್ತಾತ್ಕುತುಪಾತ್ಯನ್ಮುಹೂರ್ತ ಚತುಷ್ಟಯಮ್
ಈ ಎಂಟು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವು ಕುಟುಪ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಕುಟುಪ ನಂತರ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಮುಹೂರ್ತಗಳಿವೆ.
ಮಹೂರ್ತಪಂಚಕಂ ಚೈತಚ್ಛ್ರಾದ್ಧಕಾಲೇ ಸಮಿಷ್ಯತೇ । ವಿಷ್ಣೋರ್ದೇಹಾತ್ಸಮುದ್ಭೂತಾಃ ಕುಶಾಃ ಕೃಷ್ಣತಿಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಈ ಐದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಶ್ರಾದ್ಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇಹದಿಂದ ಕುಶ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಎಳ್ಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.