ಏಕಾಂ ಸುಪುಣ್ಯಾಂ ಸ್ವಗೃಹಸ್ಥಿತಾಂ ತಾಂ ಧ್ಯಾನೇನ ಪತ್ಯುಶ್ಚರಣೇ ನಿಯುಕ್ತಾಮ್ । ಯಥಾ ಸುಯೋಗೀ ಪ್ರವಿಧಾಯ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಲ್ಪಹೀನಂ ನ ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವಂತಳಾದ, ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದು, ಪತಿಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ, ಯೋಗಿಯಂತೆ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ್ದ, ಯಾವ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡದ ಸತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದೆನು.
ಅತ್ಯದ್ಭುತಂ ರೂಪಮನಂತತೇಜೋಯುತಂ ಚಕಾರಾಥ ಸತೀಪ್ರಮೋಹಮ್ । ನೀಲಾಂಚಿತಂ ಭೋಗಯುತಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಝಷಧ್ವಜಶ್ಚೈವ ಪುರಂದರಶ್ಚ
ಆಗ ಅದ್ಭುತವಾದ ರೂಪದಿಂದ, ಅನಂತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ, ಆ ಸತಿಗೆ ಮೋಹವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದನು. ನೀಲಿ ಗುರುತು ಇರುವ ಮಹಾತ್ಮನು, ಭೋಗಭರಿತನಾದ ಜಷಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಪುರಂದರನೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುಲೀಲಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಂ ಚರಂತಮೇವಂ ಪರಿಕಾಮಭಾವಮ್ । ಜಾಯಾ ಹಿ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಸ್ತು ಮೇನೇ ನ ಸಾ ರೂಪಯುತಂ ಗುಣಜ್ಞಮ್
ಅಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಪುರುಷನು ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ನಡೆದು ಹೋದರೂ, ಆ ಮಹಾತ್ಮ ವೈಶ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಅವನ ರೂಪವನ್ನೂ ಗುಣವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಅಂಭೋ ಯಥಾ ಪದ್ಮದಲೇ ಗತಂ ವೈ ಪ್ರಯಾತಿ ಮುಕ್ತಾಫಲಕಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿಮ್ । ತದ್ವತ್ಸ್ವಭಾವಃ ಪರಿಸತ್ಯಯುಕ್ತೋ ಜಜ್ಞೇ ಚ ತಸ್ಯಾಸ್ತು ಪತಿವ್ರತಾಯಾಃ
ಹೂವಿನ ಎಲೆ ಮೇಲೆ ನೀರು ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ಮುತ್ತಿನಂತೆ ಹೊಗಳು ಪಡೆದು ಬೇಗ ಹರಿದುಹೋಗುವಂತೆ, ಆ ಪತಿವ್ರತೆಯ ಸ್ವಭಾವವೂ ಸತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅವಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಯಿತು.
ಅನೇನ ದೂತೀ ಪರಿಪ್ರೇಷಿತಾ ಪುರಾ ಯಾಮಾಂ ಯುವತ್ಯಾ ಹ ಗುಣಜ್ಞಮೇನಮ್ । ಲೀಲಾಸ್ವರೂಪಂ ಬಹುಧಾತ್ಮಭಾವಂ ಮಮೈಷ ಸರ್ವಂ ಪರಿದರ್ಶಯೇಚ್ಚ
ಹಿಂದೆ ಆ ಯುವತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಗುಣವನ್ನು ಅರಿಯುವ, ಲೀಲಾಮಯ ಸ್ವರೂಪವಿರುವ, ಅನೇಕ ಸ್ವಭಾವಗಳಿರುವ ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ತೋರಿಸಲು ದೂತಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವಳಿಗೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.
ಮಮೈವ ಕಾಲಂ ಪ್ರಬಲಂ ವಿಚಿಂತ್ಯಾಗತೋ ಹಿ ಮೇ ಕಾಂತಗುಣೈಶ್ಚ ಸತ್ಖಲಃ । ರತ್ಯಾಸಮೇತಸ್ತು ಕಥಂ ಚ ಜೀವೇತ್ಸತ್ಯಾಶ್ಮಭಾರೇಣ ಪ್ರಮರ್ದಿತಶ್ಚ
ನಾನು ನನ್ನ ಕಾಲಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಬಂದೆನು, ಪ್ರಿಯನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಒಮ್ಮೆ ಸಜ್ಜನನೂ ಒಮ್ಮೆ ದುರ್ಜನನೂ ಆಗಿದ್ದೆನು. ಆದರೆ ರತಿಯೊಂದಿಗಿರುವವನು ಸತ್ಯದ ಭಾರದಿಂದ ಕುಸಿದು ಹೇಗೆ ಬದುಕಬಹುದು?
ಮಮಾಪಿ ಭಾವಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಕಾಂತೋ ಜೀವೇತ್ಕಿಯಾನ್ವಾಪಿ ಸುಬುದ್ಧಿಯುಕ್ತಃ । ಶೂನ್ಯೋ ಹಿ ಕಾಯೋ ಮಮ ಚಾಸ್ತಿ ಸದ್ಯಶ್ಚೇಷ್ಟಾವಿಹೀನೋ ಮೃತಕಲ್ಪ ಏವ
ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನು ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ ನನ್ನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ, ಅವನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಬದುಕಬಲ್ಲನು? ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ದೇಹ ಈಗ ಖಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೂಡಲೇ ಚಟುವಟಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸತ್ತವನಂತೆ ಆಗಿದೆ.
ಕಾಯಸ್ಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರನಷ್ಟಾಃ ಸುವಿಕ್ರಿಯಾಖ್ಯಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಕರ್ಮ । ಮಮಾಧಿಕೇನಾಪಿ ಸಮಂ ಸುಕಾಂತಂ ಸ ಊರ್ದ್ಧ್ವಶೋಭಾಮನಯಚ್ಚ ಕಾಮಃ
ನನ್ನ ದೇಹರೂಪವಾದ ಊರಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು 'ಪೂರ್ಣ ಪರಿವರ್ತನೆ' ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನಾಶವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಎಷ್ಟೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದರೂ, ನನ್ನ ಸಮಾನನಾದ ಪ್ರಿಯನು ಕಾಮದಿಂದ ಉನ್ನತ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಯದಾಮೃತೋ ಬಲವಾನ್ಹರ್ಷಯುಕ್ತಃ ಸ್ವಯಂದೃಶಾ ವೈ ಪರಿನೃತ್ಯಮಾನಃ । ತಥಾ ಅನೇನಾಪಿ ಪ್ರಭಾಷಯೇದ್ಭುತಂ ಯೋ ಮಾಂ ಹಿ ವಾಞ್ಛತ್ಯಪಿ ಭೋಕ್ತುಕಾಮಃ
ಅಮೃತವು ಬಲದಿಂದ, ಆನಂದದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡಿದಂತೆ, ಹೀಗೆ ಯಾರಾದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿದರೂ, ನನ್ನನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೂ, ಅದೊಂದು ಅದ್ಭುತವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
ಏವಂ ವಿಚಾರ್ಯೈವ ತದಾ ಮಹಾಸತೀ ಸತ್ಯಾಖ್ಯರಜ್ಜ್ವಾ ದೃಢಬದ್ಧಚೇತನಾ । ಗೃಹಂ ಸ್ವಕೀಯಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಸಾ ತದಾ ತತ್ತಸ್ಯಭಾವಂ ನಿಯಮೇನ ವೇತ್ತುಮ್
ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾಸತೀ ಸತ್ಯವೆಂಬ ಬಲವಾದ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅವನ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು.
ಇತಿ ಶ್ರೀಪದ್ಮಪುರಾಣೇ ಭೂಮಿಖಂಡೇ ವೇನೋಪಾಖ್ಯಾನೇ ಸುಕಲಾಚರಿತ್ರೇ- ಚತುಃಪಂಚಾಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಹೀಗೆ ಶ್ರೀಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಭೂಮಿಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ ವೇನೋಪಾಖ್ಯಾನದ ಸುಕಲಾ ಚರಿತ್ರೆಯ ಐವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.
ವಿಷ್ಣುರುವಾಚ- ಭಾವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸುರರಾಟ್ಚ ತಸ್ಯಾಃ ಪ್ರೋವಾಚ ಕಾಮಂ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಂ ಸಃ । ನ ಚಾಸ್ತಿ ಶಕ್ಯಾ ಸ್ಮರ ತೇ ಜಯಾಯ ಸತ್ಯಾತ್ಮಕಧ್ಯಾನ ಸುದಂಶಿತಾ ಸತೀ
ವಿಷ್ಣುನು ಹೇಳಿದನು: ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ದೇವೇಂದ್ರನು ಎದುರಿರುವ ಕಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಓ ಸ್ಮರ, ನೀನು ಅವಳನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಆಕೆ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಮಗ್ನಳಾಗಿ ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.'
ಧರ್ಮಾಖ್ಯ ಚಾಪಂ ಸ್ವಕರೇ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಜ್ಞಾನಾಭಿಧಾನಂ ವರಮೇವ ಬಾಣಮ್ । ಯೋದ್ಧುಂ ರಣೇ ಸಂಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾ ಸತೀ ವೀರೋ ಯಥಾ ದರ್ಪಿತವೀರ್ಯಭಾವಃ
ಧರ್ಮವೆಂಬ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು, ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಉತ್ತಮ ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಆಕೆ ಈಗ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧಳಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ. ಬಲದ ಹೆಮ್ಮೆ ಇರುವ ವೀರನು ಹೇಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ.
ಜಿಗೀಷಯೇಯಂ ಪುರುಷಾರ್ಥಮೇವ ತ್ವಮಾತ್ಮನಃ ಕುರುಷೇ ಪೌರುಷಂ ತು । ತ್ವಾಮದ್ಯ ಜೇತುಂ ಸಮರೇ ಸಮರ್ಥಾ ಯದ್ಭಾವ್ಯಮೇವಂ ತದಿಹೈವ ಚಿಂತ್ಯಮ್
ಅವಳು ಬದುಕಿನ ನಿಜವಾದ ಗುರಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ; ನೀನು ನಿನ್ನ ಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಇವತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅವಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಆಗ ಯಾವುದು ಸಂಭವಿಸಬೇಕೋ ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ದಗ್ಧೋಸಿ ಪೂರ್ವಂ ತ್ವಮಿಹೈವ ಶಂಭುನಾ ಮಹಾತ್ಮನಾ ತೇನ ಸಮಂ ವಿರೋಧಮ್ । ಕೃತ್ವಾ ಫಲಂ ತಸ್ಯ ವಿಕರ್ಮಣಶ್ಚ ಜಾತೋಸ್ಯನಂಗಃ ಸ್ಮರ ಸತ್ಯಮೇವ
ನೀನು ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಶಂಭುವಿನಿಂದ ಸುಟ್ಟಿದ್ದೆ. ಅವನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದು, ತಪ್ಪು ಕೆಲಸದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ. ಅದರಿಂದ ನೀನು ಅನಂಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೆ, ಸ್ಮರನೇ, ಇದು ನಿಜವೇ.
ಯಥಾ ತ್ವಯಾ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಪುರಾ ಸ್ಮರ ಫಲಂ ತು ಪ್ರಾಪ್ತಂ ತು ತಥೈವ ತೀವ್ರಮ್ । ಸುಕುತ್ಸಿತಾಂ ಯೋನಿಮವಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ಧ್ರುವಂ ಸಾಧ್ವ್ಯಾನಯಾ ಸಾರ್ಧಮಿಹೈವ ಕಥ್ಯಸೇ
ಹಿಂದೆ ನೀನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದ ತೀವ್ರ ಫಲವನ್ನು ನೀನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೋ. ನೀನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹೀನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸದ್ವ್ರತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ನಿನ್ನ ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಯೇ ಜ್ಞಾನವಂತಃ ಪುರುಷಾ ಜಗತ್ತ್ರಯೇ ವೈರಂ ಪ್ರಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಹಾತ್ಮಭಿಃ ಸಮಮ್ । ಭುಂಜನ್ತಿ ತೇ ದುಷ್ಕೃತಮೇವತತ್ಫಲಂ ದುಃಖಾನ್ವಿತಂ ರೂಪವಿನಾಶನಂ ಚ
ಮೂರು ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಹಾತ್ಮರೊಂದಿಗೆ ವೈರಾಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವರು ತಪ್ಪು ಕೆಲಸದ ಫಲವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ—ದುಃಖ ಮತ್ತು ರೂಪ ನಾಶವನ್ನು.
ವ್ಯಾಘುಷ್ಯ ಆವಾಂ ತು ವ್ರಜಾವ ಕಾಮ ಏನಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸತೀಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯ । ಸತ್ಯಾಃ ಪ್ರಸಂಗೇನ ಪುರಾ ಮಯಾ ತು ಲಬ್ಧಂ ಫಲಂ ಪಾಪಮಯಂ ತ್ವಸಹ್ಯಮ್
ನಾವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿ, ಕಾಮನೇ, ಈ ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗೋಣ. ನಾನು ಹಿಂದೆ ಸತ್ಯದ ಸಂಗದಿಂದ ಪಾಪಮಯವಾದ, ಸಹಿಸಲಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ.
ತ್ವಮೇವ ಜಾನಾಸಿ ಚರಿತ್ರಮೇತಚ್ಛಪ್ತೋಸ್ಮಿ ತೇನಾಪಿ ಚ ಗೌತಮೇನ । ಜಾತಶ್ಚ ಮೇಷವೃಷಣಃ ಸದಾ ಹ್ಯಹಂ ಭವಾನ್ಗತೋ ಮಾಂ ತು ವಿಹಾಯ ತತ್ರ
ಈ ನಡೆ ನಿನಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಗೌತಮನಿಂದ ಕೂಡ ಶಾಪಿತನಾದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಕುರಿಯ ವೃಷಣದೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೆ. ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದೆ.
ತೇಜಃ ಪ್ರಭಾವೋ ಹ್ಯತುಲಃ ಸತೀನಾಂ ಧಾತಾ ಸಮರ್ಥಃ ಸಹಿತುಂ ನ ಸೂರ್ಯಃ । ಸುಕುತ್ಸಿತಂ ರೂಪಮಿದಂ ತು ರಕ್ಷೇತ್ಪುರಾನುಸೂಯಾ ಮುನಿನಾ ಹಿ ಶಪ್ತಮ್
ಪತಿವ್ರತೆಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದರೂ, ಸೂರ್ಯನೂ ಅದನ್ನು ತಾಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಹೀನ ರೂಪವನ್ನು ಅನುಸೂಯಾ ಮುನಿಯಿಂದ ಶಾಪಿತವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
ನಿರುಧ್ಯ ಸೂರ್ಯಂ ಪರಿವೇಗವಂತಮುದ್ಯಂತಮೇವಂ ಪ್ರಭಯಾ ಸುದೀಪ್ತಮ್ । ಭರ್ತುಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುಂ ಪರಿಬಾಧಮಾನಂ ಮಾಂಡವ್ಯಶಾಪಸ್ಯ ಚ ಕೌಂಡಿನಸ್ಯ
ತೀವ್ರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಉದಯವಾಗುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಪತಿಯ ಮರಣವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಮತ್ತು ಮಾಣ್ಡವ್ಯ, ಕೌಂಡಿನ್ಯ ಮುಂತಾದವರ ಶಾಪವನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು—
ಅತ್ರೇಃ ಪ್ರಿಯಾ ಸತ್ಯಪತಿವ್ರತಾ ತಯಾ ಸ್ವಪುತ್ರತಾಂ ದೇವತ್ರಯಂ ಹಿ ನೀತಮ್ । ನ ಕಿಂ ಪುರಾ ಮನ್ಮಥ ತೇ ಶ್ರುತಂ ಸದಾ ಸಂಸ್ಕಾರಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಭವಂತಿ ಸತ್ಯಃ
ಅತ್ರಿಯ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸತ್ಯಾ, ಪತಿವ್ರತೆ, ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೂರು ದೇವರನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾಗಿಸಿದಳು. ಮನ್ಮಥನೇ, ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಳಿಲ್ಲವೇ, ಸಂಯಮ ಹೊಂದಿದವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು?
ಸಾವಿತ್ರೀನಾಮ್ನೀ ದ್ಯುಮತ್ಸೇನಪುತ್ರೀ ನೀತಂ ಪ್ರಿಯಂ ಸಾ ಪುನರಾನಿನಾಯ । ಯಮಾದಿಹೈವಾಶ್ವಪತೇಃ ಸುಪುತ್ರಂ ಸತೀ ತ್ವಮೇವಂ ಪರಿಸಂಶ್ರುತಂ ಚ
ದ್ಯುಮತ್ಸೇನನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವನನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದಳು, ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತನನ್ನಾಗಿಸಿದಳು. ಇಲ್ಲಿ ಪತಿವ್ರತೆ ಕೂಡ ಅಶ್ವಪತಿಯ ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು, ನೀನು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯಲ್ಲ.
ಅಗ್ನೇಃ ಶಿಖಾಂ ಕಃ ಪರಿಸಂಸ್ಪೃಶೇದ್ವೈ ತರೇದ್ಧಿಕಃ ಸಾಗರಮೇವ ಮೂಢಃ । ಗಲೇ ತು ಬದ್ಧಾಸು ಶಿಲಾಂ ಭುಜಾಭ್ಯಾಂ ಕೋ ವಾ ಸತೀಂ ವಶ್ಯತಿ ವೀತರಾಗಾಮ್
ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಯಾರು ಮುಟ್ಟಬಹುದು? ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಯಾರು ದಾಟಬಹುದು? ಮೂರ್ಖನೇ, ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕಲ್ಲು ಕಟ್ಟಿ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಕಾಮರಹಿತವಾದ ಪತಿವ್ರತೆಯನ್ನು ಯಾರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು?
ಉಕ್ತೇ ತು ವಾಕ್ಯೇ ಬಹುನೀತಿಯುಕ್ತೇ ಇಂದ್ರೇಣ ಕಾಮಸ್ಯ ಸುಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್ । ಆಕರ್ಣ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ಮಕರಧ್ವಜಸ್ತು ಉವಾಚ ದೇವೇಂದ್ರಮಥೈನಮೇವ
ಇಂದ್ರನು ಬಹುಮಾನ್ಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕಾಮನಿಗೆ ಉಪದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಕರಧ್ವಜನು ಸ್ವತಃ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಕಾಮ ಉವಾಚ- ತವಾತಿದೇಶಾದಹಮಾಗತೋ ವೈ ಧೈರ್ಯಂ ಸುಹೃತ್ತ್ವಂ ಪುರುಷಾರ್ಥಮೇವ । ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತದರ್ಥಂ ಪರಿಭಾಷಸೇ ಮಾಂ ನಿಃಸತ್ವರೂಪಂ ಬಹುಭೀತಿಯುಕ್ತಮ್
ಕಾಮನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಆದೇಶದಿಂದ ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಧೈರ್ಯ, ಸ್ನೇಹ, ಪುರುಷಾರ್ಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ನನಗೆ ಅನೇಕ ಭಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಶಕ್ತಿಹೀನನಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ.
ವ್ಯಾಬುದ್ಧಿ ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ಯದಾ ಸುರೇಶಸ್ಯಾಲ್ಲೋಕಮಧ್ಯೇ ಮಮ ಕೀರ್ತಿನಾಶಃ । ಊಢಿಂಕರೋಮಾನವಿಹೀನ ಏವ ಸರ್ವೇ ವದಿಷ್ಯಂತ್ಯನಯಾ ಜಿತಂ ಮಾಮ್
ನಾನು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಹೋಗುವಾಗ, ದೇವೇಂದ್ರನೇ, ನನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಗೌರವವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಸ್ಯವಾಗುತ್ತೇನೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಅವಳಿಂದ ನಾನು ಸೋತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯೇ ವೈ ಜಿತಾ ದೇವಗಣಾಶ್ಚ ದಾನವಾಃ ಪೂರ್ವಂ ಮುನೀಂದ್ರಾಸ್ತಪಸಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಾಃ । ಹಾಸ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯಂತಿ ಮಮಾಪಿ ಸದ್ಯೋ ನಾರ್ಯಾ ಜಿತೋ ಮನ್ಮಥ ಏಷ ಭೀಮಃ
ಹಿಂದೆ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ನನ್ನಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈಗ ನನಗೂ ಹಾಸ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ—ಈ ಭಯಾನಕ ಮನ್ಮಥನು ಒಬ್ಬ ಹೆಂಗಸಿಂದ ಸೋತನು ಎಂದು.
ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಯಾಸ್ಯಾಮಿ ತ್ವಯೈವ ಸಾರ್ಧಮಸ್ಯಾ ಬಲಂ ಮಾನಮತಃ ಸುರೇಶ । ತೇಜಶ್ಚ ಧೈರ್ಯಂ ಪರಿಣಾಶಯಿಷ್ಯೇ ಕಸ್ಮಾದ್ಭವಾನತ್ರ ಬಿಭೇತಿ ಶಕ್ರ
ಆದುದರಿಂದ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಈ ಹೆಂಗಸಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗರ್ವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಅವಳ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಶಕ್ರನೇ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಭಯಪಡುತ್ತೀಯಾ?
ಸಂಬೋಧ್ಯ ಚೈವಂ ಸ ಸುರಾಧಿನಾಥಂ ಚಾಪಂ ಗೃಹೀತಂ ಸಶರಂ ಸುಪುಷ್ಪಮ್ । ಉವಾಚ ಕ್ರೀಡಾಂ ಪುರತಃ ಸ್ಥಿತಾಂ ತಾಂ ವಿಧಾಯ ಮಾಯಾಂ ಭವತೀ ಪ್ರಯಾತು
ಈ ರೀತಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿ, ಅವನು ಬಾಣಗಳೂ ಹೂವಿನೂಳ್ಳ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬಂತೆ ಆಕೆಗೆ—'ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸು, ಹೋಗು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.