ಸರ್ವಾಭರಣಶೋಭಾಂಗಃ ಸರ್ವಭೋಗಸಮನ್ವಿತಃ । ಭೋಗಲೀಲಾಸಮಾಕೀರ್ಣಃ ಸರ್ವದೌದಾರ್ಯಸಂಯುತಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನಾಗಿದ್ದ, ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಲೀಲೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ, ಸದಾ ಉದಾರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು.
ಯತ್ರ ಸಾ ತಿಷ್ಠತೇ ದೇವೀ ಕೃಕಲಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾ ನೃಪ । ಆತ್ಮಲೀಲಾಂ ಸ್ವರೂಪಂ ಚ ಗುಣಂ ಭಾವಂ ಪ್ರದರ್ಶಯೇತ್
ಅಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಿ, ಕೃಕಲಸನ ಪ್ರಿಯೆ, ಇದ್ದಳೆ, ರಾಜನೇ; ಅವನು ತನ್ನ ಆಟ, ಸ್ವರೂಪ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
ನೈವ ಪಶ್ಯತಿ ಸಾ ತಂ ತು ಪುರುಷಂ ರೂಪಸಂಪದಮ್ । ಯತ್ರಯತ್ರ ವ್ರಜೇತ್ಸಾ ಹಿ ತತ್ರ ತಾಂ ಪಶ್ಯತೇ ನೃಪ
ಆಕೆ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು, ಅವನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಅವಳು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ, ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ.
ಸಾಭಿಲಾಷೇಣ ಮನಸಾ ತಾಮೇವಂ ಪರಿಪಶ್ಯತಿ । ಕಾಮಚೇಷ್ಟಾಂ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋಽದರ್ಶಯತ್ಸರ್ವಭಾವಕೈಃ
ಆಕೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ; ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ ಇಂದ್ರನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮಭಾವದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.
ಚತುಷ್ಪಥೇ ಪಥೇ ತೀರ್ಥೇ ಯತ್ರ ದೇವೀ ಪ್ರಯಾತಿ ಸಾ । ತತ್ರತತ್ರ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಸ್ತಾಮೇವ ಪರಿಪಶ್ಯತಿ
ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ, ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ—ಆ ದೇವಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ, ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ ಇಂದ್ರನು ಅವಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಇಂದ್ರೇಣ ಪ್ರೇಷಿತಾ ದೂತೀ ಸುಕಲಾಂ ಪ್ರತಿ ಸಾ ಗತಾ । ಸುಕಲಾಂ ಸುಮಹಾಭಾಗಾಂ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಪ್ರಹಸ್ಯ ವೈ
ಇಂದ್ರನು ಕಳಿಸಿದ ದೂತಿ ಸುಕಲೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಳು; ಮಹಾ ಭಾಗ್ಯವಂತಿಯಾದ ಸುಕಲೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆಕೆ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತಾಡಿದಳು.
ಅಹೋ ಸತ್ಯಮಹೋಧೈರ್ಯಮಹೋ ಕಾಂತಿರಹೋ ಕ್ಷಮಾ । ಅಸ್ಯಾ ರೂಪೇಣ ಸಂಸಾರೇ ನಾಸ್ತಿ ನಾರೀ ವರಾನನಾ
ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಧೈರ್ಯ, ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶ, ಎಷ್ಟು ಕ್ಷಮೆ! ಈ ರೀತಿ ರೂಪವಿರುವ ಹೆಂಗಸು, ಸುಂದರಮುಖಿಯೆ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬಳಿಲ್ಲ.
ಕಾ ತ್ವಂ ಭವಸಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯಸಿ । ಯಸ್ಯ ತ್ವಂ ಸಗುಣಾ ಭಾರ್ಯಾ ಸ ಧನ್ಯಃ ಪುಣ್ಯಭಾಗ್ಭುವಿ
ನೀನು ಯಾರು, ಶುಭಳೇ? ಯಾರ ಪತ್ನಿಯಾಗುತ್ತೀಯೆ? ನೀನು ಇಂತಹ ಗುಣಗಳಿರುವ ಹೆಂಡತಿಯಾಗುವವನಿಗೆ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟ, ಪುಣ್ಯವಂತ.
ತಸ್ಯಾಸ್ತು ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ತಾಮುವಾಚ ಮನಸ್ವಿನೀ । ವೈಶ್ಯಜಾತ್ಯಾಂ ಸಮುತ್ಪನ್ನೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸತ್ಯವತ್ಸಲಃ
ಅವಳ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಆ ಧೈರ್ಯವಂತ ಹೆಂಗಸು ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: 'ವೈಶ್ಯರ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ, ಧರ್ಮವಂತ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಒಬ್ಬನು ಇದ್ದಾನೆ.'
ತಸ್ಯಾಹಂ ಹಿ ಪ್ರಿಯಾ ಭಾರ್ಯಾ ಸತ್ಯಸಂಧಸ್ಯ ಧೀಮತಃ । ಕೃಕಲಸ್ಯಾಪಿ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ಸತ್ಯಮೇವ ವದಾಮಿ ತೇ
ನಾನು ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಸತ್ಯವಂತ ವೈಶ್ಯನಾದ ಕೃಕಲನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ. ನಿನಗೆ ನಾನೀಗ ನಿಜವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಮಮ ಭರ್ತಾ ಸ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾಂ ಗತಃ ಸುಧೀಃ । ತಸ್ಮಿನ್ಗತೇ ಮಹಾಭಾಗೇ ಮಮ ಭರ್ತರಿ ಸಂಪ್ರತಿ
ನನ್ನ ಗಂಡನು, ಆ ಧರ್ಮವಂತ, ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ಈಗ, ಭಾಗ್ಯವಂತಳೇ, ನನ್ನ ಗಂಡನು ಇಲ್ಲ.
ಅತಿಕ್ರಾಂತಾಃ ಶೃಣುಷ್ವ ತ್ವಂ ತ್ರಯಶ್ಚೈವಾಪಿ ವತ್ಸರಾಃ । ತತೋಹಂ ದುಃಖಿತಾ ಜಾತಾ ವಿನಾ ತೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ
ನೀನು ಕೇಳು, ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ಹೋದವು. ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
ಏತತ್ತೇ ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಮಾತ್ಮವೃತ್ತಾಂತಮೇವ ತೇ । ಭವತೀ ಪೃಚ್ಛತೇ ಮಾಂ ಕಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ವದಸ್ವ ಮೇ
ನಾನು ನನ್ನ ಕಥೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ನನಗೆ ಯಾರು ಆಗುತ್ತೀಯೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೀಯಲ್ಲ, ನೀನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
ಸುಕಲಾಯಾ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ದೂತ್ಯಾ ಆಭಾಷಿತಂ ಪುನಃ । ಮಾಮೇವಂ ಪೃಚ್ಛಸೇ ಭದ್ರೇ ತತ್ತೇ ಸರ್ವಂ ವದಾಮ್ಯಹಮ್
ಸುಕಲೆಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ನೀನು ಹೀಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ, ಒಳ್ಳೆಯವಳೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೀಗ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಅಹಂ ತವಾಂತಿಕಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ಕಾರ್ಯಾರ್ಥಂ ವರವರ್ಣಿನಿ । ಶ್ರೂಯತಾಮಭಿಧಾಸ್ಯಾಮಿ ಶ್ರುತ್ವಾ ಚೈವಾವ ಧಾರ್ಯತಾಮ್
ಸುಂದರಿಯೇ, ನಾನು ಒಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಕೇಳು, ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಯೋಚಿಸು.
ಗತಸ್ತೇ ನಿರ್ಘೃಣೋ ಭರ್ತಾ ತ್ವಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ತು ವರಾನನೇ । ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ ತೇನಾಪಿ ಪ್ರಿಯಾಘಾತಕರೇಣ ಚ
ನಿನ್ನ ಗಂಡನು, ದಯೆ ಇಲ್ಲದವನು, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ, ಸುಂದರಮುಖಿಯೆ. ಅವನು ಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ನೋವು ಕೊಟ್ಟವನು, ಅವನೊಂದಿಗೆ ನೀನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ?
ಯಸ್ತ್ವಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗತಃ ಪಾಪೀ ಸಾಧ್ವ್ಯಾಚಾರಸಮನ್ವಿತಾಮ್ । ಕಿಂ ವಾ ಸ ತೇ ಗತೋ ಬಾಲೇ ತತ್ರ ಜೀವತಿ ವೈ ಮೃತಃ
ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದವನು, ನೀನು ಸದಾಚಾರವಂತಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಾಪಿ. ಅವನು ಹೋದನು, ಜೀವಂತನೋ, ಸತ್ತವನೋ, ಅವನು ನಿನಗೆ ಏನು?
ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ತೇನೈವಂ ಭವತೀ ಖಿದ್ಯತೇ ವೃಥಾ । ಕಸ್ಮಾನ್ನಾಶಯತೇ ಚಾಂಗಂ ದಿವ್ಯಂ ಹೇಮಸಮಪ್ರಭಮ್
ಅವನಿಗಾಗಿ ನೀನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಯಾಕೆ ದುಃಖಪಡುತ್ತೀಯೆ? ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ಶರೀರವನ್ನು ಯಾಕೆ ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತೀಯೆ?
ಬಾಲ್ಯೇ ವಯಸಿ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಮಾನವೋ ನ ಚ ವಿಂದತಿ । ಏಕಂ ಸುಖಂ ಮಹಾಭಾಗೇ ಬಾಲಕ್ರೀಡಾಂ ವಿನಾ ಶುಭೇ
ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭಾಗ್ಯವಂತಳೇ, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬಾಲಕ್ರೀಡೆ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಂತೋಷವೂ ಸಿಗದು, ಯೌವನ ಬಂದರೂ ಸಹ.
ವಾರ್ದ್ಧಕೇ ದುಃಖಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿರ್ಜರಾ ಕಾಯಂ ಪ್ರಹಿಂಸಯೇತ್ । ತಾರುಣ್ಯೇ ಭುಜ್ಯತೇ ಭೋಗಃ ಸುಖಾತ್ಸರ್ವೋ ವರಾನನೇ
ಹುಬ್ಬಸೆಯಾದಾಗ ದುಃಖ ಬರುತ್ತದೆ; ಜರಾ ದೇಹವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯೌವನದಲ್ಲಿ, ಸುಂದರಮುಖಿಯೆ, ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.
ಯಾವತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಾರುಣ್ಯಂ ತಾವದ್ಭುಂಜಂತಿ ಮಾನವಾಃ । ಸುಖಭೋಗಾದಿಕಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ವೇಚ್ಛಯಾ ರಮತೇ ನರಃ
ಯಾವಾಗ ಯೌವನ ಇರುತ್ತದೋ, ಆಗ ಜನರು ಎಲ್ಲ ಸುಖಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಎಲ್ಲದಲ್ಲೂ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಯಾವತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಾರುಣ್ಯಂ ತಾವದ್ಭೋಗಾನ್ಪ್ರಭುಂಜತೇ । ವಯಸ್ಯಪಿ ಗತೇ ಭದ್ರೇ ತಾರುಣ್ಯೇ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ
ಯಾವಾಗ ಯೌವನ ಇರುತ್ತದೋ, ಆಗ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಆಡುವರು; ಆದರೆ ವಯಸ್ಸು ಬಂದ ಮೇಲೆ, ಒಳ್ಳೆಯವಳೇ, ಆ ಯೌವನದಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ವಾರ್ದ್ಧಕೇ ದೇವಿ ಕಿಂಚಿತ್ಕಾರ್ಯಂ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ । ಸ್ಥವಿರಶ್ಚಿಂತಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಸುಖಕಾರ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ
ಹುಬ್ಬಸೆಯಾದಾಗ, ದೇವಿಯೆ, ಯಾವ ಕೆಲಸವೂ ಸಫಲವಾಗದು; ವೃದ್ಧನು ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಸುಖವೂ ಸಿಗದು.
ವಯಸ್ಯಪಿ ಗತೇ ಬಾಲೇ ಕ್ರಿಯತೇ ಸೇತುಬಂಧನಮ್ । ತಾದೃಶೋಯಂ ಭವೇತ್ಕಾಯಸ್ತಾರುಣ್ಯೇ ತು ಗತೇ ಶುಭೇ
ವಯಸ್ಸು ಬಂದ ಮೇಲೆ, ಬಾಲೆಯೇ, ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಯೌವನ ಹೋದ ಮೇಲೆ ದೇಹ ಇಂತಹವಾಗುತ್ತದೆ, ಶುಭಳೇ.
ತಸ್ಮಾದ್ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಸುಖೇನಾಪಿ ಪಿಬಸ್ವ ಮಧುಮಾಧವೀಮ್ । ಕಾಮಾಬಾಣಾ ದಹಂತ್ಯಂಗಂ ತವೇಮೇ ಚಾರುಲೋಚನೇ
ಆದುದರಿಂದ ನೀನು ಸುಖವಾಗಿ ಉಣ್ಣು, ಮಧುರವಾದ ಪಾನವನ್ನು ಕುಡಿಯು. ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳವಳೇ, ಕಾಮದ ಬಾಣಗಳು ನಿನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಸುಡುವಂತಾಗಿದೆ.
ಅಯಮೇಕಃ ಸಮಾಯಾತಃ ಪುರುಷೋ ರೂಪವಾನ್ಗುಣೀ । ಅಯಂ ಹಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಸರ್ವಜ್ಞೋ ಗುಣವಾನ್ಧನೀ
ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸುಂದರನೂ ಗುಣವಂತನೂ ಆದ ಪುರುಷನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಪುರುಷನು ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನು, ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಧನಿಕನೂ ಹೌದು.
ತವಾರ್ಥೇ ನಿತ್ಯಸಂಯುಕ್ತಃ ಸ್ನೇಹೇನ ವರವರ್ಣಿನಿ । ಸುಕಲೋವಾಚ- ಬಾಲ್ಯಂ ನಾಸ್ತ್ಯಪಿ ಜೀವಸ್ಯ ತಾರುಣ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ಜೀವಿತೇ
ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ಸದಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿಂತಿರುವವನು, ಒಳ್ಳೆಯ ವರ್ಣದವಳೇ. ಸುಕಲನು ಹೇಳಿದನು: ಜೀವಿಗೆ ಬಾಲ್ಯವಿಲ್ಲ, ಜೀವಿತದಲ್ಲಿಯೂ ಯೌವನವಿಲ್ಲ.
ವೃದ್ಧತ್ವಂ ನಾಸ್ತಿ ಚೈವಾಸ್ಯ ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧಃ ಸುಸಿದ್ಧಿದಃ । ಅಮರೋ ನಿರ್ಜರೋ ವ್ಯಾಪೀ ಸುಸಿದ್ಧಃ ಸರ್ವವಿತ್ತಮಃ
ಅವನಿಗೆ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಅವನು ತಾನೇ ಸಾಧಿಸಿದವನು, ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುವವನು, ಅಮರನು, ವಯಸ್ಸಿಲ್ಲದವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧನೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಹೌದು.
ಅಕಾಮಃ ಕಾಮದೋ ಲೋಕೇ ಆತ್ಮರೂಪೇಣ ವರ್ತತೇ । ಯಥಾ ಗೇಹಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ತಥಾ ಕಾಯಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ
ಅವನಿಗೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲ, ಆದರೂ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು, ಆತ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು. ಮನೆಗೆ ಹೇಗೆ ಆಕಾರವಿದೆಯೋ, ದೇಹಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಣಿಕೆ ಇದೆ.
ಯಥಾ ವಾರ್ದ್ಧಕಿನಾ ಕಾಯಸ್ತಥಾ ಸೂತ್ರೇಣ ಮಂದಿರಮ್ । ಅನೇಕಕಾಷ್ಠಸಂಘಾತೈರ್ನಾನಾ ದಾರುಸಮುಚ್ಚಯೈಃ
ಹೆಗ್ಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ದಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ, ಅನೇಕ ಮರಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.