ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಸಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ರೂಪಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮಹಾಮತಿಃ । ತಂ ಪ್ರೋವಾಚ ಪಿತಾ ಏವಂ ಕೋ ಭವಾನ್ವೈ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಅವನನ್ನು ಬಂದು ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ರೂಪವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ನನ್ನ ತಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದರು: 'ನೀನು ಯಾರು? ನೀನು ಯಾವಾಗ ಏನು ಆಗುತ್ತೀಯೆ?'
ಕಿಂ ತೇ ನಾಮ ಕುಲಂ ಗೋತ್ರಮಾಚಾರಂ ವದ ಸಾಂಪ್ರತಮ್ । ಸಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಪಿತುರ್ವಾಕ್ಯಂ ವಸುದತ್ತಮುವಾಚ ಸಃ
'ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು, ವಂಶವೇನು, ಸಂಪ್ರದಾಯವೇನು? ಈಗ ಹೇಳು,' ಎಂದು ತಂದೆಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ ವಸುದತ್ತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಕೌಶಿಕಸ್ಯಾನ್ವಯೇ ಜಾತೋ ವೇದವೇದಾಂಗಪಾರಗಃ । ಶಿವಶರ್ಮೇತಿ ಮೇ ನಾಮ ಪಿತೃಮಾತೃವಿವರ್ಜಿತಃ
'ನಾನು ಕೌಶಿಕರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ, ವೇದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ片ಪಟು, ನನ್ನ ಹೆಸರು ಶಿವಶರ್ಮ, ನನಗೆ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಇಲ್ಲ.'
ಸಂತಿ ಮೇ ಭ್ರಾತರಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಚತ್ವಾರೋ ವೇದಪಾರಗಾಃ । ಏವಂ ಕುಲಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತಮಾಚಾರಃ ಕುಲಸಂಭವಃ
'ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಸಹೋದರರು ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ片ಪಟು. ಹೀಗೆ ನನ್ನ ವಂಶ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.'
ಏವಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ಪಿತರಂ ಶಿವಶರ್ಮಣಾ । ಶುಭೇ ಲಗ್ನೇ ತಿಥೌ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ನಕ್ಷತ್ರೇ ಭಗದೈವತೇ
ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಶಿವಶರ್ಮನು ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ವಿವರಿಸಿದನು. ಶುಭವಾದ ಲಗ್ನ, ತಿಥಿ ಮತ್ತು ಭಗದೈವತ ನಕ್ಷತ್ರ ಬಂದಾಗ—
ಪಿತ್ರಾ ದತ್ತಾಸ್ಮಿ ಸುಭಗೇ ತಸ್ಮೈ ವಿಪ್ರಾಯ ವೈ ತದಾ । ಪಿತೃಗೇಹೇ ವಸಾಮ್ಯೇಕಾ ತೇನ ಸಾರ್ಧಂ ಮಹಾತ್ಮನಾ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಂದೆ ನನ್ನನ್ನು ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು, ಭಾಗ್ಯವಂತೆಯೆ. ನಾನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದೆ.
ನೈವ ಶುಶ್ರೂಷಿತೋ ಭರ್ತಾ ಮಯಾ ಸ ಪಾಪಯಾ ತದಾ । ಪಿತೃಮಾತೃಸುದ್ರವ್ಯೇಣ ಗರ್ವೇಣಾಪಿ ಪ್ರಮೋಹಿತಾ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಪಾಪದಿಂದ, ತಂದೆ ತಾಯಿಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡು, ನನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಅಂಗಸಂವಾಹನಂ ತಸ್ಯ ನ ಕೃತಂ ಹಿ ಮಯಾ ಕದಾ । ರತಿಭಾವೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ವಚನೇನ ಮಯಾ ಶುಭೇ
ನಾನು ಅವನ ಅಂಗಸಂವಹನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಶುಭೆಯೆ. ಪ್ರೀತಿ ಅಥವಾ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಮಾತಾಡಲೂ ಇಲ್ಲ.
ಕ್ರೂರಬುದ್ಧ್ಯಾ ಹಿ ದೃಷ್ಟೋಸೌ ಸರ್ವದಾ ಪಾಪಯಾ ಮಯಾ । ಪುಂಶ್ಚಲೀನಾಂ ಪ್ರಸಂಗೇನ ತದ್ಭಾವಂ ಹಿ ಗತಾ ಶುಭೇ
ಪಾಪಭಾವದಿಂದ, ಕ್ರೂರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ದುಷ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಗದಿಂದ ನಾನು ಅಂತಹ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೆ, ಶುಭೆಯೆ.
ಮಾತಾಪಿತ್ರೋಶ್ಚ ಭರ್ತುಶ್ಚ ಭ್ರಾತೄಣಾಂ ಹಿತಮೇವ ಚ । ನ ಕರೋಮ್ಯಹಮೇವಾಪಿ ಯತ್ರಯತ್ರ ವ್ರಜಾಮ್ಯಹಮ್
ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ಗಂಡ ಅಥವಾ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ನಾನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೋದರೂ.
ಏವಂ ಮೇ ದುಷ್ಕೃತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಿವಶರ್ಮಾ ಪತಿರ್ಮಮ । ಸ್ನೇಹಾಚ್ಛ್ವಶುರವರ್ಗಸ್ಯ ಮಮ ಭರ್ತ್ತಾ ಮಹಾಮತಿಃ
ನನ್ನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ನನ್ನ ಗಂಡ ಶಿವಶರ್ಮನು, ಶ್ವಶುರರ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡನು.
ನ ಕಿಂಚಿದ್ವಕ್ತಿ ಮಾಂ ಸೋಪಿ ಕ್ಷಮತೇ ದುಷ್ಕೃತಂ ಮಮ । ವಾರ್ಯಮಾಣಾ ಕುಟುಂಬೇನ ಅಹಮೇವಂ ಸುಪಾಪಿನೀ
ಅವನಿಗೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ, ಅವನು ನನಗೆ ಏನೂ ಹೇಳದೆ, ನನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಯವರು ಎಷ್ಟೇ ತಡೆಯಿದರೂ, ನಾನು ಮಾತ್ರ ತುಂಬಾ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದೆ.
ತಸ್ಯ ಶೀಲಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತೇ ಸಾಧುತ್ವಂ ಶಿವಶರ್ಮಣಃ । ಪಿತಾಮಾತಾ ಚ ಮೇ ಸರ್ವೇ ಮಮ ಪಾಪೇನ ದುಃಖಿತಾಃ
ಅವನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೂ, ಶಿವಶರ್ಮನ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದು, ನನ್ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರು ನನ್ನ ಪಾಪದಿಂದ ತುಂಬಾ ದುಃಖಪಟ್ಟರು.
ಭರ್ತ್ತಾ ಮೇ ದುಷ್ಕೃತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ವಗೃಹಾನ್ನಿರ್ಗತೋ ಬಹಿಃ । ತಂ ದೇಶಂ ಗ್ರಾಮಮೇನಂ ಚ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಗತಸ್ತತಃ
ನನ್ನ ಗಂಡ ನನ್ನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗೆ ಹೋದನು; ಈ ಊರನ್ನೂ ಜಾಗವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ದೂರ ಹೋದನು.
ಗತೇ ಭರ್ತರಿ ಮೇ ತಾತಃ ಸಂಜಾತಶ್ಚಿಂತಯಾನ್ವಿತಃ । ಮಮ ದುಃಖೇನ ದುಃಖಾತ್ಮಾ ಯಥಾ ರೋಗೇಣ ಪೀಡಿತಃ
ಗಂಡನು ಹೋದ ಮೇಲೆ, ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ತುಂಬಾ ಚಿಂತೆ ಹಿಡಿದಿತು; ನನ್ನ ದುಃಖದಿಂದ ಅವನು ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನಂತೆ ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದನು.
ಮಮ ಮಾತಾ ಉವಾಚೈನಂ ಭರ್ತಾರಂ ದುಃಖಪೀಡಿತಮ್ । ಕಸ್ಮಾಚ್ಚಿಂತಯಸೇ ಕಾಂತ ವದ ದುಃಖಂ ಮಮಾಗ್ರತಃ
ನನ್ನ ತಾಯಿ, ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಗಂಡನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು: 'ಏನು ಪ್ರಿಯ, ಏಕೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತೀಯೆ? ನಿನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.'
ವಸುದತ್ತ ಉವಾಚೈನಾಂ ಮಾತರಂ ಮಮ ನಂದನೇ । ಸುತಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗತೋ ವಿಪ್ರೋ ಜಾಮಾತಾ ಶೃಣು ವಲ್ಲಭೇ
ವಸುದತ್ತನು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಂದನು: 'ನಿನ್ನ ಮಗಳನ್ನೆ ಬಿಟ್ಟು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಾಮಾತನು ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ, ಕೇಳು ಪ್ರಿಯೆ.'
ಇಯಂ ಪಾಪಸಮಾಚಾರಾ ನಿರ್ಘೃಣಾ ಪಾಪಚಾರಿಣೀ । ಅನಯಾ ಹಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಃ ಶಿವಶರ್ಮಾ ಮಹಾಮತಿಃ
ಈಕೆ ಪಾಪಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದವಳು, ದಯೆಯಿಲ್ಲದವಳು, ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವಳು; ಇವಳಿಂದಲೇ ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಶಿವಶರ್ಮನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾನೆ.
ಸಮಸ್ತಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಸ್ಯ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯೇನ ಮಹಾಮತಿಃ । ಮಮಾಯಂ ಸ ದ್ವಿಜಃ ಕಾಂತೇ ಸುದೇವಾಂ ನೈವ ಭಾಷತೇ
ಮನೆಯ ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ದಯೆಯಿಂದ, ಆ ಮಹಾ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಪ್ರಿಯೆ, ನನ್ನ ಸುದೇವಾಳಿಗೆ ಏನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
ವಸತೇ ಸೌಮ್ಯಭಾವೇನ ನೈವ ನಿಂದತಿ ಕುತ್ಸತಿ । ಸುದೇವಾಂ ಪಾಪಸಂಚಾರಾಂ ಸ ವೈ ಪಂಡಿತಬುದ್ಧಿಮಾನ್
ಅವನು ಸದಾ ಸುಖಭಾವದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಎಂದಿಗೂ ದೂಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಗದರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪಾಪಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುದೇವಾಳನ್ನು ಪಂಡಿತನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಭವಿಷ್ಯತಿ ತ್ವಿಯಂ ದುಷ್ಟಾ ಸುದೇವಾ ಕುಲನಾಶಿನೀ । ಅಹಮೇನಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ವ್ರಜಾಮಿ ಗೃಹವಾಸಿನಿ
ಆದರೆ ಈ ದುಷ್ಟ ಸುದೇವಾಳು ನಮ್ಮ ವಂಶವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಳು; ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯುವಾಚ- ಅದ್ಯ ಜ್ಞಾತಂ ತ್ವಯಾ ಕಾಂತ ಸುತಾಯಾ ಗುಣದೂಷಣಮ್ । ತವ ಮೋಹೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ನಷ್ಟೇಯಂ ಶೃಣು ಸಾಂಪ್ರತಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯರು ಹೀಗೆಂದಳು: 'ಇಂದು ನೀನು, ಪ್ರಿಯ, ನಿನ್ನ ಮಗಳ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೀಯೆ; ನಿನ್ನ ಮೋಹದಿಂದ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವಳು ನಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ—ಈಗ ಕೇಳು.'
ತಾವದ್ವಿಲಾಡಯೇತ್ಪುತ್ರಂ ಯಾವತ್ಸ್ಯಾತ್ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕಃ । ಶಿಕ್ಷಾಬುದ್ಧ್ಯಾ ಸದಾ ಕಾಂತ ಪುನರ್ಮೋಹೇನ ಪೋಷಯೇತ್
ಮಗನು ಐದು ವರ್ಷವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುವವರೆಗೆ ಅವನನ್ನು ಪೋಷಿಸಬೇಕು; ಸದಾ ಪ್ರಿಯೆ, ಅವನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಬೇಕು, ಮತ್ತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆಸಬೇಕು.
ಸ್ನಾನಾಚ್ಛಾದನಕೈರ್ಭಕ್ಷ್ಯೈರ್ಭೋಜ್ಯೈಃ ಪೇಯೈರ್ನ ಸಂಶಯಃ । ಗುಣೇಷು ಯೋಜಯೇತ್ಕಾಂತ ಸದ್ವಿದ್ಯಾಸು ಚ ತಂ ಸುತಮ್
ಸ್ನಾನ, ಬಟ್ಟೆ, ತಿಂಡಿಗಳು, ಊಟ, ಪಾನ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತಾ, ಪ್ರಿಯೆ, ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಮಗನನ್ನು ಸದ್ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸತ್ಯವಾದ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಬೇಕು.
ಗುಣಶಿಕ್ಷಾರ್ಥಂನಿರ್ಮೋಹಃ ಪಿತಾ ಭವತಿ ಸರ್ವದಾ । ಪಾಲನೇ ಪೋಷಣೇ ಕಾಂತ ಸಂಮೋಹಃ ಪರಿಜಾಯತೇ
ಗುಣಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ತಂದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಮೋಹವಿಲ್ಲದೆ ಇರಬೇಕು; ಆದರೆ ಪೋಷಣೆ, ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯೆ, ಮೋಹ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಸಗುಣಂ ನ ವದೇತ್ಪುತ್ರಂ ಕುತ್ಸಯೇಚ್ಚ ದಿನೇದಿನೇ । ಕಾಠಿನ್ಯಂ ಚ ವದೇನ್ನಿತ್ಯಂ ವಚನೈಃ ಪರಿಪೀಡಯೇತ್
ಗುಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮಗನನ್ನು ಹೊಗಳಬಾರದು, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಗದರಿಸಬೇಕು; ಸದಾ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ, ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು.
ಯಥಾಹಿ ಸಾಧಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಸುವಿದ್ಯಾಂ ಜ್ಞಾನತತ್ಪರಃ । ಅಭಿಮಾನೇಚ್ಛಲೇನಾಪಿ ಪಾಪಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರದೂರತಃ
ಹಾಗೆಯೇ ಸದಾ ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬೇಕು; ಅಹಂಕಾರದ ನೆಪದಲ್ಲಾದರೂ, ಪಾಪವನ್ನು ದೂರದಿಂದಲೇ ತೊರೆದು ಬಿಡಬೇಕು.
ನೈಪುಣ್ಯಂ ಜಾಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾಸು ಚ ಗುಣೇಷು ಚ । ಮಾತಾ ಚ ತಾಡಯೇತ್ಕನ್ಯಾಂ ಸ್ನುಷಾಂ ಶ್ವಶ್ರೂರ್ವಿತಾಡಯೇತ್
ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು, ಅತ್ತೆ ತನ್ನ ಸೊಸೆಯನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು.
ಗುರುಶ್ಚ ತಾಡಯೇಚ್ಛಿಷ್ಯಂ ತತಃ ಸಿಧ್ಯಂತಿ ನಾನ್ಯಥಾ । ಭಾರ್ಯಾಂ ಚ ತಾಡಯೇತ್ಕಾಂತ ಅಮಾತ್ಯಂ ನೃಪತಿಸ್ತಥಾ
ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು, ಆಗಲೇ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಡನು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು, ರಾಜನು ತನ್ನ ಸಚಿವನನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು.
ಹಯಂ ಚ ತಾಡಯೇದ್ಧೀರೋ ಗಜಂ ಮಾತ್ರೋ ದಿನೇದಿನೇ । ಶಿಕ್ಷಾಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪ್ರಸಿಧ್ಯಂತಿ ತಾಡನಾತ್ಪಾಲನಾದ್ವಿಭೋ
ಧೈರ್ಯವಂತನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು, ತಾಯಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಆನೆಯನ್ನು ತಿದ್ದಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಒಡೆಯನೇ.