ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಣಮ್ಯ ತೇ ಸರ್ವೇ ಸಮೂಚುಃ ಕಶ್ಯಪಂ ತದಾ । ದಾನವಾ ಊಚುಃ- ಭವದ್ವೀರ್ಯಾತ್ಸಮುತ್ಪತ್ತಿರಸ್ಮಾಕಂ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ
ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ದೇವತಾನಾಂ ಮಹಾಭಾಗ ದಾನವಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ । ವಯಂ ಚ ದಾನವಾಃ ಸರ್ವೇ ಬಲವೀರ್ಯಪರಾಕ್ರಮಾಃ
ದಾನವರು ಹೇಳಿದರು: ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿಮ್ಮ ವೀರ್ಯದಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಜನನವಾಗಿದೆ; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದಾನವರಿಗೂ ನೀವು ಕಾರಣ.
ಉಪಾಯಜ್ಞಾಃ ಸುಧೀರಾಶ್ಚ ಉದ್ಯಮೇನ ಸಮನ್ವಿತಾಃ । ವಯಂ ತು ಬಹವಸ್ತಾತ ದೇವಾಸ್ತ್ವಲ್ಪಾಸ್ತಥೈವ ಚ
ನಾವು ದಾನವರು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳು, ವೀರರು, ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು; ಉಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರು; ನಾವು ಅನೇಕರು, ತಂದೆ, ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯವರು.
ಕಥಂ ಜಯಂತಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ವಯಂ ಭಗ್ನಾ ಮಹಾಹವಾತ್ । ತತ್ಕಿಂ ವೈ ಕಾರಣಂ ತಾತ ಬಲತೇಜಃ ಸಮನ್ವಿತಾಃ
ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ನಾವು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತೇವೆ? ತಂದೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕಾರಣವೇನು?
ಮತ್ತನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಾಮೇಕೈಕಸ್ಯ ಮಹಾಮತೇ । ಬಲಮಸ್ತಿ ಚ ದೈತ್ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ದೇವೇಷು ತಾದೃಶಮ್
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೈತ್ಯನಿಗೂ ಸಾವಿರ ಮದಮತ್ತ ಆನೆಗಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಇದೆ, ಮಹಾಮತಿವಂತನೆ; ಅಂತಹ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.
ಜಯಶ್ಚ ದೃಶ್ಯತೇ ತಾತ ದೇವೇಷ್ವೇವ ಮಹಾಹವೇ । ತತ್ಸರ್ವಂ ಕಥಯಸ್ವೈವ ಸಂಶಯಂಛೇತ್ತುಮರ್ಹಸಿ
ಆದರೂ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೇ ಜಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು.
ಕಶ್ಯಪ ಉವಾಚ- ಶೃಣುಧ್ವಂ ಪುತ್ರಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಜಯಸ್ಯಾಪಿ ಚ ಕಾರಣಮ್ । ಯಸ್ಮಾದ್ಧಿ ದೇವತಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಮರೇ ಜಯಿನೋಽಭವನ್
ಕಶ್ಯಪನು ಹೇಳಿದರು: ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳೇ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿರಿ; ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಜಯಶಾಲಿಗಳಾದರು ಎಂಬುದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ವೀರ್ಯನಿರ್ವಾಪಕಸ್ತಾತೋ ಮಾತಾಕ್ಷೇತ್ರಮಿದಂ ಸದಾ । ಧಾರಣೇ ಪಾಲನೇ ಚೈವ ಪೋಷಣೇ ಚ ಯಥೈವ ಹಿ
ತಂದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭಭೂಮಿ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ; ಪೋಷಣೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಷಮಾರ್ಥೇ ತು ಪಿತಾ ಪುತ್ರೇ ಚ ವೈ ತಥಾ । ಅತ್ರ ಪ್ರಧಾನಂ ಕರ್ಮೈವ ಮಾಮೇವಂ ಬುದ್ಧಿರಾಶ್ರಿತಾ
ವಿಷದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮಗನಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಅದೇ ರೀತಿ ಮಗನೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಕರ್ಮವೇ; ನಾನು ಹೀಗೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
ದ್ವೈವಿಧ್ಯಂ ಕರ್ಮಸಂಬಂಧಂ ಪಾಪಪುಣ್ಯಸಮುದ್ಭವಮ್ । ಸತ್ಯಮೇವ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕ್ರಿಯತೇ ಧರ್ಮ ಉತ್ತಮಃ
ಕರ್ಮದ ಸಂಬಂಧ ಎರಡು ರೀತಿಯದು, ಪಾಪ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮ.
ತಪೋಧ್ಯಾನಸಮಾಯುಕ್ತಂ ತಾರಣಾಯ ಹಿ ತಂ ಸುತಾಃ । ಪತನಾಯ ಪಾತಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸರ್ವದೈವ ನ ಸಂಶಯಃ
ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಮಕ್ಕಳೇ. ಪಾಪಕಾರ್ಯ ಎಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ಬಲೇನ ಪರಿವಾರೇಣ ಆಭಿಜಾತ್ಯೇನ ಪುತ್ರಕಾಃ । ಪುಣ್ಯಹೀನಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ವೈ ತದ್ಬಲಂ ವಿಕಲಾಯತೇ
ಬಲ, ಕುಟುಂಬ, ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕುಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಆ ಬಲವೂ ದುರ್ಬಲವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ, ಮಕ್ಕಳೇ.
ಉನ್ನತಾ ಗಿರಿದುರ್ಗೇಷು ವೃಕ್ಷಾಃ ಸಂತಿ ಸುಪುತ್ರಕಾಃ । ಪತಂತಿ ವಾತವೇಗೇನ ಸಮೂಲಾಸ್ತು ಘನಾಸ್ತಥಾ
ಪರ್ವತದ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮರಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಮಕ್ಕಳೇ, ಗಾಳಿ ಬಲದಿಂದ ಅವು ಬೇರುಸಹಿತ ಬಿದ್ದಹೋಗುತ್ತವೆ, ಮೋಡಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ.
ಸತ್ಯಧರ್ಮವಿಹೀನಾಸ್ತೇ ತಥಾಯಾಂತಿ ಯಮಕ್ಷಯಮ್ । ಸಾಧಾರಣಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಚ ಧರ್ಮ ಏಷ ಸುಪುತ್ರಕಾಃ
ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದವರು ಯಮನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ನಿಯಮ, ಮಕ್ಕಳೇ.
ಯೇನ ಸಂತರತೇ ಜಂತುರಿಹ ಚೈವ ಪರತ್ರ ಚ । ತದ್ಯುಷ್ಮಾಭಿಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಂ ಸತ್ಯಂ ಧರ್ಮಸಮನ್ವಿತಮ್
ಯಾವುದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪಾರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಆ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀವು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ.
ಅಧರ್ಮಮಾಸ್ಥಿತಂ ಪುತ್ರಾ ಯುಷ್ಮಾಭಿಃ ಸತ್ಯವರ್ಜಿತೈಃ । ಸತ್ಯಧರ್ಮತಪೋಭ್ರಷ್ಟಾಃ ಪತಿತಾ ದುಃಖಸಾಗರೇ
ಮಕ್ಕಳೇ, ನೀವು ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದೀರಿ; ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೂರವಾದ ನೀವು ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದೀರಿ.
ದೇವಾಶ್ಚ ಸತ್ಯಸಂಪನ್ನಾಃ ಶ್ರೇಯಸಾ ಚ ಸಮನ್ವಿತಾಃ । ತಪಃ ಶಾಂತಿದಮೋಪೇತಾಃ ಸುಪುಣ್ಯಾ ಪಾಪವರ್ಜಿತಾಃ
ದೇವತೆಗಳು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಶುಭದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾರೆ; ತಪಸ್ಸು, ಶಾಂತಿ, ಮತ್ತು ದಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಬಹುಪುಣ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಪವಿಲ್ಲದವರು.
ಯತ್ರ ಸತ್ಯಂ ಚ ಧರ್ಮಶ್ಚ ತಪಃ ಪುಣ್ಯಂ ತಥೈವ ಚ । ಯತ್ರ ವಿಷ್ಣುರ್ಹೃಷೀಕೇಶೋ ಜಯಸ್ತತ್ರ ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ
ಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಿಷ್ಣು, ಹೃಷೀಕೇಶನು ಇದ್ದಾನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಜಯವು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.
ತೇಷಾಂ ಸಹಾಯಃ ಸಂಭೂತೋ ವಾಸುದೇವಃ ಸನಾತನಃ । ತಸ್ಮಾಜ್ಜಯಂತಿ ತೇ ದೇವಾಃ ಸತ್ಯಧರ್ಮಸಮನ್ವಿತಾಃ
ಅವರಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ವಾಸುದೇವನು ಸಹಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಆದುದರಿಂದ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇವತೆಗಳು ಜಯಶಾಲಿಗಳು.
ಸಹಾಯೇನ ಬಲೇನೈವ ಪೌರುಷೇಣ ತಥೈವ ಚ । ಭವಂತಃ ಕಿಲ ವೈ ಪುತ್ರಾಸ್ತಪಃ ಸತ್ಯವಿವರ್ಜಿತಾಃ
ಸಹಾಯ, ಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಮಕ್ಕಳೇ, ನೀವು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದೀರಿ.
ಯಸ್ಯ ವಿಷ್ಣುಃ ಸಹಾಯಶ್ಚ ತಪಶ್ಚೈವ ಬಲಂ ತಥಾ । ತಸ್ಯೈವ ಚ ಜಯೋ ದೃಷ್ಟ ಇತಿ ಧರ್ಮವಿದೋ ವಿದುಃ
ಯಾರಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವು ಸಹಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬಲವೂ ಇದೆ, ಅವನಿಗೇ ಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯೂಯಂ ಧರ್ಮವಿಹೀನಾಸ್ತು ತಪಃ ಸತ್ಯವಿವರ್ಜಿತಾಃ । ಐಂದ್ರಂ ಪದಂ ಬಲೇನೈವ ಪ್ರಾಪ್ತವಂತಶ್ಚ ಪೂರ್ವತಃ
ನೀವು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ, ಹಿಂದೆ ಬಲದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀರಿ.
ತಪೋ ವಿನಾ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಾ ಧರ್ಮೇಣ ಯಶಸಾ ವಿನಾ । ಬಲದರ್ಪಗುಣೈಃ ಪುತ್ರಾ ನ ಪ್ರಾಪ್ಯಮೈನ್ದ್ರಕಂ ಪದಮ್
ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳೇ, ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ, ಮಕ್ಕಳೇ, ಬಲ, ಅಹಂಕಾರ ಅಥವಾ ಗುಣಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾಪ್ಯಾಪ್ಯೈಂದ್ರಂ ಪದಂ ಪುತ್ರಾಸ್ತತೋ ಭ್ರಷ್ಟಾ ಭವಂತಿ ಹಿ । ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಯಂ ಪ್ರಕುರ್ವಂತು ತಪಃ ಪುತ್ರಾಃ ಸಮನ್ವಿತಾಃ
ಮಕ್ಕಳೇ, ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತೀರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು.
ಅವಿರೋಧೇನ ಸಂಯುಕ್ತಾ ಜ್ಞಾನಧ್ಯಾನಸಮನ್ವಿತಾಃ । ವೈರಂ ಚೈವ ನ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕೇಶವೇನ ಸಮಂ ಕದಾ
ವೈರವಿಲ್ಲದೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಕೂಡಿಕೊಂಡು, ನೀವು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೇಶವನೊಂದಿಗೆ ಶತ್ರುತ್ವ ಮಾಡಬಾರದು.
ಏವಂವಿಧಾ ಯದಾ ಪುತ್ರಾ ಯೂಯಂ ಧನ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯಥ । ಪರಾಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ತದಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಯಾಸ್ಯಥ ನ ಸಂಶಯಃ
ಮಕ್ಕಳೇ, ನೀವು ಹೀಗೆ ನಡೆದರೆ ಧನ್ಯರಾಗುತ್ತೀರಿ; ಆಗ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಪರಮ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ.
ಏವಂ ಸಂಭಾಷಿತಾಸ್ತೇ ತು ಕಶ್ಯಪೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ । ಸಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಪಿತುರ್ವಾಕ್ಯಂ ದಾನವಾಸ್ತೇ ಮಹೌಜಸಃ
ಮಹಾತ್ಮ ಕಶ್ಯಪನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದಾನವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿದರು.
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಕಶ್ಯಪಂ ಭಕ್ತ್ಯಾ ಸಮುತ್ಥಾಯ ತ್ವರಾನ್ವಿತಾಃ । ಸುಮಂತ್ರಂ ಚಕ್ರಿರೇ ದೈತ್ಯಾಃ ಪರಸ್ಪರಸಮಾಹಿತಾಃ
ದೈತ್ಯರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಎದ್ದು, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪೂ ರಾಜಾ ತಾನುವಾಚಾಥ ದಾನವಾನ್ । ತಪಶ್ಚೈವ ಕರಿಷ್ಯಾಮೋ ದುಷ್ಕರಂ ಸರ್ವದಾಯಕಮ್
ಆಗ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ರಾಜನು ದಾನವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು: 'ನಾವು ಬಹಳ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡೋಣ, ಅದು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.'
ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷಸ್ತದೋವಾಚ ಕರಿಷ್ಯೇ ದಾರುಣಂ ತಪಃ । ತತೋ ಬಲೇನ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ
ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನು ಹೀಗೆಂದನು: 'ನಾನು ಭಯಾನಕವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ; ಅದರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ.'