ಕ್ಷೀರೋದಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಕೂಲಂ ಜಗಾಮ ಹರಿರೀಶ್ವರಃ। ನಾರಸಿಂಹಂ ವಪುರ್ದೇವಃ ಸ್ಥಾಪಯಿತ್ವಾ ಸುದೀಪ್ತಿಮಾನ್
ಹರಿ, ಈಶ್ವರನು, ಉತ್ತರ ಕಡೆಯ ಪಾರಿಜಾತ ಸಮುದ್ರದ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋದನು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ನರಸಿಂಹ ರೂಪವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟನು.
ಪೌರಾಣಂ ರೂಪಮಾಸ್ಥಾಯ ಪ್ರಯಯೌ ಗರಡಧ್ವಜಃ। ಅಷ್ಟಚಕ್ರೇಣ ಯಾನೇನ ಭೂತಿಯುಕ್ತೇನ ಭಾಸ್ವತಾ
ಪೌರಾಣಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಗರುಡಧ್ವಜನು, ಎಂಟು ಚಕ್ರಗಳಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ರಥದಲ್ಲಿ, ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಹೊರಟನು.
ಅವ್ಯಕ್ತಪ್ರಕೃತಿರ್ದೇವಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಂ ಗತವಾನ್ಪ್ರಭುಃ
ಅಪ್ರಕಟ ಸ್ವರೂಪದ ದೇವರು, ಪ್ರಭು ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
ಶ್ರೀ ಭೀಷ್ಮ ಉವಾಚ-। ನರಸಿಂಹಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ತ್ವಯೇರಿತಂ। ತಥಾ ಭವಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಭೈರವಸ್ಯಾಭಿಧೀಯತಾಮ್
ಶ್ರೀ ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ನರಸಿಂಹನ ಮಹಿಮೆಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಈಗ ಭವನಾದ ಭೈರವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಳು.'
ಪುಲಸ್ತ್ಯ ಉವಾಚ। ತಸ್ಯಾಪಿ ದೇವದೇವಸ್ಯ ಶೃಣು ತ್ವಂ ಕರ್ಮ ಚೋತ್ತಮಂ। ಆಸೀದ್ದೈತ್ಯೋಂಧಕೋ ನಾಮ ಭಿನ್ನಾಂಜನಚಯೋಪಮಃ
ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದನು: 'ಆ ದೇವತೆಗಳ ದೇವರ ಮಹತ್ವದ ಕೃತ್ಯವನ್ನೂ ಕೇಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕ ಎಂಬ ದೈತ್ಯನು ಇದ್ದನು, ಅವನು ಬಿಚ್ಚಿದ ಕಜ್ಜಲದ ಗುಡ್ಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದನು.'
ತಪಸಾ ಮಹತಾ ಯುಕ್ತೋ ಹ್ಯವಧ್ಯಸ್ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಮ್। ಸ ಕದಾಚಿನ್ಮಹಾದೇವಂ ಪಾರ್ವತ್ಯಾ ಸಹಿತಂ ವಿಭುಂ
ಮಹಾ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಜೇಯನಾಗಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ ಅವನು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದನು.
ಕ್ರೀಡಮಾನಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹರ್ತುಂ ದೇವೀಂ ಪ್ರಚಕ್ರಮೇ। ಏತಾಂ ದೇವೀಂ ಹರಾಮ್ಯದ್ಯ ವಿಯೋಗೇ ಮೃತ್ಯುಮೇಷ್ಯತಿ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. 'ಈ ದೇವಿಯನ್ನು ನಾನು ಇಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ; ಅವಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ಅವಳು ಸಾಯುತ್ತಾಳೆ' ಎಂದುಕೊಂಡನು.
ತತಃ ಸ್ಥಿರಾ ಭವಿತ್ರೀ ಮೇ ಭಾರ್ಯೈಷಾ ಲೋಕಸುಂದರೀ। ಬಿಬೌಷ್ಠಂ ಚಾರುವದನಂ ಚಾರುಕಾಂತತರಂ ಮುಖಂ
ಆಕೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸೌಂದರ್ಯದವಳು, ಲೋಕದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಳಾಗಿ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಬೇಕು. ಅವಳ ತುಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಮನೋಹರವಾದ ಮುಖವು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ.
ಯದ್ಯೇಷಾ ನ ಭವೇದ್ಭಾರ್ಯಾ ಜೀವಿತೇ ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನಮ್। ಏತಾಂ ಮತಿಮಥಾಸ್ಥಾಯ ಮಂತ್ರಿಭಿಃ ಸಹ ಮಂತ್ರ್ಯ ಚ
ಈಕೆ ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗದಿದ್ದರೆ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದನು.
ಚಕ್ರೇ ಯೋಗಂ ಸಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಸೇನಾಪತಿಮಭಾಷತ। ಆನಯಸ್ವ ರಥಂ ಮಹ್ಯಂ ಜೈತ್ರಂ ದೇವನಿಪಾತನಮ್
ಆಮೇಲೆ ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸೇನಾಧಿಪತಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನನಗೆ ವಿಜಯದ ರಥವನ್ನು, ದೇವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ರಥವನ್ನು ತಂದುಕೊ' ಎಂದು.
ಜಯಿಷ್ಯೇ ತ್ರಿದಶಾನ್ಸರ್ವಾನ್ವಿಷ್ಣುರುದ್ರಪುರೋಗಮಾನ್। ಹರಿಷ್ಯೇ ಪರ್ವತಸುತಾಂ ತಯಾ ಮೇಽಪಹೃತಂ ಮನಃ
'ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ರುದ್ರನನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತೇನೆ; ಪರ್ವತಕುಮಾರಿಯನ್ನು ನಾನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಅವಳು ಕದಿದಿದ್ದಾಳೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಮಂತ್ರಿಣಾ ತಸ್ಯ ಚಾಖ್ಯಾತಃ ಕನಕಸ್ಯ ವಧಸ್ಸುರೈಃ। ಪರಭಾರ್ಯಾನುರಕ್ತಸ್ಯ ಕೃತೋ ದೇವೈಃ ಸವಾಸವೈಃ
ಅವನ ಮಂತ್ರಿ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು: ಇತರರ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಆಸಕ್ತನಾದ ಕನಕನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನು ಸೇರಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು.
ತತಃ ಕೋಪಪರೀತಾತ್ಮಾ ಹನ್ಮಿ ದೇವಾನ್ಸಶಂಕರಾನ್। ತಂ ಹತ್ವಾ ದಾನವಂ ಶಕ್ರೋ ಭಯಾದಂಧಾಸುರಸ್ಯ ಚ
ಅದರಿಂದ ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅವನು, 'ನಾನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು, ಶಂಕರನನ್ನೂ ಸೇರಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಆ ದಾನವನನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ, ಇಂದ್ರನು ಆಂಧಕಾಸುರನ ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದನು.
ಜಗಾಮ ಶರಣಾನ್ವೇಷೀ ಕೈಲಾಸಂ ಶಂಕರಾಲಯಂ। ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಣಮ್ಯ ದೇವೇಶಂ ಚಂದ್ರಾರ್ದ್ಧಕೃತಶೇಖರಂ
ಅವನಿಂದ ಭಯಪಟ್ಟು, ಇಂದ್ರನು ಆಶ್ರಯ ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ, ಶಂಕರನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಚಂದ್ರಾರ್ಧವನ್ನು ಕಿರೀಟವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ ದೇವಾಧಿದೇವನನ್ನು ನೋಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
ಭೀತೋ ವಿಜ್ಞಾಪಯಾಮಾಸ ಧೃತಸಾಹಸ್ರಲೋಚನಃ। ಅಭಯಂ ದೇಹಿ ಮೇ ದೇವ ದಾನವಾದಂಧಕಾದಹಂ
ಭಯದಿಂದ, ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಇಂದ್ರನು ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು: 'ದೇವಾ, ಆಂಧಕಾಸುರನಿಂದ ನನಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿ' ಎಂದು.
ಬಿಭೇಮಿ ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋದ್ಯ ಮಯಾ ಯುಧಿ ನಿಪಾತಿತಃ। ತದ್ಯಾವನ್ನ ಸ ಜಾನಾತಿ ಹತಂ ಪುತ್ರಂ ಮಹಾಸುರಃ
'ನಾನು ಅವನ ಮಗನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತಿದೆ; ಆ ಮಹಾಸುರನು ತನ್ನ ಮಗ ಸತ್ತಿದ್ದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮುನ್ನ—' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ತಾವತ್ತತ್ರಸ್ಥ ಏವಾಶು ಹನ್ಯತಾಂ ಮದ್ಭಯಾವಹಃ। ಸ್ತ್ರೀಲೌಲ್ಯಾದ್ದಾನವಃ ಕ್ರೂರಃ ಪರಭಾರ್ಯಾಪಹಾರಕಃ
'ನನಗೆ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಆ ಕ್ರೂರ ದಾನವನನ್ನು, ಇತರರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವನನ್ನು, ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಆಸೆಪಡುವವನನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಸರ್ವಥಾ ಘಾತನೀಯಸ್ತೇ ಭವತಾ ಸುರಸತ್ತಮ। ಶಕ್ರಸ್ಯೈವಂ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶರಣ್ಯಃ ಶಂಕರಸ್ತದಾ
'ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೀನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲೇಬೇಕು' ಎಂದು ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ರಯನಾದ ಶಂಕರನು—
ದದಾವಭಯಮೇವಾಸೌ ಮಾ ಭೈರಿತಿ ಶತಕ್ರತೋಃ। ದತ್ತಾಭಯೋಥ ಕೈಲಾಸಾದಾಜಗಾಮ ಕುಶಸ್ಥಲೀಮ್
ಅವನಿಗೆ 'ಭಯಪಡಬೇಡ ಶತಕ್ರತು' ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿ, ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಕುಶಸ್ಥಳಿಗೆ ಹೊರಟನು.
ವೃತೋ ಭೂತಗಣೈರೀಶೋ ವಧಾರ್ಥಮಂಧಕಸ್ಯ ತು। ಕೃತ್ವಾ ರೂಪಂ ಮಹಾಕಾಯಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಸುಭೈರವಂ
ಭೂತಗಣಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಈಶ್ವರನು, ಆಂಧಕಾಸುರನ ವಧೆಗೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಮಹಾಕಾಯ, ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.
ಸರ್ಪೈರ್ಜ್ವಲದ್ಭಿರ್ಧಾವದ್ಭಿರ್ಭೀಮಂ ಭೀಮಭುಜಂಗವತ್। ಜಟಾಸಟಾಭಿರಾಕಾಶಂ ಫಣಿರತ್ನಶಿಖಾರ್ಚಿಷಾ
ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವ, ಓಡಾಡುವ ಭಯಾನಕ ನಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅವನ ಜಟೆಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿದವು; ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿರಿದ ಹವಳದ ಹೂಡುಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ದಹನ್ನತೀವತೇಜೋಭಿಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿರಿವ ಸಂಕ್ಷಯೇ। ಮುಖೈರ್ದಂಷ್ಟ್ರಾಂಕುರಾಂಕೈಶ್ಚ ದ್ವಿತೀಯೇನ್ದುಕಲೋಜ್ಜ್ವಲೈಃ
ಅತೀವ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದಹಿಸುತ್ತ, ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ, ಅವನ ಮುಖಗಳು ಭಯಂಕರವಾದ ದಂತಗಳೊಂದಿಗೆ, ಚಂದ್ರಕಲೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಪಾತಾಲೋದರರೂಪಾಭೈರ್ಭೈರವಾರಾವನಾದಿಭಿಃ। ಭುಜೈರನೇಕಸಾಹಸ್ರೈರ್ಬಹುಶಸ್ತ್ರಕೃತಗ್ರಹಃ
ಪಾತಾಳದಂತಿರುವ ರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭೈರವ ಮತ್ತು ಅರಾವನಾದ ಭೀಕರ ಗರ್ಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಾವಿರಾರು ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದನು.
ಬಹ್ವಾಭರಣಭೂಷಾಢ್ಯೈ ರಣೇ ಘೋರನಿನಾದಿಭಿಃ। ಸಿಂಹಚರ್ಮಪರೀಧಾನಂ ವ್ಯಾಘ್ರತ್ವಗುತ್ತರೀಯಕಂ
ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರವಾದ ಶಬ್ದದಿಂದ ಗೋಜಾರಿಸಿದನು; ಅವನು ಸಿಂಹಚರ್ಮವನ್ನು ಉಡುಪಾಗಿ, ಹುಲಿಚರ್ಮವನ್ನು ಮೇಲಂಗಿಯಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದನು.
ಗಜಾಜಿನಕೃತಾಟೋಪಂ ಪತದ್ಭೃಂಗರವಾಕುಲಂ। ಈದೃಗ್ರೂಪಂ ವಿಧಾಯೇಶೋ ದನುದೈತ್ಯಭಯಾವಹಂ
ಯಜಮಾನನು ಆನೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಭೃಂಗಗಳ ಹೂಂಕರದಿಂದ ತುಂಬಿದಂತಹ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು. ಆ ರೂಪ ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಭಯಪಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.
ಅವಾತರನ್ಮಹೀಂ ಭೀಮೋ ದನೂನಾಂ ಕ್ಷಯಕಾರಕಃ। ಅಂಧಾಸುರೋಪಿ ದನುಜಃ ಪುತ್ರಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಹತಂ ಯುಧಿ
ಅವನು ಭೀಕರನಾಗಿ, ದಾನವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಆಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದನು. ಆಂಧ್ರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗನು ಸತ್ತಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
ಕ್ರೋಧೇನ ತಮಸಾವಿಷ್ಟೋ ರಣತೂರ್ಯಾಣ್ಯಚೋದಯತ್। ಸಂಹತ್ಯಾವಹಿತಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯತ್ರ ತೇ ತ್ರಿದಶಾಃ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಕೋಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಆ ಆಂಧ್ರನು ಯುದ್ಧದ ಮೃದಂಗಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದನು.
ಮಹತ್ಯಾ ಸೇನಯಾ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ರಥವಾರಣಯುಕ್ತಯಾ। ತೇ ದೇವಾ ದಾನವಾನ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಮಹಾಹವಕೃತಾದರಾನ್
ಬೃಹತ್ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ, ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳು ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ದಾನವರನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಗೊಂಡರು.
ವ್ಯಪಯಾತತನುತ್ರಾಣಾಃ ಶಂಭುಂ ಶರಣಮನ್ವಯುಃ। ಮಾ ಭೈರಿತಿ ಚ ತಾನ್ದೇವೋ ದೇವಾನುಕ್ತ್ವಾ ತ್ರಿಲೋಚನಃ
ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಣ್ಣ ಕವಚಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶಂಭುವಿನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದರು. ತ್ರಿನೇತ್ರ ದೇವರು ಅವರಿಗೆ "ಭಯಪಡಬೇಡಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಗೃಹೀತ್ವಾ ಶೂಲಮಾತಿಷ್ಠದ್ದಂಷ್ಟ್ರಾರವಧರೋ ರುಷಾ। ಅಂಧಕೇನಾಥ ರುಷ್ಟೇನ ಶತಕೋಟಿಶರೈರ್ಗಣಾಃ
ಅವನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕೋಪದಿಂದ ದಂತಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ನಿಂತನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಂಧಕನು ಕೋಪದಿಂದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಬಾಣಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಡೆದನು.