ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಾಣಾಚ್ಛಂಸಿ ಸ್ತೋತಾರೌ ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ। ಮೇಢ್ರಾಚ್ಚ ಮೈತ್ರಾವರುಣಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾತಾರಮೇವ ಚ
ಬ್ರಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಛಂಸಿ, ಎಲ್ಲ ಸ್ಟೋತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಢ್ರದಿಂದ ಮೈತ್ರಾವರುಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾತೃ ಕೂಡ ಜನಿಸಿದರು.
ಉದರಾತ್ಪ್ರತಿಹರ್ತಾರಂ ಪೋತಾರಂ ಚೈವ ಪಾರ್ಥಿವ। ಪಾಣಿಭ್ಯಾಮಥ ಚಾಗ್ನೀಧ್ರಮುನ್ನೇತಾರಂ ಚ ಯಾಜುಷಮ್
ಉದರದಿಂದ ಪ್ರತಿಹಾರ್ತೃ ಮತ್ತು ಪೊತ್ರು, ರಾಜನೇ, ಮತ್ತು ಕೈಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಧ್ರ ಹಾಗೂ ಯಾಜ್ಞಿಕ ಉನ್ನೇತ್ರು ಜನಿಸಿದರು.
ಅಚ್ಛಾವಾಕಮಥೋರುಭ್ಯಾಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಚ ಸಾಮಗಮ್। ಏವಮೇವಂ ಸ ಭಗವಾನ್ಷೋಡಶೈತಾನ್ಜಗತ್ಪತಿಃ
ಮಂಡಿಗಳಿಂದ ಅಚ್ಚಾವಾಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಗ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರು ಜನಿಸಿದರು; ಹೀಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ಭಗವಂತನು ಈ ಹದಿನಾರು ಜನರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ಸ್ವಯಂಭೂಃ ಸರ್ವಯಜ್ಞಾನಾಮೃತ್ವಿಜೋಽಸೃಜದುತ್ತಮಾನ್। ತದಾ ಚೈಷ ಮಹಾಯೋಗೀ ಪುರುಷೋ ಯಜ್ಞಸಂಜ್ಞಿತಃ
ಸ್ವಯಂಭುವು ಎಲ್ಲಾ ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರುತ್ವಿಜರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಆಗ ಮಹಾಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಯಜ್ಞ ಎಂಬ ಪುರುಷನು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು.
ವೇದಾಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಸರ್ವೇ ಸಹಾಂಗೋಪನಿಷತ್ಕ್ರಿಯಾಃ। ಸ್ವಪಿತ್ಯೇಕಾರ್ಣವೇ ಚೈವ ಯದಾಶ್ಚರ್ಯಮಭೂತ್ಪುರಾ
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳು, ಅವುಗಳ ಅಂಗಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು ಒಂದೇ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇದ್ದವು.
ಶ್ರೂಯತಾಂ ತು ತದಾ ವಿಪ್ರೋ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಃ ಕುತೂಹಲಾತ್। ಗೀರ್ಣೋ ಭಗವತಾ ತೇನ ಕುಕ್ಷಾವಾಸೀನ್ಮಹಾಮುನಿಃ
ಆಗ, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಮಹರ್ಷಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಭಗವಂತನಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ಕೇಳು.
ಬಹುವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಯುಸ್ತಸ್ಯೈವ ವರತೇಜಸಃ। ಅಟಂಸ್ತೀರ್ಥಪ್ರಸಂಗೇನ ಪೃಥಿವೀತೀರ್ಥಗೋಚರಃ
ಅವನಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯವೂ, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸೂ ಇದ್ದವು; ಅವನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯ ಪವಿತ್ರ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಆಶ್ರಮಾಣಿ ಚ ಪುಣ್ಯಾನಿ ದೇವತಾಯತನಾನಿ ಚ। ದೇಶಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಚಿತ್ರಾಣಿ ಪುರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ
ಅವನು ಪುಣ್ಯಾಶ್ರಮಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ವಿಚಿತ್ರ ದೇಶಗಳು, ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಜಪಹೋಮಪರಾಃ ಶಾಂತಾಸ್ತಪೋಭಿರಮಲಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ। ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಸ್ತತಸ್ತಸ್ಯ ಶನೈರ್ವಕ್ತ್ರಾದ್ವಿನಿರ್ಗತಃ
ಜಪ ಮತ್ತು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ, ಶಾಂತರು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದವರನ್ನು ಅವನು ನೆನಪಿಸಿದನು; ನಂತರ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವನ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.
ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಂ ನ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಜಾನೀತೇ ದೇವಮಾಯಯಾ। ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ತಸ್ಯ ಉದರಾದೇಕಾರ್ಣವಮಥೋ ಜಗತ್
ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗ ದೇವಮಾಯೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ; ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಅವನು ಒಂದೇ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಸರ್ವತಸ್ತಮಸಾಛನ್ನಂ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯೋನ್ವವೈಕ್ಷತ। ತಸ್ಯೋತ್ಪನ್ನಂ ಭಯಂ ತೀವ್ರಂ ವ್ಯತ್ಯಯಂ ಚಾತ್ಮಜೀವಿತಮ್
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ನೋಡಿದನು; ಅವನಿಗೆ ಭಯವೂ, ತನ್ನ ಜೀವದ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕವೂ ಉಂಟಾಯಿತು.
ದೇವದರ್ಶನಸಂಹೃಷ್ಟೋ ವಿಸ್ಮಯಂ ಪರಮಂ ಗತಃ। ಸೋಽಚಿಂತಯದಮೋಘಾತ್ಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯೋಥ ಶಂಕಿತಃ
ದೇವರ ದರ್ಶನದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಅವನು ಅಪಾರ ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು; ಅಪ್ರಮಾದಾತ್ಮನಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
ಕಿಂ ನು ಸ್ಯಾಚ್ಚಿತ್ತಸಂಮೋಹಃ ಕಿಂ ನು ಸ್ವಪ್ನೋನುಭೂಯತೇ। ವ್ಯಕ್ತಮನ್ಯತರೋ ಭಾವ ಏತಯೋರ್ಭವಿತಾ ಮಮ
ಇದು ಮನಸ್ಸಿನ ಗೊಂದಲವೇ? ಅಥವಾ ನಾನು ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೇ? ಈ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ನನಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
ನ ಹಿ ಸ್ವಪ್ನೋ ಹ್ಯಯಂ ಸತ್ಯಯುಕ್ತಂ ಯತ್ಸತ್ಯಮರ್ಹತಿ। ನಷ್ಟಚಂದ್ರಾರ್ಕಪವನೋ ನಷ್ಟಪರ್ವತಭೂತಲಃ
ಇದು ಕನಸು ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ; ಸತ್ಯವಾದುದು ಯೋಗ್ಯ; ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಗಾಳಿ, ಪರ್ವತ, ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.
ಕತಮಃ ಸ್ಯಾದಯಂ ಲೋಕ ಇತಿ ಶೋಕಮುಪಾಗತಃ। ದದರ್ಶ ಚಾಪಿ ಪುರುಷಂ ಸ್ವಪಂತಂ ಪರ್ವತೋಪಮಮ್
ಈ ಲೋಕ ಯಾವುದು ಎಂದು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಅವನು ಪರ್ವತದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವನಾಗಿ ಮಲಗಿರುವ ಪುರುಷನನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಸಲಿಲೇಽಧಮಥೋ ಮಗ್ನಂ ಜೀಮೂತಮಿವ ಸಾಗರೇ। ತಪಂತಮಿವ ತೇಜೋಭಿರಾಮುಕ್ತಶಶಿಭಾಸ್ಕರಮ್
ಅವನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಸಾಗರದಲ್ಲಿನ ಮೇಘದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದನು; ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಗಾಂಭೀರ್ಯಾತ್ಸಾಗರಮಿವ ಭಾಸಮಾನಮ್ಮವೌಜಸಾ। ದೇವಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಹಾಯಾತಃ ಕೋ ಭವಾನಿತಿ ವಿಸ್ಮಯಾತ್
ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಗಂಭೀರನೂ, ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನೂ ಆಗಿದ್ದ ಅವನು, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ 'ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದ ನೀನು ಯಾರು?' ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಯೋಚಿಸಿದನು.
ತಥೈವ ಚ ಮುನಿಃ ಕುಕ್ಷಿಂ ಪುನರೇವ ಪ್ರವೇಶಿತಃ। ಸಂಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಪುನಃ ಕುಕ್ಷಿಂ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಃ ಸವಿಸ್ಮಯಮ್
ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಗೆ ಸೆಳೆಯಲಾಯಿತು; ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ತಥೈವ ಚ ಪುನರ್ಭೂಯೋ ವಿಜಾನನ್ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಮ್। ಸ ತಥೈವ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಪೃಥಿವೀಮಟತೇ ವನಮ್
ಮತ್ತೆ, ಇದು ಕನಸಿನಂತೆ ಒಂದು ದೃಶ್ಯವೆಂದು ಅರಿತು, ಅವನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಅರಣ್ಯವನ್ನೂ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಜಲೋಪೇತಂ ವಿವಿಧಾನ್ಯಾಶ್ರಮಾಣಿ ಚ। ಕ್ರತುಭಿರ್ಯಜಮಾನಾಂಶ್ಚ ಸಮಾಪ್ತಗುರುದಕ್ಷಿಣೈಃ
ಅವನು ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಿವಿಧ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನೂ, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಗುರುಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಿದ ಯಜಮಾನರನ್ನೂ ನೋಡಿದನು.
ಅಪಶ್ಯದ್ದೇವಕುಕ್ಷಿಸ್ಥಾನ್ಯಜ್ಞಸ್ಥಾನ್ಶತಶೋ ದ್ವಿಜಾನ್। ಸದ್ವೃತ್ತಮಾಶ್ರಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ವರ್ಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪೂರ್ವಕಾಃ1.39.
ಅವನು ದೇವರ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ನೂರಾರು ಯಜ್ಞಸ್ಥಳಗಳನ್ನು, ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಗಳನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನೋಡಿದನು.
ಚತ್ವಾರ ಆಶ್ರಮಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವಿಲೋಕಿತಾ। ಏವಂ ವರ್ಷಶತಂ ಸಾಗ್ರಂ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯೇನ ಧೀಮತಾ
ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನೂ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿದನು; ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವಂತೆ ಆಯಿತು.
ಚರತಾ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ವಾ ತತ್ಕುಕ್ಷೌ ಹಿ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯತೇ। ತತಃ ಕದಾಚಿದಥ ವೈ ಪುನಃ ಕುಕ್ಷೇರ್ವಿನಿರ್ಗತಃ
ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಚರಿಸುವಾಗ, ಆ ಗರ್ಭದಲ್ಲೆಲ್ಲವೂ ಕಾಣಿಸಿತು; ನಂತರ, ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.
ಸುಪ್ತಂ ನ್ಯಗ್ರೋಧಶಾಖಾಯ ಾಂಬಾಲಮೇಕಂ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯ ಚ। ತಥೈವೈಕಾರ್ಣವಜಲೇ ನೀಹಾರೇಣಾವೃತಾಂತರೇ
ಅವನು ಅಶ್ವತ್ಥದೊಡಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಬ್ಬೇ ಒಂದು ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಕಂಡನು.
ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ರೀಡಿತೇ ಲೋಕೇ ಸರ್ವಭೂತವಿವರ್ಜಿತೇ। ಸ ಮುನಿರ್ವಿಸ್ಮಯಾವಿಷ್ಟಃ ಕೌತೂಹಲಸಮನ್ವಿತಃ
ಆ ಆಟವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಆ ಮುನಿ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ಬಾಲಮಾದಿತ್ಯಸಂಕಾಶಂ ನ ಶಕ್ನೋತ್ಯಭಿವೀಕ್ಷಿತುಮ್। ಸೋಪ್ಯಚಿಂತಯದೇಕಾಂತೇ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಸಲಿಲಸನ್ನಿಧೌ
ಆ ಮಗು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ನೀರಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ನಿಂತು ಯೋಚನೆಮಾಡಿದನು.
ಪೂರ್ವದೃಷ್ಟಮಿದಂ ಮೇನೇ ಶಂಕಿತೋ ದೇವಮಾಯಯಾ। ಅಗಾಧೇ ಸಲಿಲೇ ಶೇತೇ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಃ ಸವಿಸ್ಮಯಃ
ಇದು ನಾನು ಮೊದಲು ಕಂಡದ್ದೇ ಎಂದು ಅವನು ಅನುಮಾನದಿಂದ ದೇವರ ಮಾಯೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು; ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಆ ಆಳವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದನು.
ಪೂರ್ವವತ್ತಮಥೋ ದ್ರಷ್ಟುಮವ್ರಜತ್ತ್ರಸ್ತಲೋಚನಃ। ಸ ತಸ್ಮೈ ಭಗವಾನಾಹ ಸ್ವಾಗತೋ ಬಾಲ ಭೋ ಇತಿ
ಮುಂಬರುವಂತೆ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಲು ಹತ್ತಿರ ಹೋದನು, ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಭಯ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಆಗ ಭಗವಂತನು ಅವನಿಗೆ, 'ಸ್ವಾಗತ ಮಗು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಬಭಾಷೇ ಮೇಘತುಲ್ಯೇನ ಸ್ವರೇಣ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ। ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನ ಭೇತವ್ಯಮಾಗಚ್ಛಸ್ವ ಮಮಾಂತಿಕಮ್
ಮೆಘದಂತೆ ಘನವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ಹೇಳಿದರು: 'ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ಭಯಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಾ.'
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಉವಾಚ। ಕೋ ನಾಮ್ನಾ ಕೀರ್ತಯತಿ ಮಾಂ ಕುರ್ವನ್ಪರಿಭವಂ ಮಮ। ದಿವ್ಯವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಖ್ಯಂ ಧರ್ಷಯಂಶ್ಚೈವ ಮೇ ವಯಃ
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು: 'ಯಾರು ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ? ದೇವಮಾನದ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಹೀಗೇ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೇ?'