ನದಪುಣ್ಯೇ ಗಿರಿವರೇ ಕೋಕಿಲಾಶತಮಂಡಿತೇ। ನಾನಾಪಕ್ಷಿರವೋದ್ಯಾನೇ ನಾನಾಮೃಗಸಮಾಕುಲೇ
ಪವಿತ್ರ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರ, ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, ಹಲವಾರು ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ,色色 ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ,色色 ಮೃಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರ ತೋಟವಿತ್ತು.
ಸಿಂಹವ್ಯಾಘ್ರಸಮಾಕೀರ್ಣೇ ನಾನಾದ್ವಿಜಸಮಾವೃತೇ। ಗೃಧ್ರೋಲೂಕೌ ಪ್ರವಸಿತೌ ಬಹೂನ್ವರ್ಷಗಣಾನಪಿ
ಅಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಗಳು, ಹುಲಿಗಳು ತುಂಬಿದ್ದವು,色色 ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ಆ ಗಿಡುಗ ಮತ್ತು ಗೂಬೆ ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ವಾಸವಿದ್ದರು.
ಅಥೋಲೂಕಸ್ಯ ಭವನಂ ಗೃಧ್ರಃ ಪಾಪವಿನಿಶ್ಚಯಃ। ಮಮೇದಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾಽಸೌ ಕಲಹಂ ತೇನ ಚಾಕರೋತ್
ಆಮೇಲೆ, ಪಾಪದ ಮನಸ್ಸು ಹೊಂದಿದ್ದ ಗಿಡುಗ, ಗೂಬೆಯ ಮನೆ ನನ್ನದು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಆರಂಭಿಸಿದನು.
ರಾಜಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ರಾಮೋ ರಾಜೀವಲೋಚನಃ। ತಂ ಪ್ರಪದ್ಯಾವಹೈ ಶೀಘ್ರಂ ಕಸ್ಯೈತದ್ಭವನಂ ಭವೇತ್
ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕದ ರಾಜನಾದ, ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ನಾವು ಬೇಗ ಹೋಗೋಣ, ಈ ಮನೆ ಯಾರದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿ.
ಗೃಧ್ರೋಲೂಕೌ ಪ್ರಪದ್ಯೇತಾಂ ಜಾತಕೋಪಾವಮರ್ಷಿಣೌ। ರಾಮಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೌ ಶೀಘ್ರಂ ಕಲಿವ್ಯಾಕುಲಚೇತಸೌ
ಕೋಪದಿಂದ ಜನಿಸಿದ, ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಗಿಡುಗ ಮತ್ತು ಗೂಬೆ, ಕಲಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು, ತಕ್ಷಣ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ತೌ ಪರಸ್ಪರವಿದ್ವೇಷೌ ಸ್ಪೃಶತಶ್ಚರಣೌ ತಥಾ। ಅಥ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಾಘವೇಂದ್ರಂ ಗೃಧ್ರೋ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರು ದ್ವೇಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಇಬ್ಬರೂ ರಾಮನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರು. ಆಗ ರಘುವಂಶದ ನಾಯಕನನ್ನು ನೋಡಿ, ಗಿಡುಗನು ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಸುರಾಣಾಮಸುರಾಣಾಂ ಚ ತ್ವಂ ಪ್ರಧಾನೋ ಮತೋ ಮಮ। ಬೃಹಸ್ಪತೇಶ್ಚ ಶುಕ್ರಾಚ್ಚ ತ್ವಂ ವಿಶಿಷ್ಟೋ ಮಹಾಮತಿಃ
ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ನನಗೆ ಮುಖ್ಯನೆಂದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತೀಯೆ. ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರನಿಗಿಂತಲೂ ನೀನು ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನಿಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಪರಾವರಜ್ಞೋ ಭೂತಾನಾಂ ಮರ್ತ್ಯೇ ಶಕ್ರ ಇವಾಪರಃ। ದುರ್ನಿರೀಕ್ಷೋ ಯಥಾ ಸೂರ್ಯೋ ಹಿಮವಾನಿವ ಗೌರವೇ
ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಕೆಳತನವನ್ನು ಅರಿಯುವವನು, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಂತೆ, ನೋಡಲು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕಠಿಣ, ಭಾರದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯನಂತೆ.
ಸಾಗರಶ್ಚಾಸಿ ಗಾಂಭೀರ್ಯೇ ಲೋಕಪಾಲೋ ಯಮೋ ಹ್ಯಸಿ। ಕ್ಷಾಂತ್ಯಾ ಧರಣ್ಯಾ ತುಲ್ಯೋಸಿ ಶೀಘ್ರತ್ವೇ ಹ್ಯನಿಲೋಪಮಃ
ಆಳದಲ್ಲಿ ಸಾಗರನಂತೆ, ಲೋಕದ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಯಮನಂತೆ, ಸಹನೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಂತೆ, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಂತೆ ನೀನು.
ಗುರುಸ್ತ್ವಂ ಸರ್ವಸಂಪನ್ನೋ ವಿಷ್ಣುರೂಪೋಸಿ ರಾಘವ। ಅಮರ್ಷೀ ದುರ್ಜಯೋ ಜೇತಾ ಸರ್ವಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಪಾರಗಃ
ನೀನು ಗುರು, ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ವಿಷ್ಣುರೂಪಿಯಾದ ರಾಮ, ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಹಿಸದವನು, ಜಯಿಸಲಾರದವನು, ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವನು.
ಶೃಣು ತ್ವಂ ಮಮ ದೇವೇಶ ವಿಜ್ಞಾಪ್ಯಂ ನರಪುಂಗವ। ಮಮಾಲಯಂ ಪೂರ್ವಕೃತಂ ಬಾಹುವೀರ್ಯೇಣ ವೈ ಪ್ರಭೋ
ದೇವತೆಗಳಾಧಿಪತಿ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನನ್ನ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು. ಈ ಮನೆ ಹಿಂದೆ ನನ್ನದು, ನನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು.
ಉಲೂಕೋ ಹರತೇ ರಾಜಂಸ್ತ್ವತ್ಸಮೀಪೇ ವಿಶೇಷತಃ। ಈದೃಶೋಯಂ ದುರಾಚಾರಸ್ತ್ವದಾಜ್ಞಾ ಲಂಘಕೋ ನೃಪ
ರಾಜಾ, ಈ ಗೂಬೆ ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ, ನಿನ್ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಇವನ ದುಷ್ಚಟ ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಗೂ ಅವನು ಕಿವಿಗೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕೇನ ದಂಡೇನ ರಾಮ ಶಾಸಿತುಮರ್ಹಸಿ। ಏವಮುಕ್ತೇ ತು ಗೃಧ್ರೇಣ ಉಲೂಕೋ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್
ರಾಮಾ, ಜೀವವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು. ಗಿಡುಗನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಗೂಬೆ ಉತ್ತರಿಸಿತು.
ಶೃಣು ದೇವ ಮಮ ಜ್ಞಾಪ್ಯಮೇಕಚಿತ್ತೋ ನರಾಧಿಪ। ಸೋಮಾಚ್ಛಕ್ರಾಚ್ಚ ಸೂರ್ಯಾಚ್ಚ ಧನದಾಚ್ಚ ಯಮಾತ್ತಥಾ
ದೇವಾ, ಏಕಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೇಳು, ರಾಜಾ. ಚಂದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಕುಬೇರ, ಯಮ ಇವರಿಂದ,
ಜಾಯತೇ ವೈ ನೃಪೋ ರಾಮ ಕಿಂಚಿದ್ಭವತಿ ಮಾನುಷಃ। ತ್ವಂ ತು ಸರ್ವಮಯೋ ದೇವೋ ನಾರಾಯಣಪರಾಯಣಃ
ರಾಮಾ, ರಾಜನು ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾನವನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನೀನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ದೇವರು, ನಾರಾಯಣನ ಭಕ್ತನೆ.
ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಸೋಮತಾ ರಾಜನ್ಸಮ್ಯಕ್ಕಾರ್ಯೇ ವಿಚಾರಿತೇ। ಸಮ್ಯಗ್ರಕ್ಷಸಿ ತಾಪೇಭ್ಯಸ್ತಮೋಘ್ನೋ ಹಿ ಯತೋ ಭವಾನ್
ರಾಜಾ, ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಚಂದ್ರನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ತಪದಿಂದ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವನು, ಕತ್ತಲನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವವನು.
ದೋಷೇ ದಂಡಾತ್ಪ್ರಜಾನಾಂ ತ್ವಂ ಯತಃ ಪಾಪಭಯಾಪಹಃ। ದಾತಾ ಪ್ರಹರ್ತಾ ಗೋಪ್ತಾ ಚ ತೇನೇಂದ್ರ ಇವ ನೋ ಭವಾನ್
ಜನರ ತಪ್ಪಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವಾಗ, ಪಾಪದ ಭಯವನ್ನು ನೀನು ದೂರಮಾಡುತ್ತೀಯೆ. ನೀನು ಕೊಡುವವನು, ಹೊಡೆಯುವವನು, ರಕ್ಷಿಸುವವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮಿಗೆ ನೀನು ಇಂದ್ರನಂತೆ.
ಅಧೃಷ್ಯಃ ಸರ್ವಭೂತೇಷು ತೇಜಸಾ ಚಾನಲೋ ಮತಃ। ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ತಪಸೇ ಪಾಪಾಂಸ್ತೇನ ತ್ವಂ ರಾಮ ಭಾಸ್ಕರಃ
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರೂ ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ. ನಿರಂತರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವವನು, ರಾಮಾ, ನೀನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ.
ಸಾಕ್ಷಾದ್ವಿತ್ತೇಶತುಲ್ಯಸ್ತ್ವಮಥವಾ ಧನದಾಧಿಕಃ। ಚಿತ್ತಾಯತ್ತಾ ತು ಪತ್ನೀಶ್ರೀರ್ನಿತ್ಯಂ ತೇ ರಾಜಸತ್ತಮ
ರಾಜಸತ್ತಮ, ನೀನು ಕುಬೇರನಿಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಅವನಿಗಿಂತ ಮೇಲಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹೆಂಡತಿಯ ಐಶ್ವರ್ಯ ಯಾವಾಗಲೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಧನದಸ್ಯ ತು ಕೋಶೇನ ಧನದಸ್ತೇನ ವೈಭವಾನ್। ಸಮಃ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸ್ಥಾವರೇಷು ಚರೇಷು ಚ
ಕುಬೇರನಿಗೆ ತನ್ನ ಧನದಿಂದ ಐಶ್ವರ್ಯ ಇದೆ, ಅದರಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಚಲಿಸುವವರಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಶತ್ರೌ ಮಿತ್ರೇ ಚ ತೇ ದೃಷ್ಟಿಃ ಸಮಂತಾದ್ಯಾತಿ ರಾಘವ। ಧರ್ಮೇಣ ಶಾಸನಂ ನಿತ್ಯಂ ವ್ಯವಹಾರವಿಧಿಕ್ರಮೈಃ
ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಮಿತ್ರರ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ; ನೀನು ಸದಾ ಧರ್ಮದ ಮೂಲಕ, ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತೀ.
ಯಸ್ಯ ರುಷ್ಯಸಿ ವೈ ರಾಮ ಮೃತ್ಯುಸ್ತಸ್ಯಾಭಿಧೀಯತೇ। ಗೀಯಸೇ ತೇನ ವೈ ರಾಜನ್ಯಮ ಇತ್ಯಭಿವಿಶ್ರುತಃ
ರಾಮ, ನಿನ್ನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಯಾರು ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೇ ಮರಣವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ದಂಡದಿಂದ ನಿಯಮಿಸುವ ರಾಜನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯ.
ಯಶ್ಚಾಸೌ ಮಾನುಷೋ ಭಾವೋ ಭವತೋ ನೃಪಸತ್ತಮ। ಆನೃಶಂಸ್ಯಪರೋ ರಾಜಾ ಸರ್ವೇಷು ಕೃಪಯಾನ್ವಿತಃ
ರಾಜಸತ್ತಮ, ನಿನ್ನ ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವ ಸದಾ ದಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ನೀನು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದೀಯ.
ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ತ್ವನಾಥಸ್ಯ ರಾಜಾ ಭವತಿ ವೈ ಬಲಮ್। ಅಚಕ್ಷುಷೋ ಭವೇಚ್ಚಕ್ಷುರಮತೇಷು ಮತಿರ್ಭವೇತ್
ದೌರ್ಬಲ್ಯವಿರುವವರಿಗೂ ಅನಾಥರಿಗೂ ರಾಜನೇ ಬಲವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಣ್ಣು ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ ಕಣ್ಣು, ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಬುದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಸ್ಮಾಕಮಪಿ ನಾಥಸ್ತ್ವಂ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಮಮ ಧಾರ್ಮಿಕ। ಭವತಾ ತತ್ರ ಮಂತವ್ಯಂ ಯಥೈತೇ ಕಿಲ ಪಕ್ಷಿಣಃ
ಧಾರ್ಮಿಕನೇ, ನೀನು ನಮ್ಮಿಗೂ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದೀಯ; ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು. ನೀನು ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೀಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಮನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.
ಯೋಸ್ಮನ್ನಾಥಃ ಸ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರೋ ಭವತೋ ವಿನಿಯೋಜ್ಯಕಃ। ಅಸ್ವಾಮ್ಯಂ ದೇವ ನಾಸ್ಮಾಕಂ ಸನ್ನಿಧೌ ಭವತಃ ಪ್ರಭೋ
ನಮ್ಮನುಧಾರಕನು ಅವನು ಪಕ್ಷಿಗಳ ರಾಜನು, ಅವನನ್ನು ನೀನೇ ನೇಮಿಸಿದ್ದೀಯ; ದೇವಾ, ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಭವತೈವ ಕೃತಂ ಪೂರ್ವಂ ಭೂತಗ್ರಾಮಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್। ಮಮಾಲಯಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತು ಗೃಧ್ರೋ ಮಾಂ ಬಾಧತೇ ನೃಪ
ನೀನೇ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೀಯ; ಆದರೆ ಈಗ, ರಾಜನೇ, ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಗಿಡುಗು ನನಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಭವಾನ್ದೇವಮನುಷ್ಯೇಷು ಶಾಸ್ತಾ ವೈ ನರಪುಂಗವ। ಏತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ತು ವೈ ರಾಮಃ ಸಚಿವಾನಾಹ್ವಯತ್ಸ್ವಯಮ್
ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನೇ ಆಡಳಿತಗಾರ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠ; ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ತನ್ನ ಸಚಿವರನ್ನು ಕರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು.
ವಿಷ್ಟಿರ್ಜಯಂತೋ ವಿಜಯಃ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥೋ ರಾಷ್ಟ್ರವರ್ಧನಃ। ಅಶೋಕೋ ಧರ್ಮಪಾಲಶ್ಚ ಸುಮಂತ್ರಶ್ಚ ಮಹಾಬಲಃ
ವಿಷ್ಟಿ, ಜಯಂತ, ವಿಜಯ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ, ರಾಷ್ಟ್ರವರ್ಧನ, ಅಶೋಕ, ಧರ್ಮಪಾಲ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಸುಮಂತ್ರ—
ಏತೇ ರಾಮಸ್ಯ ಸಚಿವಾ ರಾಜ್ಞೋ ದಶರಥಸ್ಯ ಚ। ನೀತಿಯುಕ್ತಾ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಾಃ
ಇವರು ರಾಮನ ಮತ್ತು ದಶರಥನ ರಾಜನ ಸಚಿವರು; ನೀತಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರು, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು.