ಧರ್ಮದ ಮಹಾಪೋಷಕರಾದ ರಾಜನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಜಾತಿಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೂ ಅವರವರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಯಾರು ಯಾರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರವರ ಜಾತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಲೋಕವು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಇಂದ್ರ ಲೋಕವು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅನುಸರಿಸುವ ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಮರುತ ಲೋಕ, ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಶೂದ್ರರಿಗೆ ಗಂಧರ್ವ ಲೋಕವಾಗಿದೆ. ಎಂಬತ್ತೆಂಟು ಸಾವಿರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಗುರುಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರಿಗೆ ಒಂದೇ ಲೋಕ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳ ಲೋಕ, ಗೃಹಸ್ಥರಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಲೋಕ, ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಮೃತವಾದ ಪರಮಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕ—ಅದು ಯೋಗಿಗಳ ಪರಮ ಗತಿ. ಆ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಋಷಿಗಳು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಹಗಳು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ. ಇಂದಿಗೂ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಶರಣಾದವರು ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಾಮಿಸ್ರ, ಅಂಧತಾಮಿಸ್ರ, ಮಹಾರೌರವ, ರೌರವ ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ನರಕಗಳು, ವಜ್ರಪರ್ಣಿಗಳ ಕಾಡು, ಕಾಲಸೂತ್ರ, ಅವೀಚಿ—ಇವು ವೇದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರಿಗೂ, ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅಡ್ಡಿಗಟ್ಟುವವರಿಗೂ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವರಿಗೂ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕ ಸಂತಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಅಂಗಾಂಗಗಳು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹೊರಬಂದು, ಆ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಉದಯವಾದರು. ನಾನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಜಡಚೇತನಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಮೂರು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ರೀತಿ ಚರಾಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದರೆ ಆ ಸಂತಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನಂತೆಯೇ ಮತ್ತೊಂದು ಮನಸ್ಸಿನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಅವರು ಭೃಗು, ನಾನು (ನಾರದ), ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಅಂಗಿರಸ, ಮರೀಚಿ, ದಕ್ಷ, ಅತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಸಿಷ್ಠ. ಇವರು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸನಂದನ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಿಂದ ಮೊದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಸಂತಾನದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವರು, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದವರು; ಅವರಂತಹ ನಿರಪೇಕ್ಷರಲ್ಲಿ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆಯಿತು. ಆ ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನೊಳಗಿಂದ ಭಯಾನಕವಾದ ಕ್ರೋಧವು ಉದಯವಾಯಿತು, ಅದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸುಡುವ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿತ್ತು. ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಅವನ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಿಂದ ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿಕಣ ಉಂಟಾಯಿತು. ಅದರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಭಯಾನಕ ರೂಪದ, ಅರ್ಧ ಪುರುಷ ಅರ್ಧ ಸ್ತ್ರೀಯಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಉದಯವಾಯಿತು. "ನಿನ್ನನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸು" ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿ ಅಂತರಧಾನವಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮನ ಆದೇಶದಂತೆ ರುದ್ರನು ತನ್ನನ್ನು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದನು. ಪುರುಷಭಾಗವನ್ನು ಹತ್ತು ಹಾಗೂ ಒಂದು ರೂಪಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು. ಸ್ತ್ರೀಭಾಗವನ್ನು ಮೃದು, ಉಗ್ರ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ರೂಪಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದನು. ಅವನು ತಾನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ—ಕಪ್ಪು, ಬಿಳುಪು—ವಿಭಜಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸ್ವಯಂಭುವ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನುವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವನು ತಾನೇ ಮನುವಾಗಿ, ಸಂತಾನದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಾವನಳಾದ ಶತರೂಪಾ ಎಂಬ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನುವು ಆಕೆಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ಆ ಮನುವಿನಿಂದ ದೇವಿ ಶತರೂಪಾ ಜನಿಸಿದರು. ಶತರೂಪೆಗೆ ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮತ್ತು ಉತ್ತಾನಪಾದ ಎಂಬ ಪುತ್ರರು, ಪ್ರಸೂತಿ ಮತ್ತು ಆಕೂತಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿಯರು ಜನಿಸಿದರು. ಪ್ರಸೂತಿಯನ್ನು ದಕ್ಷನಿಗೆ, ಆಕೂತಿಯನ್ನು ರುಚಿಗೆ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆ ಸಂತಾನಾಧಿಪತಿಗಳು ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಆ ದಂಪತಿಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞ ಎಂಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು. ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಯಾಮ ದೇವತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಇವರು ಸ್ವಯಂಭುವ ಮನುವಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಇದ್ದರು. ಪ್ರಸೂತಿಯ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷನು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು: ಶ್ರದ್ಧಾ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಧೃತಿ, ಪುಷ್ಟಿ, ತುಷ್ಟಿ, ಮೇಧಾ, ಕ್ರಿಯಾ, ಬುದ್ಧಿ, ಲಜ್ಜಾ, ವಪುಃ, ಶಾಂತಿ, ಋದ್ದಿ, ಕೀರ್ತಿ—ಇವರೆಲ್ಲ ಹದಿಮೂರು ಜನರು. ಧರ್ಮದೇವರು ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಅವರಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ಸುಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳ ಪತ್ನಿಯರು ಜನಿಸಿದರು: ಖ್ಯಾತಿ, ಸತ್ಯಾ, ಸಂಭೂತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ಪ್ರೀತಿ, ಕ್ಷಮಾ, ಸನ್ನತಿ, ಅನಸುಯಾ, ಊರ್ಜಾ, ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ. ಭೃಗು, ಭವ, ಮರೀಚಿ, ಅಂಗಿರಸ, ನಾನು (ನಾರದ), ಪುಲಹ, ಕ್ರತು, ಅತ್ರಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ವಹ್ನಿ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಇಚ್ಛೆ, ಶಕ್ತಿ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ನಿಯಮ, ಧೈರ್ಯ, ಸಂತೋಷ, ತೃಪ್ತಿ, ಲೋಭ, ಪೋಷಣೆಯಂತಹ ಗುಣಗಳು ಜನಿಸಿದವು. ಬುದ್ಧಿ, ವಿದ್ಯೆ, ಕ್ರಿಯೆ, ದಂಡ, ನೀತಿ, ವಿನಯ, ವಿವೇಕ, ಜ್ಞಾನ, ಲಜ್ಜೆ, ಅನುಶಾಸನ, ರೂಪ ಎಂಬ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು. ದೃಢನಿಶ್ಚಯ, ಭದ್ರತೆ, ಶಾಂತಿ, ಸುಖ, ಶ್ರೀ, ಯಶಸ್ಸು, ಕೀರ್ತಿ—ಇವೆಲ್ಲ ಧರ್ಮದ ಪುತ್ರರು. ಕಾಮ, ಹರ್ಷ, ಉಲ್ಲಾಸ ಎಂಬ ಪುತ್ರರು, ಧರ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿ ಹರ್ಷ ಜನಿಸಿದನು. ಅಧರ್ಮನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಹಿಂಸೆ ಇದ್ದಳು. ಅವಳಿಂದ ಅಸತ್ಯ ಜನಿಸಿದನು. ಅವರು ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು—ಮೋಸವನ್ನು—ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು; ಅವರಿಂದ ಭಯ ಮತ್ತು ನರಕ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಪೀಡೆ ಎಂಬ ಜೋಡಿ, ದ್ವಂದ್ವವೂ ಜನಿಸಿದರು. ಆ ಇಬ್ಬರಿಂದ ಮೋಹೆ ಮರಣವನ್ನು—ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವವನನ್ನು—ಹುಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಪೀಡೆಯಿಂದ ದುಃಖವು ಜನಿಸಿದನು, ಅವನನ್ನು ರೌರವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಲೋಕಗಳ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ, ಗುಣಗಳ, ದೇವತೆಗಳ, ಪಿತೃಗಳ, ಧರ್ಮ-ಅಧರ್ಮಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ನಡೆದಿತು.