जप्त्वा मां भक्तितः सिद्धिं यास्यंति द्विजसत्तमाः। प्राधान्यं मम जाप्येन सर्वेषां वो भविष्यति
जो लोग भक्ति से मेरा जप करेंगे, वे श्रेष्ठ ब्राह्मण सिद्धि प्राप्त करेंगे; मेरे जप से तुम सबको सभी में प्रधानता मिलेगी।
गायत्रीसारमात्रोपि वरं विप्रः सुसंयतः। नायंत्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी
जो ब्राह्मण केवल गायत्री का सार जानता है और संयमित है, वह उस ब्राह्मण से श्रेष्ठ है जो चारों वेद जानता है, असंयमी है, सब कुछ खाता है और सब कुछ बेचता है।
यस्माद्विप्रेषु सावित्र्या शापो दत्तःसदस्यथ। अत्र दत्तं हुतं चापि सर्वमक्षयकारकम्
क्योंकि ब्राह्मणों में सावित्री के द्वारा शाप दिया गया था, यहाँ जो भी दान या हवन किया जाता है, वह सब अक्षय फल देने वाला होता है।
दत्तो वरो मया तेन युष्माकं द्विजसत्तमाः। अग्निहोत्रपरा विप्रास्त्रिकालं होमदायिनः
इसलिए, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणों, मैंने तुम्हें यह वर दिया है—जो ब्राह्मण अग्निहोत्र में लगे रहते हैं और तीनों समय हवन करते हैं।
स्वर्गं ते तु गमिष्यंति सैकविंशतिभिः कुलैः। एवं शक्रस्य विष्णोश्च रुद्रस्य पावकस्य च
वे अपने इक्कीस कुलों सहित स्वर्ग को प्राप्त करेंगे; जैसे इन्द्र, विष्णु, रुद्र और अग्नि को मिला था, वैसे ही।
ब्रह्मणो ब्राह्मणानां च गायत्रीवरमुत्तमम्। तस्मिन्वै पुष्करे दत्त्वा ब्रह्मणःपार्श्वगाऽभवत्
गायत्री का उत्तम वर ब्रह्मा ने ब्राह्मणों को दिया था; उसी पुष्कर में दान देने के बाद वह ब्रह्मा के पास रहने वाली हो गई।
चारणैस्तु तदाऽऽख्यातं लक्ष्म्या वै शापकारणम्। युवतीनाञ्च सर्वासां शापाञ्ज्ञात्वापृथक्पृथक्
तब चारणों ने लक्ष्मी के शाप का कारण बताया; और सभी युवतियों के शाप भी अलग-अलग सुनाए गए।
लक्ष्म्याश्चैव वरं प्रादाद्गायत्री ब्रह्मणः प्रिया। अकुत्सितान्सदा सर्वान्कुर्वन्ती धनशोभना
गायत्री, जो ब्रह्मा की प्रिय हैं, उन्होंने लक्ष्मी को वर दिया—जो लोग अपमानित नहीं हैं, उन्हें वह सदा सुंदर और धनवान बनाती हैं।
शोभिष्यसे न संदेहः सर्वेभ्यः प्रीतिदायिनी। ये त्वया वीक्षिताःपुत्रि सर्वेते पुण्यभोजनाः
तुम निःसंदेह सबको प्रसन्नता देने वाली बनोगी; बेटी, जिन पर भी तुम्हारी दृष्टि पड़ेगी, वे पुण्य का फल पाएंगे।
परित्यक्तास्त्वया ये तु सर्वे ते दुःखभागिनः। तेषां जातिः कुलं शीलं धर्मश्चैव वरानने
पर जिन्हें तुम छोड़ दोगी, वे सभी दुख भोगेंगे; उनका वंश, कुल, आचरण और धर्म, हे सुंदर मुख वाली—
सभायां ते च शोभंते दृश्यंते चैव पार्थिवैः। अर्थित्वं चैव तेषां तु करिष्यंति द्विजोत्तमाः
सभा में वे शोभायमान होंगे और राजाओं द्वारा देखे जाएंगे; और श्रेष्ठ ब्राह्मण उनकी इच्छाएँ पूरी करेंगे।
सौजन्यं तेषु कुर्वंति त्वं नो भ्राता पिता गुरुः। बांधवोपि न संदेहो न जीवेयं त्वया विना
उनमें सज्जनता रहेगी; तुम हमारे लिए भाई, पिता, गुरु और निस्संदेह बंधु के समान हो—मैं तुम्हारे बिना जी नहीं सकता।
त्वयि दृष्टे प्रसन्ना मे दृष्टिर्भवति शोभना। मनः प्रसीदतेत्यर्थं सत्यं सत्यं वदामि ते
तुम्हें देखकर मेरी दृष्टि शुभ हो जाती है और मन प्रसन्न होता है; मैं तुम्हें सत्य-सत्य कहकर यह बात कहता हूँ।
एवंविधानि वाक्यानि त्वद्दृष्ट्या ये निरीक्षिताः। सज्जनास्ते तु श्रोष्यंति जनानां प्रीतिदायकाः
जिन्हें तुम्हारी ऐसी दृष्टि और वचन मिलते हैं, वे सज्जन होंगे और लोगों को प्रसन्न करने वाली बातें सुनेंगे।
इन्द्रत्वं नहुषः प्राप्य दृष्ट्वा त्वां याचयिष्यति। त्वद्दृष्ट्या तु हतःपापो ह्यगस्त्यवचनाद्ध्रुवम्
नहुष इन्द्र पद पाकर तुम्हें देखकर वर माँगेगा; लेकिन तुम्हारी दृष्टि से उसका पाप नष्ट हो जाएगा, यह अगस्त्य के वचन से निश्चित है।
सर्पत्वं समनुप्राप्य प्रार्थयिष्यति तं तु सः। दर्पेणाहं विनष्टोस्मि शरणं मे मुने भव
सर्प रूप पाकर वह उनसे प्रार्थना करेगा—'अहंकार से मैं नष्ट हो गया हूँ, हे मुनि, मुझे शरण दो।'
वाक्येन तेन तस्यासौ नृपस्य भगवानृषिः। कृत्वा मनसि कारुण्यमिदं वाक्यं वदिष्यति
उन वचनों से वह भगवान् ऋषि उस राजा पर दया करके मन में यह वचन कहेंगे।
उत्पत्स्यते कुले राजा त्वदीये कुलनन्दनः। सर्परूपधरं दृष्ट्वा स ते शापं हि भेत्स्यति
तुम्हारे वंश में एक राजा जन्म लेगा, जो कुल का आनंद होगा; वह सर्प रूप में तुम्हें देखकर तुम्हारे शाप को दूर करेगा।
तदा त्वं सर्पतां त्यक्त्वा पुनः स्वर्गं गमिष्यसि। अश्वमेधकृतेन त्वं भर्त्रा सह पुनर्दिवम्
उस समय जब तुम साँप का रूप छोड़ दोगी, तब फिर से स्वर्ग जाओगी। अपने पति द्वारा किए गए अश्वमेध यज्ञ के फलस्वरूप, तुम दोनों फिर से दिव्य लोक में पहुँच जाओगे।
प्राप्स्यसे वरदानेन मदीयेन सुलोचने। "पुलस्त्य उवाच। देवपत्न्यस्तदा सर्वास्तुष्टया परिभाषिताः
मेरे दिए हुए वरदान से, हे सुंदर नेत्रों वाली, तुम्हें यह सब प्राप्त होगा। पुलस्त्य ने कहा— उस समय देवताओं की सभी पत्नियाँ प्रसन्न होकर संबोधित की गईं।
अपत्यैरपि हीनानां नैव दुःखं भविष्यति। गौरी चैव तु गायत्र्या तदा सापि विबोधिता
जिनके संतान नहीं है, उन्हें भी कोई दुःख नहीं होगा। उसी समय गायत्री द्वारा गौरी को भी जगाया गया।
बृंहिता परितोषेण वरान्दत्त्वा मनस्विनी। समाप्तिंतस्य यज्ञस्य काञ्क्षन्तीब्रह्मणःप्रिया
संतोष से भरकर, वह बुद्धिमती देवी वरदान देने लगी। ब्रह्मा की प्रिय वह देवी उस यज्ञ की पूर्णता की कामना करने लगी।
वरदां तां तथा दृष्ट्वा गायत्रीं वेदमातरम्। प्रणिपत्य तदा रुद्रः स्तुतिमेतां चकार ह
गायत्री को, जो वेदों की जननी और वरदान देने वाली हैं, इस रूप में देखकर, उस समय रुद्र ने प्रणाम किया और यह स्तुति की।
"रुद्र उवाच। नमोस्तु ते वेदमातरष्टाक्षरविशोधिते। गायत्री दुर्गतरणी वाणी सप्तविधा तथा
रुद्र बोले— हे वेदों की माता, आठ अक्षरों से शुद्ध हुई देवी, आपको नमस्कार है। हे गायत्री, संकटों से पार लगाने वाली, वाणी और सात रूपों वाली, आपको प्रणाम है।
सर्वाणि स्तुतिशास्त्राणि गाथाश्च निखिलास्तथा। अक्षराणि च सर्वाणि लक्षणानि तथैव च
सारी स्तुतियाँ, सभी गीत, और सभी अक्षर तथा उनके गुण— ये सब आप ही हैं।
भाष्यादि सर्वशास्त्राणि ये चान्ये नियमास्तथा। अक्षराणि च सर्वाणि त्वं तु देवि नमोस्तुते
सभी भाष्य और शास्त्र, और जितने भी अन्य नियम हैं, तथा सारे अक्षर— हे देवी, आपको बार-बार नमस्कार है।
श्वेता त्वं श्वेतरूपासि शशांकेन समानना। बिभ्रती विपुलौ बाहू कदलीगर्भकोमलौ
आप श्वेत हैं, उज्ज्वल रूपवाली हैं, आपका मुख चंद्रमा के समान है। आपके दोनों भुजाएँ केले के गूदे जैसी कोमल और विशाल हैं।
एणश्रृँगं करे गृह्य पंकजं च सुनिर्मलम्। वसाना वसने क्षौमे रक्तेनोत्तरवाससा
आप अपने हाथ में हिरण का सींग और निर्मल कमल धारण करती हैं। आप कोमल रेशमी वस्त्र और ऊपर से लाल वस्त्र पहने हुए हैं।
शशिरश्मिप्रकाशेन हारेणोरसि राजिता। दिव्यकुंडलपूर्णाभ्यां कर्णाभ्यां सुविभूषिता
आपके वक्षस्थल पर चंद्रमा की किरणों जैसे चमकदार हार की शोभा है। आपके दोनों कान दिव्य कुंडलों से सुंदरता से सजे हैं।
चंद्रसापत्न्यभूतेन मुखेन त्वं विराजसे। मकुटेनातिशुद्धेन केशबंधेन शोभिता
चंद्रमा की समानता रखने वाले मुख से आप चमकती हैं। अत्यंत शुद्ध मुकुट और सुंदर केशबंध से आप शोभित हैं।