ददृशुस्ते सुराः सर्वे हरिं सांद्रघनोपमम् । शार्ङ्गशंखगदापद्मविभूषितचतुर्भुजम्
सभी देवताओं ने हरि को घने मेघ के समान देखा, जिनके चारों हाथों में शार्ङ्ग धनुष, शंख, गदा और कमल सुशोभित थे।
स्तोत्रं पठित्वा पुरतः प्राहेंद्रः सरितांपतेः । जालंधरेणात्मजेन भग्नं देव त्रिविष्टपम् 6.5.
उनके सामने स्तुति पढ़कर इन्द्र, नदियों के स्वामी ने कहा— "देव, समुद्र के पुत्र जलंधर ने त्रिविष्टप को नष्ट कर दिया है।"
तदिंद्रवचनं श्रुत्वाऽभयं दत्वा दिवौकसाम् । विजेतुमसुरं देवैः सह रेजे सुरांतकृत्
इन्द्र के वचन सुनकर, स्वर्गवासियों को निर्भयता देकर, देवताओं के विनाशक ने देवताओं के साथ मिलकर असुर को जीतने के लिए तेज से चमक उठे।
अथानीतं मातलिना रथमारुह्य वासवः । वासुदेवस्य पुरतः प्रययौ विधृताशनिः
फिर मातलि द्वारा लाया गया रथ चढ़कर, वज्रधारी वासव, वासुदेव के आगे-आगे चल पड़े।
वामतस्त्रिदशाः सर्वे सव्यतश्च समाययौ । स्वाहाप्रियो दक्षिणतः स च मेषं समास्थितः
सभी देवता बाईं ओर खड़े हुए, और दाईं ओर स्वाहा के प्रिय, मेष पर सवार होकर आए।
आरुह्यैरावतं नागं जयंतः शक्रनंदनः । उच्चैःश्रवसमिंद्रश्च उभौ भगवतः पुरः
जयन्त, शक्र के पुत्र, ऐरावत हाथी पर चढ़े, और इन्द्र उच्चैःश्रवा घोड़े पर, दोनों भगवान के आगे-आगे खड़े हुए।
धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंशो भगस्तथा । इंद्रो विवस्वान्पूषा च पर्जन्यो दशमः स्मृतः
धाता, अर्यमान, मित्र, वरुण, अंश, भग, इन्द्र, विवस्वान, पूषा और पर्जन्य—ये दस माने जाते हैं।
ततस्त्वष्टा ततो विष्णू रेजे धन्यो जघन्यजः । इत्येते द्वादशादित्या इंद्रस्य पुरतः स्थिताः
फिर त्वष्टा, फिर विष्णु, जो सबसे छोटे और धन्य हैं, तेज से चमक उठे; इस प्रकार ये बारह आदित्य इन्द्र के आगे खड़े हुए।
वीरभद्रश्च शंभुश्च गिरिशश्च महायशाः । अजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी चापराजितः
वीरभद्र, शंभु, और महायशस्वी गिरिश; अजैकपाद, अहिबुध्न्य, पिनाकी और अपराजित,
भुवनाधीश्वरश्चैव कपाली च विशांपते । स्थाणुर्भगश्च भगवान्रुद्रा एकादश स्मृताः
भुवनाधीश्वर, कपालधारी, हे राजन्, स्थाणु, भग और भगवान—ये ग्यारह रुद्र माने जाते हैं।
श्वसनः स्पर्शनो वायुरनिलो मारुतस्तथा । प्राणापानौ सजीवौ च मरुतोऽष्टौ तदग्रतः
श्वसन, स्पर्शन, वायु, अनिल, मारुत, प्राण, अपान और जीव—ये आठ मारुत सबसे आगे खड़े थे।
विवस्वानपि तन्मध्ये ययौ द्वादशमूर्तिभिः । धनदः शिबिकारूढः किंनरेशो ययौ तदा
विवस्वान भी उनके बीच बारह रूपों के साथ आगे बढ़े; धनदा पालकी पर सवार होकर, और किन्नरों के राजा भी तब चले।
रुद्राश्च वृषभारूढा मारुतो मृगवाहनः । ययुः सैन्यस्य पुरतः त्रिशूलपरिघायुधाः
रुद्र लोग वृषभ पर सवार होकर और मारुत मृग पर चढ़कर, त्रिशूल और गदा लिए सेना के आगे-आगे चले।
गंधर्वाश्चारणा यक्षाः पिशाचोरग गुह्यकाः । सर्वसैन्यस्य पुरतः सर्वशस्त्रभृतो ययुः
गंधर्व, चारण, यक्ष, पिशाच, नाग और गुह्यक—सभी शस्त्रधारी—पूरी सेना के आगे-आगे चले।
पूर्वापरौ तोयराशी समाक्रांतौ च सैनिकैः । तस्मिन्ससार भूमिराट्वराहवपुषा हरिः
पूर्व और पश्चिम के समुद्रों को सेनाओं ने पार कर लिया; वहाँ हरि, पृथ्वी के स्वामी, युद्ध के रूप में विचरण कर रहे थे।
स्वर्गादागत्य वेगेन दैत्यसैन्यजिघांसया । सुमेरोरुत्तरो भागः सुरसैन्येन संवृतः
स्वर्ग से तेज गति से आकर, दैत्य सेना का संहार करने की इच्छा से, सुमेरु का उत्तरी भाग देवताओं की सेना से ढक गया।
सेनाभारोद्भुतकरस्तस्थौ जालंधरस्य च । आश्रित्य दक्षिणं भागं तूर्णं कनकशृंगतः
जलंधर की अद्भुत भुजाओं वाली विशाल सेना, दक्षिणी भाग में, सोने की चोटी वाले पर्वत पर तेज़ी से डटी रही।
अहोरात्रेण विहिता वर्षे तस्मिन्निलावृते । मेरुमंदरयोर्मध्ये युद्धभूमिः प्रतिष्ठिता
उस नीलवृत्त क्षेत्र में, जहाँ दिन-रात का एक वर्ष होता है, मेरु और मंदर के बीच युद्धभूमि स्थापित की गई।
तत्रात्मजयदां भूमिं कविप्रोक्तां मुदायुताः । जग्मुस्ते दानवास्तूर्णं गुरुप्रोक्तां ययुः सुराः
वहाँ, दानव लोग, ऋषियों द्वारा कही गई पुत्रविजयदायिनी भूमि में हर्ष से गए; और देवता अपने गुरु द्वारा बताई गई जगह पर शीघ्र पहुँच गए।
रथप्रवीरैः परितश्च संप्लवैर्गजैर्घनाकारमदप्रवाहिभिः । अश्वैरनंतैर्गरुडाग्रगामिभिः पदातिभिः सारणभूर्भृता बभौ
चारों ओर कुशल रथियों, बादलों जैसे मद बहाते गजराजों, गरुड़ के आगे चलने वाले अनगिनत घोड़ों और पैदल सैनिकों से, पृथ्वी सेना का भार उठाए हुए चमक रही थी।
ततो वादित्रनिर्घोषः सेनयोरुभयोरभूत् । कोलाहलश्च वीराणामन्योन्यमभिगर्जताम्
फिर दोनों सेनाओं से नगाड़ों और बाजों की गूँज उठी, और वीर आपस में ललकारते हुए गरजने लगे।
अथ दानवदेवानां संग्रामोऽभूद्भयावहः । सर्वसैन्यस्य संमर्दो यथा त्रिभुवनक्षयः
इसके बाद देवताओं और दानवों के बीच भयानक युद्ध छिड़ गया, और सारी सेनाएँ ऐसे टकराईं मानो तीनों लोकों का विनाश हो रहा हो।
भयक्रांता महाश्रांता श्रुतिर्विलपती मुहुः । स्वरथाकाररहितं शरैः संपूरितं तदा
डर से काँपती और थकी हुई सुनने की शक्ति बार-बार कराह उठी, क्योंकि रणभूमि रथों से खाली होकर बाणों से भर गई थी।
रोमांचिता बभौ द्यौश्च रजोवस्त्रं विधुन्वती । रौद्रैर्विहंगमारावैस्त्रासादाक्रंदतीव हि
आकाश रोमांचित सा दिख रहा था, धूल से सना वस्त्र झाड़ता हुआ, और पक्षियों की कठोर आवाज़ों से डर के मारे जैसे चिल्ला रहा हो।
देवेंद्रेण तदाज्ञप्ता मेघाः संवर्तकादयः । गजानुच्चैः समारुह्य तेऽसुरान्युयुधुर्मृधे
उस समय इन्द्र के आदेश से संवार्तक आदि मेघ विशाल गजों पर चढ़कर दानवों से युद्ध करने लगे।
देवानामश्वारोहाश्च जाता गंधर्वकिन्नराः । रथिनः साध्यसिद्धाश्च गजिनो यक्षचारणाः
देवताओं में घुड़सवार गंधर्व और किन्नर थे, रथी साध्य और सिद्ध थे, और गजसवार यक्ष और चारण थे।
पदातिनः किंपुरुषाः पन्नगाः पवनाशनाः । रोगाणामधिपो राजन्यक्ष्मा च यमनायकः
पैदल सैनिक किंपुरुष, नाग और वायु खाने वाले थे; रोगों का स्वामी, यक्ष्मा का राजा और यम के गणों का नायक भी वहाँ था।
तत्र दानवरोगाणां संग्रामोऽभूत्सुदारुणः । पतिता लुलुठुर्भूमौ दैत्याः शूलज्वरामयैः
वहाँ दानवों और रोगों के बीच अत्यंत भयानक युद्ध हुआ; दैत्य शूल, ज्वर और रोगों से पीड़ित होकर भूमि पर गिरकर लोटने लगे।
दानवैर्निहता रोगाः पेतुः समरमूर्द्धनि । पलायांचक्रिरे केचित्व्याधयो भूधरान्प्रति
दानवों द्वारा मारे गए रोग युद्धभूमि में गिर पड़े, और कुछ व्याधियाँ पहाड़ों की ओर भाग गईं।
औषध्यस्तत्र सहजा वैशल्यकरणीमुखाः । ताभिर्विशल्याः सैन्येषु युयुधुर्यमकिंकराः
वहाँ स्वाभाविक औषधियाँ, जैसे बाण निकालने वाली, उपस्थित थीं; उन्हीं से यम के सेवक घायल सैनिकों को ठीक करके फिर युद्ध करने लगे।