सगजं सुंदरं दृष्ट्वा पुरुषं दिव्यलक्षणम् । व्यतर्कयत्सोमशर्मा विस्मयाविष्टमानसः
सुंदर हाथी और दिव्य चिह्नों वाले पुरुष को देखकर सोमशर्मा का मन आश्चर्य से भर गया और वह सोचने लगा।
कोऽयं प्रयाति दिव्यांगः पंथानं प्राप्य सुव्रतः । एवं चिंतयतस्तस्य यावद्गृहं समाप्तवान्
यह कौन है, जो दिव्य रूप वाला है, धर्म के मार्ग पर चल रहा है और इतना पुण्यशील है? ऐसे विचार करते-करते वह अपने घर पहुँच गया।
प्रविशंतं गृहद्वारं देवरूपं मनोहरम् । हर्षेण महताविष्टः सोमशर्मा द्विजोत्तमः
जब वह अपने घर के द्वार पर पहुँचा, तब श्रेष्ठ ब्राह्मण सोमशर्मा उस मनोहर, देवस्वरूप पुरुष को देखकर अत्यंत हर्षित हो गया।
स्वगृहं प्रति धर्मात्मा त्वरमाणः प्रयाति च । गृहद्वारं गतो यावत्तावत्तं तु न पश्यति
धर्मात्मा अपने घर की ओर जल्दी-जल्दी बढ़ा; जैसे ही वह द्वार पर पहुँचा, वहाँ उसे वह दिखाई नहीं दिया।
पतितान्येव पुष्पाणि सौहृद्यानि महामतिः । दिव्यानि वासयुक्तानि प्रांगणे द्विजसत्तमः
उस श्रेष्ठ ब्राह्मण के आँगन में केवल सुगंधित, सुंदर और स्नेहपूर्ण दिव्य पुष्प गिरे हुए थे।
चंदनैः कुंकुमैः पुण्यैः सुगंधैस्तु विलेपितम् । स्वकीयं प्रांगणे दृष्ट्वा दूर्वाक्षतसमन्वितम्
उसने अपने आँगन में चंदन, केसर और पवित्र, सुगंधित पदार्थों से लेपा हुआ स्थान देखा, जिसमें दूर्वा घास और अक्षत भी थे।
स एवं विस्मयाविष्टश्चिंतयानः पुनः पुनः । ददर्श सुमनां प्राज्ञो दिव्यमंगलसंपदम्
वह इस प्रकार आश्चर्य से भरकर बार-बार सोचता रहा; बुद्धिमान सोमशर्मा ने दिव्य और शुभ संपन्नता देखी।
सोमशर्मोवाच- केन दत्तानि दिव्यानि एतान्याभरणानि च । शृंगारंरूपसौभाग्यं वस्त्रालंकारभूषणम्
सोमशर्मा ने कहा— ये दिव्य आभूषण किसने दिए? यह श्रृंगार, रूप और वस्त्र-आभूषण किसका है?
तन्मे त्वं कारणं भद्रे कथयस्वाविशंकिता । एवं संभाष्यतां भार्यां विरराम द्विजोत्तमः
हे सुभगे, तुम बिना झिझक मुझे इसका कारण बताओ। इस प्रकार अपनी पत्नी से कहकर वह श्रेष्ठ ब्राह्मण चुप हो गया।
सुमनोवाच- शृणु कांत समायातः कश्चिद्देववरोत्तमः । श्वेतनागसमारूढो दिव्याभरणभूषितः
सुमना बोली— सुनो प्रिय, कोई श्रेष्ठ देवता यहाँ आए थे, जो श्वेत हाथी पर सवार थे और दिव्य आभूषणों से सजे हुए थे।
दिव्यगंधानुलिप्तांगो दिव्याश्चर्यसमन्वितः । न जाने को हि देवोसौ विप्रगंधर्वसेवितः
उनका शरीर दिव्य सुगंध से लेपा हुआ था, वे अद्भुत गुणों से युक्त थे; मुझे नहीं पता वह कौन-से देवता थे, जिन्हें ब्राह्मणों और गंधर्वों ने सेवा दी थी।
स्तूयमानः समायातो देवगंधर्वचारणैः । योषितः पुण्यरूपाढ्या रूपशृंगारसंयुताः
देवता, गंधर्व और चारण उनकी स्तुति करते हुए उनके साथ आए; उनके साथ पुण्यरूपा, सौंदर्य और श्रृंगार से युक्त स्त्रियाँ भी थीं।
सर्वाभरणशोभाढ्याः सर्वाः पूर्णमनोरथाः । ताभिः सह समक्षं मे पुरुषेण महात्मना
वे सभी स्त्रियाँ हर प्रकार के आभूषणों से सजी थीं, उनकी सारी इच्छाएँ पूरी हो चुकी थीं; उन स्त्रियों और उस महात्मा पुरुष के साथ वे मेरे सामने उपस्थित हुए—
चतुष्कं पूरितं रत्नैः सर्वशोभासमन्वितम् । तत्राहमासने पुण्ये स्थापिता ब्राह्मणैः किल
चारों ओर से रत्नों से भरा हुआ, सब प्रकार की शोभा से युक्त एक आसन वहाँ था, जिसे ब्राह्मणों ने मेरे लिए उस पुण्य स्थान में रखा था।
वस्त्रालंकारभूषां मे ददुस्ते सर्व एव हि । वेदमंगलगीतैस्तु शास्त्रगीतैश्च पुण्यदैः
उन्होंने मुझे वस्त्र और आभूषण दिए, और वेद तथा मंगल गीतों के साथ, शास्त्रों के पुण्यदायक गीतों के द्वारा—
अभिषिक्तास्मि तैः सर्वैरंतर्धानं पुनर्गताः । मामेवं परितः सर्वे पुनरूचुर्द्विजोत्तम
उन सब ने मुझे अभिषेक किया, फिर वे सब अदृश्य हो गए। इस प्रकार मुझे घेरकर वे सभी फिर बोले, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण—
तव गेहं वयं सर्वे वसिष्यामः सदैव हि । शुचिर्भव सुकल्याणि भर्त्रा सार्द्धं सदैव हि
हम सब सदा तुम्हारे घर में निवास करेंगे; हे शुभे, तुम सदा पवित्र रहो और अपने पति के साथ रहो।
एवमुक्त्वा गताः सर्वे एवं दृष्टं मयैव हि । तया यत्कथितं वृत्तं समाकर्ण्य महामतिः
ऐसा कहकर वे सब चले गए; यह सब मैंने स्वयं देखा। उसने जो कुछ कहा, वह सुनकर उस बुद्धिमान ने—
पुनश्चिंतां प्रपन्नोऽसौ किमिदं देवनिर्मितम् । विचिन्तयित्वाथ तदा सोमशर्मा महामतिः
फिर सोच में पड़ गया— 'यह क्या है, जो देवताओं द्वारा रचा गया है?' फिर विचार कर सोमशर्मा, वह महाबुद्धिमान—
ब्रह्मकर्मणि संयुक्तः साधर्म्यं धर्ममुत्तमम् । तस्माद्गर्भं महाभागा दधार व्रतशालिनी
ब्रह्मकर्म और उत्तम धर्म में लगे रहने के कारण, उस पुण्यवती और व्रतधारी देवी ने गर्भ धारण किया।
तेन गर्भेण सा देवी अधिकं शुशुभे तदा । संदीप्तपुत्रसंयुक्त तेजोज्वालासमन्विता
उस गर्भ के कारण वह देवी उस समय और भी अधिक तेजस्वी हो गई, जैसे प्रज्वलित पुत्र के तेज से युक्त हो।
सा हि जज्ञे च तपसा तनयं देवसन्निभम् । अंतरिक्षे ततो नेदुर्देवदुंदुभयस्तदा
उसने तपस्या के प्रभाव से देवता के समान पुत्र को जन्म दिया; तब आकाश में दिव्य नगाड़े बज उठे।
शंखान्दध्मुर्महादेवा गंधर्वा ललितं जगुः । अप्सरसस्तथा सर्वा ननृतुस्तास्तदा किल
महादेवताओं ने शंख बजाए, गंधर्वों ने मधुर गीत गाए, और सभी अप्सराएँ उस समय नृत्य करने लगीं।
अथ ब्रह्मासुरैः सार्द्धं समायातो द्विजोत्तमः । चकार नाम तस्यैव सुव्रतेति समाहितः
तब ब्रह्मा, असुरों के साथ वहाँ आए, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, और उन्होंने ध्यानपूर्वक उसका नाम सुव्रत रखा।
नाम कृत्वा ततो देवा जग्मुः सर्वे महौजसः । गतेषु तेषु देवेषु सोमशर्मासु तस्य च
नामकरण के बाद वे सभी तेजस्वी देवता चले गए; उनके चले जाने पर सोमशर्मा—
जातकर्मादिकं कर्म चकार द्विजसत्तमः । जाते पुत्रे महाभागे सुव्रते देवनिर्मिते
उस श्रेष्ठ ब्राह्मण ने अपने पुत्र, पुण्यशाली और देवताओं द्वारा उत्पन्न सुव्रत के लिए जातकर्म आदि संस्कार किए।
तस्य गेहे महालक्ष्मीर्धनधान्यसमाकुला । गजाश्वमहिषी गावः कांचनं रत्नमेव च
उसके घर में महालक्ष्मी निवास करती थीं, वहाँ धन और अनाज की भरमार थी। हाथी, घोड़े, भैंसें, गायें, सोना और बहुमूल्य रत्न भी वहाँ थे।
यथा कुबेरभवनं शुशुभे धनसंचयैः । तत्सोमशर्मणो गेहं तथैव परिराजते
जैसे कुबेर का महल धन के भंडारों से चमकता है, वैसे ही सोमशर्मा का घर भी उसी तरह जगमगा रहा था।
ध्यानपुण्यादिकं कर्म चका रद्विजसत्तमः । तीर्थयात्रां गतो विप्रो नानापुण्यसमाकुलः
उस श्रेष्ठ ब्राह्मण ने ध्यान और पुण्य के अनेक कार्य किए, और अनेक पुण्यों से युक्त होकर तीर्थयात्राएँ भी कीं।
अन्यानि यानि पुण्यानि दानानि द्विजसत्तमः । चकार तत्र मेधावी ज्ञानपुण्य समन्वितः
वहाँ उस बुद्धिमान ब्राह्मण ने और भी पुण्य कर्म और दान किए, वह ज्ञान के पुण्य से संपन्न था।