त्वां चाहं तत्पथं दैत्य प्रेषयामि क्षणादिह। उक्तवंतं महाप्राज्ञं सुराणां च गणाधिपं
"अब मैं भी, हे दैत्य, तुम्हें उसी मार्ग पर तुरंत भेजता हूँ," ऐसा बुद्धिमान गणों के स्वामी ने उससे कहा।
विव्याध दशभिस्तीक्ष्णैः कालानलसमप्रभैः। ततः शरसहस्रैस्तु दैत्यं विव्याध साहसात्
उसने दस तीखे बाणों से, जो कालाग्नि के समान चमक रहे थे, उसे बेध डाला; फिर हज़ारों बाणों से बलपूर्वक दैत्य पर प्रहार किया।
यमदंडसमैर्बाणैः क्षुरप्रैश्च शिलीमुखैः। कंकपत्रैर्महातीक्ष्णैर्वज्रानलसमप्रभैः
यमदंड के समान बाणों, कतरनों, लोहे की नोक वाले और काँटे वाले, वज्र और अग्नि के समान प्रचंड तीखे बाणों से—
विचकर्त शरांश्चास्य लंबोदरः सुरार्चितः। पुनर्विव्याध विशिखैः सहसाभि दुरोपमैः
देवताओं द्वारा पूजित लंबोदर ने उसके बाणों को काट डाला और फिर अचानक ऐसे बाणों से प्रहार किया जिन्हें सहना कठिन था।
शरैरर्दितसर्वांगो मूर्च्छितस्त्वपतद्भुवि। ततो भद्रश्च सौभद्रो भीषणो निर्जरांतकः
सारे शरीर में बाण लगने से वह मूर्छित होकर भूमि पर गिर पड़ा; फिर भद्र, सैभद्र, भीषण और निर्जरांतक—
स्वां स्वां गदां समादाय दुद्रुवुस्तं विनायकम्। युगपत्ते गदापातैर्निजघ्नुर्गणनायकम्
सबने अपनी-अपनी गदा उठाई और विनायक पर दौड़ पड़े; एक साथ गदा के प्रहारों से उन्होंने गणों के नायक पर वार किया।
लाघवात्तु वृथा कृत्वा गदास्तेषां महाबलः। भद्रकस्य तु शीर्षे चाहनत्परशुना तदा
परंतु अपनी फुर्ती से उस महाबली ने उनकी गदाओं को व्यर्थ कर दिया; फिर उसने भद्र के सिर पर अपने परशु से प्रहार किया।
सौभद्रस्योत्तमांगं च असिनाग्रे निपातितम्। भीषणस्य कुठारेण खड्गेन निर्जरांतकम्
उसने सैभद्र का सिर तलवार की धार से काट गिराया; भीषण को कुल्हाड़ी से और निर्जरांतक को तलवार से मार गिराया।
पातयित्वा च हेरम्बो महागिरिसमांस्तदा। चतुरो गणमुख्यांश्च अन्यांश्चापातयद्द्विषः
फिर हेरंब, जो महान पर्वत के समान विशाल था, उसने उन सबको गिरा दिया; चारों गणमुख्य और अन्य शत्रुओं को भी उसने धराशायी कर दिया।
ततः संज्ञां समालभ्य त्रैपुरिश्चासुरोत्तमः। समारुह्य रथं स्वं च जघान सुरसत्तमम्
इसके बाद चेतना पाकर त्रैपुरी, जो असुरों में श्रेष्ठ था, अपने रथ पर चढ़ा और देवताओं में श्रेष्ठ पर प्रहार किया।
विशिखैरर्धचंद्रैश्च क्षुरप्रैर्भल्लकैस्तथा। तांस्तु चिच्छेद धर्मात्मा पुनर्विव्याध तं शरैः
धर्मप्रिय वीर ने आधे चाँद जैसे, धारदार और नुकीले बाणों से उन सबको काट डाला और फिर उसे बाणों से बेध डाला।
चतुर्भिः सैंधवांश्चैव शरैकेन च सारथिम्। शरैः संपातयामास धरण्यां गणनायकान्
उसने चार बाणों से सिंधु के योद्धाओं को और एक बाण से सारथी को घायल किया; और बाणों से सेनापतियों को धरती पर गिरा दिया।
लाघवात्तु रथं चान्यं गत्वा त्रिपुरनंदनः। विशिखैर्वज्रसंकाशैः संबिभेद गणाधिपम्
तीव्र गति से त्रिपुरा के आनंददाता ने दूसरा रथ पकड़ लिया और वज्र के समान चमकते बाणों से गणों के स्वामी को बेध डाला।
रुधिरेणावसिक्तांगो रुषा घोर यमप्रभः। ललाटे च त्रिभिर्बाणैस्सप्तभिश्च स्तनांतरे
रक्त से सना हुआ, क्रोध में यम के समान भयानक वह, तीन बाणों से ललाट और सात बाणों से छाती के बीच में वार किया।
चतुर्भिर्नाभिदेशे च पंचभिर्मुष्टिमस्तके। संबिभेद महाक्रोधो बलिनं शंभुनंदनः
शंभु के पुत्र ने चार बाणों से नाभि, पाँच-पाँच बाणों से मुट्ठी और सिर पर प्रचंड क्रोध में बलशाली को बेध डाला।
शरैरर्दितसर्वांगः स दैत्यो रणमूर्धनि। कश्मलं परमं गत्वा संपपात रथोपरि
वह दैत्य, जिसका सारा शरीर बाणों से घायल था, युद्ध के बीच गहरे मूर्छा में चला गया और रथ पर गिर पड़ा।
ततः सूतेन धीरेण अपनीतो रणाजिरात्। विमुखं नाहनच्छूरो विनायकः सुरार्चितः
फिर उसके धैर्यवान सारथी ने उसे रणभूमि से हटा दिया; देवताओं द्वारा पूजित वीर विनायक ने शत्रु पर आक्रमण नहीं किया।
चिरात्संज्ञां समालभ्य यंतारं चाब्रवीद्वचः। गच्छ सूत रणे भीरुं विनायकं हरात्मजम्
काफी देर बाद होश में आकर उसने सारथी से कहा, 'सारथी, रणभूमि में चलो, उस विनायक के पास जो हर का पुत्र और सबको भय देने वाला है।'
ततो यंताब्रवीद्वाक्यं सत्यं पथ्यं च कोमलम्। हरात्मजशरान्सोढुं कस्समर्थो रणाजिरे
तब सारथी ने सत्य, हितकारी और कोमल वचन कहे, 'रणभूमि में हर के पुत्र के बाणों को कौन सह सकता है?'
तस्मान्मोहगतस्त्वं च मयानीतः प्रभासुत। एतज्ज्ञात्वा त्विदानीं भो यद्युक्तं तद्विधीयताम्
इसलिए, प्रभा के पुत्र, जब तुम मोह में थे, मैं तुम्हें यहाँ ले आया; अब यह जानकर जो उचित हो, वह करो।
एतस्मिन्नंतरे राज्ञा प्रेरितः कविसत्तमः। औषधादिप्रयोगेण गजः संज्ञामबोधयत्
इसी बीच, राजा के आदेश से श्रेष्ठ कवि ने औषधि आदि उपायों से गज की चेतना लौटा दी।
अकारयच्छतगुण प्राणं च जयमादिशत्। प्राग्जलं मंत्रितं दत्वा रुरोधास्याङ्गकव्रणान्
उसने उसका जीवन सौ गुना बढ़ा दिया और विजय का आदेश दिया; फिर मंत्रित जल देकर उसके मुँह और शरीर के घावों की मरहम-पट्टी की।
स गजो दशनैरेव स्फोटयामास वै गिरिम्। एवं शतसहस्राणि सैन्यानि सैन्यपालकान्
वह गज अपने दाँतों से पर्वत को चीरने लगा; इसी तरह उसने लाखों सैनिकों और सेनापतियों को मार गिराया।
पातयामास समितौ गजः परमदुर्जयः। स दैत्यस्तस्य पृष्ठस्थः शरैः कालानलप्रभैः
वह अत्यंत अपराजेय गज युद्ध में सेनाओं और उनके नायकों को गिराने लगा; उसकी पीठ पर खड़ा दैत्य कालाग्नि जैसे तेजस्वी बाणों की वर्षा कर रहा था।
हत्वा त्वपातयच्चोर्व्यां मुख्यमुख्यान्सुराधिपान्। शरैस्तस्य तदा देवा यमदंडसमप्रभैः
उसने देवताओं के प्रमुखों को मारकर धरती पर गिरा दिया; तब देवताओं ने उसे यमदंड के समान प्रबल बाणों से घायल किया।
निपतंति महावीर्या रुधिरौघपरिप्लुताः। यस्मिन्यस्मिंश्च मार्गे तु स दैत्यः सगजो गतः
शक्तिशाली योद्धा, रक्त की धाराओं में भीगे हुए, जहाँ-जहाँ वह दैत्य और गज जाते, वहाँ-वहाँ गिरते जाते।
तत्र तत्र चकाराशु भीषणं संचितं शरैः। गजेन पातिताः केचिद्गजारोहेण चापरे
वह हर जगह बाणों की वर्षा से भयानक आतंक फैलाने लगा; कुछ को गज ने गिराया, तो कुछ को गजारोही ने।
वेगेन भ्रमणेनैव सुराः केचित्प्रतापिताः। एवं सुरगणाध्यक्षाः शस्त्रास्त्रैर्विविधैश्च तम्
कुछ देवता उसकी तेज गति से चक्कर खाकर पीड़ित हुए; इस प्रकार देवताओं के नायक तरह-तरह के अस्त्र-शस्त्रों से उस पर वार करने लगे।
सगजं युद्धनिर्भीता निजघ्नुर्बहुभिः शरैः। तथापि तद्गजं योद्धुं न शक्तास्ते महाबलाः
युद्ध में निर्भय होकर भी उन्होंने उस हाथी पर बहुत से बाण चलाए, फिर भी वे बलशाली योद्धा उस हाथी को पराजित करने में असमर्थ रहे।
क्षिप्रं तांस्तु गजो दंतैस्त्रैपुरोऽपातयच्छरैः। न गता ये धरण्यां च देवा जर्जरविग्रहाः
उस हाथी ने अपने दाँतों और बाणों से उन्हें तुरंत गिरा दिया, और जिन देवताओं के शरीर चूर-चूर हो गए, वे धरती तक भी नहीं पहुँच सके।