स च दृष्ट्वाऽसुरो मृत्युं शूलेनैव जघान ह। शक्तिं चैव ततो मृत्युः प्रचिक्षेप रणाजिरे
दैत्य ने मृत्यु को देखकर उसी शूल से वार किया; फिर मृत्यु ने भी अपनी शक्ति रणभूमि में फेंकी।
संदह्य सहसा शूलं वह्निकूटसमप्रभम्। दैत्यस्य हृदयं भित्वा गता सा च धरातलम्
वह शक्ति तुरंत अग्नि के समान जलती हुई, दैत्य के हृदय को भेदती हुई धरती पर गिर पड़ी।
सरथः स पपातोर्व्यां शक्तिजर्जरविग्रहः। अथान्यो दुर्मुखो मृत्युं कृष्टचापो महाबलः
वह अपने रथ सहित धरती पर गिर पड़ा, उसका शरीर शक्ति से चूर-चूर हो गया; फिर दूसरा, दुर्मुख नामक बलवान, धनुष चढ़ाए मृत्यु के सामने आया।
खड्गचर्मधरः कालो रथ एव गतोभवत्। दृष्ट्वा तं विशिखैः प्राज्यैर्जघान स यमं रणे
काल, जो तलवार और ढाल लिए था, रथ पर सवार हुआ; उसे देखकर दुर्मुख ने प्रचंड बाणों से युद्ध में यम पर प्रहार किया।
स चाप्लत्य रथाद्देवो ह्यसिना च सकुंडलम्। शिरश्चिच्छेद सहसा पातयित्वा च भूतले
उस देवता ने अचानक तलवार से उसके सिर को कुंडलों सहित काट दिया और रथ से ज़मीन पर गिरा दिया।
हतशेषं बलं सर्वं प्रदुद्राव दिशो दश
बाक़ी बची हुई सारी सेना हारकर दसों दिशाओं में भाग गई।
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे देवांतकर्दुर्धर्षदुर्मुखवधोनाम सप्ततिमोऽध्यायः
इसी तरह श्रीपद्मपुराण के प्रथम सृष्टिखंड में 'अंतक, दुर्धर्ष और दुर्मुख का वध' नामक सत्तरवाँ अध्याय समाप्त हुआ।
व्यास उवाच- अथान्यो नमुचिः क्रुद्धः स्यंदनस्थो दिवौकसः। विशिखैरर्दयामस घोरैराशीविषोपमैः
व्यास बोले— फिर क्रोधित नमुचि नामक दैत्य अपने रथ पर खड़ा होकर, भयानक और विषैले सर्पों जैसे बाणों से देवताओं पर हमला करने लगा।
ततस्तु संयुगे देवाः सिद्धकिन्नरपन्नगाः। न शक्नुवंति बाणानां वेगं सोढुं समंततः
उस युद्ध में देवता, सिद्ध, किन्नर और नाग— कोई भी चारों ओर से आने वाले उन बाणों के वेग को सहन नहीं कर सके।
रथमुच्चैश्श्रवोश्वेन युक्तं मातलिनेरितम्। पुरुहूतः समास्थाय प्रागमत्तं महाबलम्
तब पुरुहूत, जो अत्यंत बलवान थे, मातलि द्वारा चलाए जा रहे उच्चैःश्रवा घोड़े से जुते रथ पर सवार हुए।
दृष्ट्वा शक्रं महावीर्यं नमुचिर्दैत्यपुंगवः। अब्रवीद्वासवं संख्ये वचनं सानुगं तदा
महा पराक्रमी शक्र को देखकर दैत्यराज नमुचि ने युद्धभूमि में अपने अनुयायियों सहित वासव से ये वचन कहे।
प्राकृतं निर्जरं हत्वा न यशोस्ति न च प्रियम्। न लाभकृतकं वापि न जयस्तु पुरष्टुत
साधारण अमर को मारने से न तो यश मिलता है, न सुख, न कोई लाभ और न ही सच्ची विजय।
तस्मात्वयि हतेत्रैव सर्वं भवति शाश्वतम्। देवराज्यं प्रलप्स्यामि सुखं भोग्यं सुरालये
इसलिए, यदि मैं तुम्हें यहाँ मार दूँ, तभी सब कुछ सदा के लिए मेरा हो जाएगा; मैं देवराज्य छीनकर स्वर्ग में सुखपूर्वक भोग करूंगा।
तमब्रवीन्महातेजाः शक्रः परपुरंजयः। शूरता वाक्यमात्रेण सर्वत्र सुलभा भवेत्
उस पर महातेजस्वी, शत्रुओं के नगरों को जीतने वाले शक्र ने कहा— 'शब्दों में वीरता दिखाना तो हर जगह आसान है।'
महापराक्रमं यद्वा अस्ति ते दानवाधम। दर्शयस्वाहवे वीर्यं पुरं नेष्यामि भास्करेः
यदि तुझमें सचमुच बड़ा पराक्रम है, दानवों में सबसे नीच, तो रणभूमि में अपना बल दिखा; मैं सूर्य का नगर नहीं लूंगा।
एतच्छ्रुत्वा महातेजाश्चुकोप दैत्यपुंगवः। पंचभिर्निशितैर्बाणैर्जघान सुरसत्तमम्
यह सुनकर महाबली दैत्यराज बहुत क्रोधित हुआ और उसने पाँच तीखे बाणों से देवताओं में श्रेष्ठ को घायल किया।
तांस्तु चिच्छेद मघवा क्षुरप्रैः पंचभिर्द्रुतम्। जग्मतुस्तौ महावीर्यौ समरे विषयैषिणौ
मघवान ने उन पाँचों बाणों को पाँच ही तीखे बाणों से तुरंत काट डाला; दोनों महावीर युद्ध में विजय की इच्छा से आगे बढ़े।
अन्योन्यं सहसा वेगाच्छरैश्चिच्छिदतुः शरान्। बिभिदातेथ गात्राणि विशिखैर्भिदुरोपमैः
वे दोनों अचानक तेज़ी से एक-दूसरे के बाणों को बाणों से काटने लगे और बाणों से एक-दूसरे के शरीर को भी बेधने लगे।
अत्यपूर्वं कृतं कर्म ताभ्यामेव रणे भृशम्। लाघवं शरसंधान ग्रहमोक्षं सुदुर्लभम्
युद्ध में उन दोनों ने ऐसे अद्भुत काम किए, जो बहुत कठिन थे— बाण चढ़ाने और छोड़ने की फुर्ती, जो बहुत दुर्लभ होती है।
दृष्ट्वा तु विस्मयं जग्मुर्देवासुरगणास्तदा। एतस्मिन्नंतरे दैत्यो मायास्संप्रमुमोच ह
यह देखकर देवताओं और असुरों की सारी सेना चकित रह गई; इसी बीच दैत्य ने अपनी माया का प्रयोग किया।
विशिखाः शतशस्तत्र विनिश्चेरुस्समंततः। शक्रः कोपात्पुनः शीघ्रं धनुरुद्यम्य वीर्यवान्
फिर वहाँ चारों ओर सैकड़ों बाण निकलने लगे; शक्र ने क्रोध में आकर तुरंत अपना धनुष उठाया।
जघान विशिखैरुग्रैः सर्वगात्रेषु संज्वलन्। ततो मार्गणसाहस्रैरष्टभिस्त्वधिकं तथा
उसने प्रज्वलित और भयंकर बाणों से उसके सारे अंगों में वार किया; फिर हज़ारों बाणों के साथ आठ और बाण भी चलाए।
बिभिदाते ततोन्योन्यं चिच्छिदाते परस्परम्। शरैर्निरंतराकाशं ददृशुस्तत्र संयुगे
वे एक-दूसरे पर वार करते हुए, एक-दूसरे को घायल कर रहे थे। उस युद्ध में उनके बाणों से आकाश पूरी तरह भर गया, कहीं भी खाली जगह नहीं दिख रही थी।
निपतंति धरापृष्ठे खड्गपातैः सहस्रशः। एवं सुदीर्घकाले तु गते तस्मिन्महाहवे
हजारों योद्धा तलवारों के प्रहार से धरती पर गिर पड़े। इस प्रकार वह भयानक युद्ध बहुत देर तक चलता रहा।
मायास्त्रं दर्शयामास क्रूरकृन्नमुचिस्तदा। तामसं त्रिषुलोकेषु कृतं स्यात्तु निरंतरम्
तब निर्दयी नमुचि ने एक मायावी अस्त्र चलाया, जो घोर अंधकार फैलाने वाला था और तीनों लोकों में लगातार छा गया।
परस्परं न पश्यंति देवासुरगणा भृशम्। सूर्यचंद्रग्रहाणां च वह्नीनां च दिवौकसाम्
उस अंधकार में देवता और असुरों की सेनाएँ एक-दूसरे को बिल्कुल नहीं देख पा रही थीं। सूर्य, चन्द्रमा, ग्रह और देवताओं की अग्नियाँ भी दिखाई नहीं देती थीं।
तस्मिंस्तमसि दुष्पारे गभस्तिर्नैव दृश्यते। दैत्यस्य च ततस्तूर्णं शरैरग्निशिखोपमैः
उस घने अंधकार में एक किरण भी नजर नहीं आ रही थी। तब दैत्य ने आग जैसी ज्वाला वाले बाणों से तीव्र आक्रमण किया।
विभग्नाः सर्वदेवाश्च शक्रश्चरणसंमुखे। शरैर्विभिन्नदेहास्तु निपेतुर्धरणीतले
सभी देवता बुरी तरह पराजित हो गए और उनके शरीर बाणों से छिद्रित होकर इन्द्र के चरणों के पास धरती पर गिर पड़े।
प्रभग्नाश्चापरे शूरास्संयांति च दिशो दश। कूटं तस्य परिज्ञाय सर्वदेवार्चितो हरिः
अन्य वीर भी हारकर दसों दिशाओं में भाग गए। उस छल को पहचानकर, सभी देवताओं द्वारा पूजित हरि—
सौम्यमस्त्रं मुमोचाथ दिवि सूर्यशतप्रभम्। विलंबितं समालोक्य शक्त्या च बहुघंटया
—आकाश में सौ सूर्यों जैसी चमक वाला सौम्य अस्त्र चलाया। जब वह अस्त्र लटकता हुआ दिखा, तब उसने अनेक घंटियों से सुसज्जित शक्ति से प्रहार किया।