तथा प्रतिहतां शक्तिं क्रौंचमस्त्रं तथैव च। मोहनं शोषणं चैव संतापनविलापने
उसने प्रतिघातक शक्ति, क्रौंच अस्त्र, मोहन, शोषण, संतापन और विलाप कराने वाले अस्त्र भी चलाए।
कंपनं शातनं चैव महास्त्रं चैव रोधनम्। कालमुद्गरमक्षोभ्यं तापनं च महाबलम्
उसने कंपन करने वाला, संहारक, महान रोकने वाला अस्त्र, अचल कालमुद्गर और महाबली ताप देने वाला अस्त्र भी चलाया।
संवर्तनं मोहनं च तथा मायाधरं वरम्। गान्धर्वमस्त्रं दयितमसिरत्नं च नंदकम्
उसने संहारक, मोहन, मायाधारी, गंधर्वास्त्र, प्रिय असिरत्न और नंदक अस्त्र का भी प्रयोग किया।
प्रस्वापनं प्रमथनं वारुणं चास्त्रमुत्तमम्। अस्त्रं पाशुपतं चैव यस्या प्रतिहता गतिः
उसने निद्रादायक, प्रमथन, श्रेष्ठ वारुण अस्त्र और वह पाशुपत अस्त्र भी चलाया, जिसकी गति को कोई रोक नहीं सकता।
एतान्यस्त्राणि दिव्यानि हिरण्यकशिपुस्तदा। असृजन्नरसिंहस्य दीप्तस्याग्नेरिवाहुतिम्
हिरण्यकशिपु ने ये सभी दिव्य अस्त्र नरसिंह पर वैसे ही छोड़े जैसे अग्नि में आहुति डाली जाती है।
अस्त्रैः प्रज्वलितैः सिंहमावृणोदसुरोत्तमः। विवस्वान्घर्मसमये हिमवंतमिवांशुभिः
ज्वलंत अस्त्रों से असुरों में श्रेष्ठ ने सिंह को वैसे ही घेर लिया जैसे गर्मी के समय सूर्य अपनी किरणों से हिमालय को घेर लेता है।
स ह्यमर्षानिलोद्भूतो दैत्यानां सैन्यसागरः। क्षणेनाप्लावयत्सर्वं मैनाकमिव सागरः
दैत्य सेना का वह समुद्र, जो उनके क्रोध रूपी वायु से उत्तेजित हुआ था, पल भर में सब कुछ ऐसे डुबोने लगा जैसे सागर मैनाक पर्वत को डुबो देता है।
प्रासैः पाशैश्च खड्गैश्च गदाभिर्मुसलैस्तथा। वज्रैरशनिभिश्चैव बहुशाखैर्महाद्रुमैः
वे लोग भाले, फंदे, तलवारें, गदा, मुसल, वज्र, बिजली और बड़ी-बड़ी शाखाओं वाले वृक्षों से सुसज्जित थे।
मुद्गरैः कूटपाशैश्च शिलोलूखलपर्वतैः। शतघ्नीभिश्च दीप्ताभिर्दंडैरपि सुदारुणैः
वे लोग मुग्दर, लोहे के डंडे, पत्थर के ओखल, पर्वत, जलती हुई शतघ्नी और भयंकर डंडों से भी लैस थे।
ते दानवाः पाशगृहीतहस्ता महेंद्रतुल्याशनितुल्य वेगाः। समंततोभ्युद्यतबाहुकायाः स्थिताः सशीर्षा इव नागपोताः
वे दानव, जिनके हाथों में फंदे थे, जिनकी गति महेन्द्र और वज्र के समान थी, चारों ओर भुजाएँ और शरीर उठाए ऐसे खड़े थे जैसे सिर उठाए हुए हाथी के बच्चे।
सुवर्णमालाकुलभूषितांगाः सुतीक्ष्णदंष्ट्राकुलवक्त्रगर्ताः। स्फुरत्प्रभास्ते च सशृंगदेहाश्चीनांशुका भांति यथैव हंसाः
उनके शरीर सोने की मालाओं से सजे थे, उनके मुख तीखे दाँतों से भरे थे, वे चमकते हुए, सींग वाले और चीनी रेशमी वस्त्रों में लिपटे ऐसे दिखाई देते थे जैसे हंस।
सोसृजद्दानवो मायामग्निं वायुं समीरितम्। तमिंद्रस्तोयदैः सार्धं सहस्राक्षो महाद्युतिः
दानव ने मायावी अग्नि छोड़ी, जिसे वायु ने और भड़काया; सहस्त्र नेत्रों वाले तेजस्वी इन्द्र ने वर्षा करने वाले देवताओं के साथ उसका सामना किया।
महता तोयवर्षेण शमयमास पावकम्। तस्यां प्रतिहतायां तु मायायां युधि दानवः
इन्द्र ने भारी जलवर्षा से उस अग्नि को शांत कर दिया; जब युद्ध में वह माया विफल हो गई, तब दानव ने—
असृजद्घोरसंकाशं तमस्तीव्रं समंततः। तमसा संवृते लोके दैत्येष्वात्तायुधेषु च
चारों ओर भयानक और तीव्र अंधकार फैला दिया; जब सारा संसार अंधकार से ढक गया, तब दैत्य अपने-अपने शस्त्र उठा कर तैयार हो गए।
स्वतेजसा परिवृतो दिवाकर इवोद्गतः। त्रिशिखां भ्रुकुटीमस्य ददृशुर्दानवा रणे
अपने तेज से घिरे हुए, जैसे उदित सूर्य, युद्ध में दानवों ने उसकी तीन धारियों वाली भ्रुकुटि देखी।
ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गंगां त्रिपथगामिव। ततः सर्वासु मायासु हतासु दितिनंदनाः
उसके ललाट पर, जैसे तीन शिखरों वाले पर्वत पर, गंगा बह रही थी; फिर जब उनकी सारी माया नष्ट हो गई, दिति के पुत्र—
हिरण्यकशिपुं दैत्या विषण्णाश्शरणं ययुः। ततः प्रज्वलितः क्रोधात्प्रदहन्निव तेजसा
दैत्य निराश होकर हिरण्यकशिपु की शरण में गए; तब वह क्रोध से जलता हुआ अपने तेज से मानो सब कुछ भस्म करने लगा।
तस्मिन्क्रुद्धे तु दैत्येंद्रे तमोभूतमभूज्जगत्। आवहः प्रवहश्चैव विवहोथ समीरणः
जब वह दैत्यराज क्रोधित हुआ, तब संसार अंधकारमय हो गया; आवह, प्रवह, विवह और समीर नामक पवन—
परावहस्संवहश्च उद्वहश्च महाबलः। तथा परिवहः श्रीमानुत्पातभयशंसिनः
परावह, संवह, उद्वह, ये सब महाबली और साथ ही परिवह, जो तेजस्वी और संकट की सूचना देने वाले हैं—
इत्येवं क्षुभिताः सप्त मरुतो गगनेचराः। ये ग्रहास्सर्वलोकस्य क्षये प्रादुर्भवंति हि
इस प्रकार सातों मरुत, जो आकाश में विचरते हैं, व्याकुल हो उठे; ये वे ग्रह हैं जो सभी लोकों के विनाश के समय प्रकट होते हैं।
ते सर्वे गगने हृष्टाव्यचरंश्च यथासुखम्। अयोगतश्चाप्यचरद्योगं निशि निशाचरः
वे सभी प्रसन्न होकर आकाश में अपनी इच्छा से घूमने लगे; और निशाचर ने रात में अपने योग का संयोग किया।
सग्रहः सह नक्षत्रैस्तारापतिररिंदम। विवर्णतां च भगवान्गतो दिवि दिवाकरः
ग्रहों, नक्षत्रों और तारों के साथ, तारों के स्वामी, हे शत्रु विजेता, आकाश में सूर्य का रंग फीका पड़ गया।
कृष्णः कबंधश्च तदा लक्ष्यते सुमहान्दिवि। असृजच्चासितां सूर्यो धूमवत्तां विभावसुः
तब आकाश में एक विशाल काले रंग का बिना सिर का धड़ दिखाई दिया; और सूर्य ने काली, धुएँ जैसी ज्योति छोड़ी।
गगनस्थश्च भगवानभीक्ष्णं परिविष्यते। सप्तधूमनिभा घोराः सूर्यादि विसमुत्थिताः
भगवान आकाश में स्थित होकर बार-बार घिर जाते थे; सूर्य से सात धुएँ के स्तंभों के समान भयानक रूप प्रकट हुए।
सोमस्य गगनस्थस्य ग्रहास्तिष्ठंति शृंङ्गगाः। वामे च दक्षिणे चैव स्थितौ शुक्रबृहस्पती
आकाश में स्थित सोम के साथ ग्रह उसके दोनों सींगों पर खड़े हैं। बाईं ओर शुक्र और दाईं ओर बृहस्पति स्थित हैं।
शनैश्चरो लोहितांगो लोहितांगसमद्युतिः। समं समधिरोहंत सर्वे वै गगनेचराः
शनैश्चर, जो लाल रंग के हैं और मंगल के समान चमकते हैं, सभी अन्य ग्रहों के साथ मिलकर एक साथ ऊपर चढ़े।
शृंगाणि शनकैर्घोरा युगांता वर्त्तन ग्रहाः। चंद्रमाश्च सनक्षत्रो ग्रहैः सह तमोनुदः
वे सींग, जो भयानक और धीरे-धीरे चलने वाले हैं, युग के अंत में ग्रह बन जाते हैं। चंद्रमा अपने नक्षत्रों के साथ ग्रहों के साथ मिलकर अंधकार दूर करता है।
चराचरविनाशाय रोहिणीं नाभ्यनंदत। गृहीतो राहुणा चन्द्र उल्काभिरभिहन्यते
चर और अचर प्राणियों के विनाश के लिए रोहिणी प्रसन्न नहीं हुई। चंद्रमा को राहु ने पकड़ लिया और उल्काओं ने आघात किया।
उल्काः प्रज्वलिताश्चंद्रे व्यचरंत यथासुखम्। देवानामधिपो देवः सोप्यवर्षत शोणितम्
चंद्रमा पर जलती हुई उल्काएँ स्वतंत्र रूप से घूम रही थीं। देवताओं के स्वामी उस समय रक्त की वर्षा कर रहे थे।
अपतद्गगनादुल्का विद्युद्रूपा महास्वना। अकाले च द्रुमास्सर्वे पुष्प्यंति च फलंति च
आकाश से बिजली के समान तेज़ आवाज़ वाली उल्का गिरी। सभी वृक्ष बिना मौसम के फूल और फल देने लगे।