दानवाः कृतिनो जग्मुः कालनेमिनमुद्धतम्। ते गदाभिस्सुगुर्वीभिश्चक्रैरथपरश्वधैः
कुशल दानव उग्र कालनेमि की ओर बढ़े, उनके हाथों में भारी गदा, चक्र, फरसा और मूसल थे।
कालकल्पैश्च मुसलैः क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः। अश्मभिश्चास्त्रसदृशैस्तथा शैलैश्च दारुणैः
वे कालदंड जैसे मुसल, फेंकने वाले मुगदर, अस्त्र के समान पत्थर और भयानक पर्वत लेकर युद्ध के लिए तैयार हुए।
पट्टिशैर्भिंडिपालैश्च परिघैश्चोत्तमायसैः। घातिनीभिश्च गुर्वीभिः शतघ्नीभिस्तथैव च
वे उत्तम धातु के भाले, गुलेल, लोहे की छड़ें, भारी और घातक हथियार तथा शतघ्नी लेकर सुसज्जित थे।
युगैर्यंत्रैश्च निर्मुक्तैर्लांगलैरुग्रताडितैः। दोर्भिरायतमानैश्च पाशैश्च परिघादिभिः
वे यंत्रों से छोड़े गए युग, जोरदार हल, फैली हुई भुजाएँ, फंदे और लोहे की छड़ें लेकर भी युद्ध में उतरे।
भुजंगवक्त्रैर्लेलिहानैर्विसर्पद्भिश्च सायकैः। वज्रैः प्रहरणीयैश्च दीप्यमानैश्च तोमरैः
वे साँप के मुख जैसे तीर, जो लपलपाते और फुर्ती से चलते थे, वज्र और जलती हुई भाले लेकर भी सुसज्जित थे।
विकोशैरसिभिस्तीक्ष्णैः शूलैश्च शितनिर्मलैः। दैत्यैः संदीप्यमानैश्च प्रगृहीतशरासनैः
तीक्ष्ण, नंगी तलवारें, निर्मल और धारदार भाले, और अपने धनुष-बाण संभाले हुए दैत्य युद्ध में चमक रहे थे।
ततः पुरस्कृत्य तदा कालनेमिनमाहवे। सा दीप्तशस्त्रप्रवरा दैत्यानां रुरुचे चमूः
फिर, उस युद्ध में कालनेमि को आगे करके, दैत्य सेना चमकदार अस्त्र-शस्त्रों से सुसज्जित होकर बहुत तेज़ दिखाई दी।
यैर्निमीलितसर्वांगा वनालीवांबुदागमे। देवतानामपि चमूर्मुमुदे शक्रपालिता
जिनके द्वारा, जैसे वर्षा के समय वन अपने सारे अंग समेट लेता है, वैसे ही इन्द्र द्वारा रक्षित देवताओं की सेना भी आनंदित हुई।
उपेता शिशिरोष्णाभ्यां तेजोभ्यां चंद्रसूर्ययोः। वायुवेगवती सौम्या तारागणपताकिनी
वह सेना चन्द्रमा और सूर्य की शीतलता और गर्मी से युक्त, वायु के वेग जैसी तेज़, सौम्य और तारों के झंडे लिए हुए थी।
तोयदा बद्धवसना ग्रहनक्षत्रहासिनी। यमेंद्रधनदैर्गुप्ता वरुणेन च धीमता
बादलों के वस्त्र पहने, ग्रहों और नक्षत्रों से चमकती हुई, यम, इन्द्र, कुबेर और बुद्धिमान वरुण द्वारा सुरक्षित थी।
सा प्रदीप्ताग्निपवना नारायणपरायणा। सासमुद्रौघसदृशी दीप्यमाना महाचमूः1.41.
वह महाशक्ति वाली सेना अग्नि और वायु की तरह प्रज्वलित, नारायण की भक्ति में लीन, समुद्र की लहरों के समान विशाल और चमकदार थी।
रराजास्त्रवती भीमा यक्षगंधर्वशालिनी। तयोश्चम्वोस्तदानीं तु बभूव स समागमः
भयानक, अस्त्र-शस्त्रों से सुसज्जित, यक्षों और गंधर्वों से शोभायमान वह सेना तब दूसरी सेना से युद्ध के लिए आमने-सामने आ गई।
द्यावापृथिव्योस्संयोगो यथा स्याद्युगपर्यये। तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसंकुलं
जैसे युग के अंत में धरती और आकाश मिल जाते हैं, वैसे ही वह युद्ध देवताओं और दानवों से भरा हुआ भयंकर हो गया।
क्षमापराक्रमपरं सदर्पविनयस्यदं। निश्चक्रमुर्बलाभ्यां तु भीमाभ्यां च सुराऽसुराः
धैर्य और पराक्रम में तत्पर, अभिमान और अहंकार को नष्ट करने वाले, देवता और असुर, दोनों ही बलवान और भयानक होकर युद्ध के लिए आगे बढ़े।
पूर्वापराभ्यां संरब्धाः सागराभ्यामिवांबुदाः। ताभ्यां बलाभ्यां संहृष्टाश्चेरुस्ते देवदानवाः
जैसे पूरब और पश्चिम के सागरों से बादल उत्साहित होते हैं, वैसे ही अपनी शक्ति से प्रसन्न देवता और दानव आगे बढ़े।
वनाभ्यां पार्वतीयाभ्यां पुष्पिताभ्यां यथा नगाः। समाजघ्नुस्तथा भेरीः शंखान्दध्मुरनेकशः
जैसे पर्वतीय वन में वृक्ष फूलों से लद जाते हैं, वैसे ही उन्होंने बार-बार नगाड़े बजाए और शंख फूंके।
ब्रह्मांडं च भुवं चैव दिशश्च समपूरयन्। ज्याघाततलनिर्घोष धनुषां कूजितानि च
उन्होंने ब्रह्मांड, पृथ्वी और सभी दिशाओं को धनुष की प्रत्यंचा की टंकार और धनुषों की आवाज़ से गूंजा दिया।
दुंदुभीनां च निर्ह्रादो दैत्यमंतर्दधुः स्वनम्। तेऽन्योन्यमभिसंपेतुर्यातयंतः परस्परम्
नगाड़ों की गूंज ने दैत्यों की आवाज़ को दबा दिया; वे एक-दूसरे पर टूट पड़े और आपस में भिड़ गए।
बभंजुर्बाहुभिर्बाहु युद्धमन्ये युयुत्सवः। देवानामशनीर्घोराः परिघांश्चोत्तमायुधान्
कुछ लोग भुजाओं से भुजाएँ तोड़ते हुए हाथों-हाथ युद्ध करने लगे; देवताओं ने भयानक वज्र और भारी गदाएँ चलाईं।
निस्त्रिंशान्ससृजुः संख्ये गदागुर्वीश्च दानवाः। गदानिपातैर्भग्नांगा बाणैश्च शकलीकृताः
दानवों ने युद्ध में तलवारें और भारी गदाएँ चलाईं; गदाओं के प्रहार से अंग टूट गए और बाणों से शरीर चूर-चूर हो गए।
परिपेतुर्भृशं केचित्पुनः केचित्तु जघ्निरे। ततो रथैश्च तुरगैर्विमानैश्च पदातिभिः
कुछ लोग बुरी तरह गिर पड़े, कुछ मारे गए; फिर रथों, घोड़ों, विमानों और पैदल सैनिकों के साथ युद्ध होने लगा।
समीयुस्तेतिसंरब्धा रोषादन्योन्यमाहवे। संवर्त्तमानास्समरे संदष्टौष्टपुटाननाः
वे सब क्रोध में भरकर एक-दूसरे पर टूट पड़े, दाँत पीसते हुए, चेहरों पर गुस्से की झलक के साथ युद्ध और भी भयंकर हो गया।
रथा रथैर्नियुध्यंते पादाताश्च पदातिभिः। तेषां रथानां तुमुलः सशब्दः शब्दवाहिनाम्
रथ रथों से, पैदल सैनिक पैदल सैनिकों से भिड़ने लगे; उन रथों का शोर और गूंज बहुत भयानक था।
नभो निदद्ध्वानयथा नभस्ये जलदस्वनैः। बभंजिरे रथान्केचित्केचित्संमृदिता रथैः
आकाश में बादलों की गड़गड़ाहट जैसी गूंज फैल गई; कुछ रथ टूट गए, कुछ रथों से कुचले गए।
संबाधमन्ये संप्राप्ता न शेकुश्चलितुं रथाः। अन्योन्य मध्ये समरे दोर्भ्यामुत्क्षिप्य दंशिताः
रथ इतने पास-पास आ गए कि हिल भी नहीं सके। युद्ध के बीच योद्धा एक-दूसरे की बाँहें पकड़कर, दाँत दिखाते हुए भिड़ गए।
संह्रादमाणास्सबला जघ्नुस्तत्रासि चर्मिणः। अस्त्रैरन्ये विनिर्भिन्ना रक्तं वेमुर्हतायुधि
कुछ लोग तलवार और ढाल लेकर गरजते हुए प्रहार करने लगे; और कुछ, अस्त्रों से घायल होकर, रक्त बहाते हुए युद्धभूमि में गिर पड़े।
क्षरज्जलानां सदृशा जलदानां समागताः। अन्योन्यबाणवर्षेण युद्धदुर्दिनमाबभौ
वे सब ऐसे इकट्ठे हुए जैसे जल से भरे बादल, और एक-दूसरे पर बाणों की वर्षा करके युद्ध के दिन को अंधकारमय बना दिया।
एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धः कालनेमिस्स दानवः। अवर्धत समुद्रौघैः पूर्यमाण इवांबुदः
इसी बीच दानव कालनेमि क्रोध से भर उठा और समुद्र की लहरों से भरते हुए बादल की तरह उसका शरीर फैलने लगा।
तस्य विद्युल्लतापीडाः प्रदीप्ताशनिवर्षिणः। गात्रैर्नगगिरिप्रख्यैर्विनिपेतुर्बलाहकाः
उसके पर्वत जैसे विशाल शरीर से बिजली की चमक और जलती हुई घटाएँ गिरीं, जो अग्नि की वर्षा कर रही थीं।
क्रोधान्निश्वसतस्तस्य भ्रूभेदस्वेदवर्षिणः। साग्निस्फुलिंगाः प्रतता मुखान्निश्चेरुरर्चिषः
क्रोध में साँस लेते हुए उसकी भौंहों से पसीना बरसने लगा, और उसके मुँह से चिंगारियों से भरी ज्वाला निकलने लगी।