समेयिवान्सुरेंद्रेण परिष्वक्तो भ्रमन्रणे। कालनेमिर्बभौ दैत्यः सविष्णुरिव मंदरः
कालनेमि दैत्य रणभूमि में इन्द्र से मिला, उसने घूमते हुए उसे गले लगाया; वह विष्णु के साथ मंदार पर्वत जैसे तेजस्वी दिखाई दिया।
अथ विव्यथिरे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः। कालनेमिनमायांतं दृष्ट्वा कालमिवापरम्
तब शक्र के नेतृत्व में सभी देवता डर से कांप उठे, जब उन्होंने कालनेमि को समय के समान भयानक रूप में आते देखा।
दानवाननुपिप्रीषुः कालनेमिर्महासुरः। व्यवर्धत महातेजास्तपांते जलदो यथा
महाबली असुर कालनेमि ने अन्य दानवों को प्रसन्न कर दिया; उसकी महान शक्ति बढ़ती गई, जैसे ग्रीष्म के अंत में बादल घना होता है।
तं त्रैलोक्यांतरगतं दृष्ट्वा ते दानवेश्वराः। उत्तस्थुरपरिश्रांताः पीत्वेवामृतमुत्तमम्
जब उन्होंने उसे तीनों लोकों में प्रवेश करते देखा, तो दानवों के स्वामी ऐसे उठ खड़े हुए जैसे उन्हें कोई थकान ही न हो, मानो उन्होंने उत्तम अमृत पी लिया हो।
ते वीतभयसंत्रासा मयतारपुरोगमाः। तारकामयसंग्रामे सततं जितकाशिनः
माया, तारा और अन्य के नेतृत्व में वे सभी दानव भय और चिंता से मुक्त होकर, देवताओं के साथ युद्ध में हमेशा विजयी रहते थे।
रेजुरायोधनगता दानवा युद्धकांक्षिणः। मंत्रमभ्यसतां तेषां व्यूहं च परिधावताम्
युद्ध की इच्छा से दानव रणभूमि में पहुंचे, वे मंत्रों का उच्चारण करते हुए और अपनी सेना को तेजी से व्यवस्थित करते हुए चमक रहे थे।
प्रेक्षतां चाभवत्प्रीतिर्दानवं कालनेमिनम्। ये तु तत्र मयस्यासन्मुख्या युद्धपुरस्सराः
माया के प्रमुख और युद्ध में आगे रहने वाले योद्धाओं को जब कालनेमि दानव को देखा, तो उनके मन में हर्ष भर गया।
ते तु सर्वे भयं त्यक्त्वा हृष्टा योद्धुमुपस्थिताः। मयस्तारो वराहश्च हयग्रीवश्च दानवः
वे सभी भय छोड़कर प्रसन्नता से युद्ध के लिए आगे आए—माया, तारा, वराह और दानव हयग्रीव।
विप्रचित्तिसुतः श्वेतः खरलंबावुभावपि। अरिष्टो बलिपुत्रश्च किशोराख्यस्तथैव च
विप्रचित्ति के पुत्र श्वेत, खरला और लम्बा, बली के पुत्र अरिष्ट और किशोर नामक दानव भी।
सुर्भानुश्चामरप्रख्यश्चक्रयोधी महासुरः। एतेऽस्त्रवेदिनः सर्वे सर्वे तपसि सुस्थिताः
सुरभानु, जो राजदण्ड के समान तेजस्वी था, और महाबली चक्रयोद्धा—ये सभी अस्त्र-शस्त्र में निपुण और तप में स्थिर थे।
दानवाः कृतिनो जग्मुः कालनेमिनमुद्धतम्। ते गदाभिस्सुगुर्वीभिश्चक्रैरथपरश्वधैः
कुशल दानव उग्र कालनेमि की ओर बढ़े, उनके हाथों में भारी गदा, चक्र, फरसा और मूसल थे।
कालकल्पैश्च मुसलैः क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः। अश्मभिश्चास्त्रसदृशैस्तथा शैलैश्च दारुणैः
वे कालदंड जैसे मुसल, फेंकने वाले मुगदर, अस्त्र के समान पत्थर और भयानक पर्वत लेकर युद्ध के लिए तैयार हुए।
पट्टिशैर्भिंडिपालैश्च परिघैश्चोत्तमायसैः। घातिनीभिश्च गुर्वीभिः शतघ्नीभिस्तथैव च
वे उत्तम धातु के भाले, गुलेल, लोहे की छड़ें, भारी और घातक हथियार तथा शतघ्नी लेकर सुसज्जित थे।
युगैर्यंत्रैश्च निर्मुक्तैर्लांगलैरुग्रताडितैः। दोर्भिरायतमानैश्च पाशैश्च परिघादिभिः
वे यंत्रों से छोड़े गए युग, जोरदार हल, फैली हुई भुजाएँ, फंदे और लोहे की छड़ें लेकर भी युद्ध में उतरे।
भुजंगवक्त्रैर्लेलिहानैर्विसर्पद्भिश्च सायकैः। वज्रैः प्रहरणीयैश्च दीप्यमानैश्च तोमरैः
वे साँप के मुख जैसे तीर, जो लपलपाते और फुर्ती से चलते थे, वज्र और जलती हुई भाले लेकर भी सुसज्जित थे।
विकोशैरसिभिस्तीक्ष्णैः शूलैश्च शितनिर्मलैः। दैत्यैः संदीप्यमानैश्च प्रगृहीतशरासनैः
तीक्ष्ण, नंगी तलवारें, निर्मल और धारदार भाले, और अपने धनुष-बाण संभाले हुए दैत्य युद्ध में चमक रहे थे।
ततः पुरस्कृत्य तदा कालनेमिनमाहवे। सा दीप्तशस्त्रप्रवरा दैत्यानां रुरुचे चमूः
फिर, उस युद्ध में कालनेमि को आगे करके, दैत्य सेना चमकदार अस्त्र-शस्त्रों से सुसज्जित होकर बहुत तेज़ दिखाई दी।
यैर्निमीलितसर्वांगा वनालीवांबुदागमे। देवतानामपि चमूर्मुमुदे शक्रपालिता
जिनके द्वारा, जैसे वर्षा के समय वन अपने सारे अंग समेट लेता है, वैसे ही इन्द्र द्वारा रक्षित देवताओं की सेना भी आनंदित हुई।
उपेता शिशिरोष्णाभ्यां तेजोभ्यां चंद्रसूर्ययोः। वायुवेगवती सौम्या तारागणपताकिनी
वह सेना चन्द्रमा और सूर्य की शीतलता और गर्मी से युक्त, वायु के वेग जैसी तेज़, सौम्य और तारों के झंडे लिए हुए थी।
तोयदा बद्धवसना ग्रहनक्षत्रहासिनी। यमेंद्रधनदैर्गुप्ता वरुणेन च धीमता
बादलों के वस्त्र पहने, ग्रहों और नक्षत्रों से चमकती हुई, यम, इन्द्र, कुबेर और बुद्धिमान वरुण द्वारा सुरक्षित थी।
सा प्रदीप्ताग्निपवना नारायणपरायणा। सासमुद्रौघसदृशी दीप्यमाना महाचमूः1.41.
वह महाशक्ति वाली सेना अग्नि और वायु की तरह प्रज्वलित, नारायण की भक्ति में लीन, समुद्र की लहरों के समान विशाल और चमकदार थी।
रराजास्त्रवती भीमा यक्षगंधर्वशालिनी। तयोश्चम्वोस्तदानीं तु बभूव स समागमः
भयानक, अस्त्र-शस्त्रों से सुसज्जित, यक्षों और गंधर्वों से शोभायमान वह सेना तब दूसरी सेना से युद्ध के लिए आमने-सामने आ गई।
द्यावापृथिव्योस्संयोगो यथा स्याद्युगपर्यये। तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसंकुलं
जैसे युग के अंत में धरती और आकाश मिल जाते हैं, वैसे ही वह युद्ध देवताओं और दानवों से भरा हुआ भयंकर हो गया।
क्षमापराक्रमपरं सदर्पविनयस्यदं। निश्चक्रमुर्बलाभ्यां तु भीमाभ्यां च सुराऽसुराः
धैर्य और पराक्रम में तत्पर, अभिमान और अहंकार को नष्ट करने वाले, देवता और असुर, दोनों ही बलवान और भयानक होकर युद्ध के लिए आगे बढ़े।
पूर्वापराभ्यां संरब्धाः सागराभ्यामिवांबुदाः। ताभ्यां बलाभ्यां संहृष्टाश्चेरुस्ते देवदानवाः
जैसे पूरब और पश्चिम के सागरों से बादल उत्साहित होते हैं, वैसे ही अपनी शक्ति से प्रसन्न देवता और दानव आगे बढ़े।
वनाभ्यां पार्वतीयाभ्यां पुष्पिताभ्यां यथा नगाः। समाजघ्नुस्तथा भेरीः शंखान्दध्मुरनेकशः
जैसे पर्वतीय वन में वृक्ष फूलों से लद जाते हैं, वैसे ही उन्होंने बार-बार नगाड़े बजाए और शंख फूंके।
ब्रह्मांडं च भुवं चैव दिशश्च समपूरयन्। ज्याघाततलनिर्घोष धनुषां कूजितानि च
उन्होंने ब्रह्मांड, पृथ्वी और सभी दिशाओं को धनुष की प्रत्यंचा की टंकार और धनुषों की आवाज़ से गूंजा दिया।
दुंदुभीनां च निर्ह्रादो दैत्यमंतर्दधुः स्वनम्। तेऽन्योन्यमभिसंपेतुर्यातयंतः परस्परम्
नगाड़ों की गूंज ने दैत्यों की आवाज़ को दबा दिया; वे एक-दूसरे पर टूट पड़े और आपस में भिड़ गए।
बभंजुर्बाहुभिर्बाहु युद्धमन्ये युयुत्सवः। देवानामशनीर्घोराः परिघांश्चोत्तमायुधान्
कुछ लोग भुजाओं से भुजाएँ तोड़ते हुए हाथों-हाथ युद्ध करने लगे; देवताओं ने भयानक वज्र और भारी गदाएँ चलाईं।
निस्त्रिंशान्ससृजुः संख्ये गदागुर्वीश्च दानवाः। गदानिपातैर्भग्नांगा बाणैश्च शकलीकृताः
दानवों ने युद्ध में तलवारें और भारी गदाएँ चलाईं; गदाओं के प्रहार से अंग टूट गए और बाणों से शरीर चूर-चूर हो गए।