દક્ષાધ્વરે ચ નયને ચ તથા ભગસ્ય પૂષ્ણસ્તથા દશનપંક્તિમપાતયચ્ચ। તસ્તંભયઃ કુલિશયુક્તમથેંદ્રહસ્તં તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
ડક્ષના યજ્ઞમાં, જે ભગ અને પુષણના નેત્રો અને દાંતની પંક્તિઓ નાશ કરી, અને ઇન્દ્રના વજ્રધારી હાથને અસ્થિર કરી દીધા—એ શંકર, આશ્રય આપનાર, હું એના શરણમાં જાઉં છું.
એનઃકૃતોપિવિષયેષ્વપિસક્તચિત્તાજ્ઞાનાન્વયશ્રુતગુણૈરપિનૈવયુક્તાઃ। યં સંશ્રિતાઃ સુખભુજઃ પુરુષા ભવંતિ તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
જેને પાપી કર્મો અને વિષયોમાં લિપ્ત મનવાળા, જ્ઞાન, કુળ કે ગુણ વગર પણ, શરણ લે છે, તેઓ સુખભોગી બની જાય છે—એ શંકર, આશ્રય આપનાર, હું એના શરણમાં જાઉં છું.
અત્રિપ્રસૂતિરવિકોટિસમાનતેજાઃ સંત્રાસનં વિબુધદાનવસત્તમાનામ્। યઃ કાલકૂટમપિબત્પ્રસભં સુદીપ્તં તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
જેની જન્મકથા અદ્વિતીય છે, જેના તેજને અનેક સૂર્યો પણ સમાન નથી, જેમણે દેવતાઓ અને દાનવોને પણ ભયભીત કરી દીધા, અને જેમણે કાળકૂટના જ્વલંત વિષને પણ નિર્ભયપણે પી લીધું—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
બ્રહ્મેંદ્રરુદ્રમરુતાં ચ સષણ્મુખાનાં દદ્યાદ્વરં સુબહુશો ભગવાન્મહેશઃ। નન્દિં ચ મૃત્યુવદનાત્પુનરુજ્જહાર તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
જેમણે બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, રુદ્ર, મરુતો અને છમુખી કાર્તિકેયને અનેક વાર મનગમતા વરદાન આપ્યા છે, અને જેમણે નંદીને મૃત્યુના મુખમાંથી પાછા લાવ્યા—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
આરાધિતઃ સુતપસા હિમવન્નિકુંજે ધૂમવ્રતેન મનસાપિ પરૈરગમ્યે। સંજીવનીમકથયદ્ભૃગવે મહાત્મા તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
હિમાલયના વનમંડપમાં ધૂમવ્રતએ અત્યંત તપસ્યા કરીને જેમની આરાધના કરી, જેમનું મન બીજા કોઈને અપ્રાપ્ય એવા સ્થાને પહોંચ્યું, અને જેમણે મહાત્મા ભૃગુને સંજીવની વિદ્યા કહી—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
નાનાવિધૈર્ગજબિડાલસમાનવક્ત્રૈર્દક્ષાધ્વરપ્રમથનૈર્બલિભિર્ગણૈંદ્રૈઃ । યોભ્યર્ચિતોમરગણૈશ્ચ સલોકપાલૈસ્તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
ડક્ષના યજ્ઞમાં, હાથી, વાંદરા અને બિલાડી જેવા ચહેરાવાળા, બલવાન ગણા નેતાઓ, ભૂતગણો અને લોકપાલો જેમની પૂજા કરે છે—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
શંખેંદુકુંદધવલં વૃષભં પ્રવીરમારુહ્ય યઃ ક્ષિતિધરેંદ્રસુતાનુયાતઃ। યાત્યંબરં પ્રલયમેઘવિભૂષિતં ચ તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
શંખ, ચાંદ્રમા અને કુંદના ફૂલ જેટલા ધવળ, પરાક્રમી વૃષભ પર આરૂઢ, પર્વતરાજની પુત્રીઓ સાથે, વાદળોથી શોભાયમાન આકાશમાં વિહાર કરતા—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
શાંતં મુનિં યમનિયોગપરાયણૈસ્તૈર્ભીમૈર્મહોગ્રપુરુષૈઃ પ્રતિનીયમાનમ્। ભક્ત્યાનતં સ્તુતિપરં પ્રસભં રરક્ષ તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
યમનિયમમાં નિષ્ઠાવાન, શાંત મુનિ જ્યારે ભયાનક અને ક્રૂર પુરુષો દ્વારા ખેંચાતા હતા, ત્યારે ભક્તિપૂર્વક નમન અને સ્તુતિ કરનાર મુનિની જેમણે રક્ષા કરી—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
યઃ સવ્યપાણિ કમલાગ્રનખેન દેવસ્તત્પંચમં પ્રસભમેવ પુરસ્સુરાણામ્। બ્રાહ્મં શિરસ્તરુણપદ્મનિભં ચકર્ત્ત તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
જેમણે પોતાના ડાબા હાથના કમળ જેવા આંગળીના નખથી, દેવતાઓની સામે, બ્રહ્માજીના પાંચમું, યુવાન કમળ જેવું તેજસ્વી માથું નિર્ભયપણે કાપી નાખ્યું—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
યસ્ય પ્રણમ્ય ચરણૌ વરદસ્ય ભક્ત્યા સ્તુત્વા ચ વાગ્ભિરમલાભિરતંદ્રિતાત્મા। દીપ્તસ્તમાંસિ નુદતે સ્વકરૈર્વિવસ્વાંસ્તં શંકરં શરણદં શરણં વ્રજામિ
જેમના ચરણોમાં ભક્તિપૂર્વક નમન કરીને, શુદ્ધ વચનો દ્વારા નિરંતર સ્તુતિ કરનાર વ્યક્તિ માટે—even તેજસ્વી સૂર્ય પોતાનાં કિરણોથી અંધકાર દૂર કરે છે—એવા શરણ આપનાર શંકર ભગવાનને હું શરણું છું.
યે ત્વાં સુરોત્તમગુરું પુરુષા વિમૂઢા જાનંતિ નાસ્ય જગતઃ સચરાચરસ્ય। ઐશ્વર્યમાનનિગમાનુશયેન પશ્ચાત્તે યાતનામનુભવંત્યવિશુદ્ધચિત્તાઃ
જે મૂર્ખ લોકો તમને દેવતાઓના સર્વોચ્ચ ગુરુ અને જગતના ચાલતા-અચલ તમામના સ્વામી તરીકે ઓળખતા નથી, તેઓ અભિમાન અને ખોટા શાસ્ત્રોના પ્રભાવથી, અશુદ્ધ હૃદય હોવાને કારણે, પછી દુઃખનો અનુભવ કરે છે.
તસ્યૈવં સ્તુવતોઽવોચચ્છૂલપાણિર્વૃષધ્વજઃ। ઉવાચ વચનં હૃષ્ટો રાઘવં તુષ્ટમાનસઃ
જ્યારે એ રીતે સ્તુતિ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે ત્રિશૂલધારી, વૃષભધ્વજ ભગવાન આનંદથી રાઘવને પ્રસન્ન હૃદયથી બોલ્યા.
રુદ્ર ઉવાચ। રામ હૃષ્ટોસ્મિ ભદ્રં તે જાતસ્ત્વં નિર્મલે કુલે। ત્વં ચાપિ જગતાં વંદ્યો દેવો માનુષરૂપધૃત્
રુદ્ર બોલ્યા: 'રામ, હું તારી પર પ્રસન્ન છું; તને કલ્યાણ મળે. તું નિર્મળ કુળમાં જન્મેલો છે. તું પણ જગતની વંદનાનો અધિકારી છે, દેવતા છે પણ માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યો છે.'
ત્વયા નાથેન વૈ દેવાઃ સુખિનઃ શાશ્વતીઃ સમા। સેવિષ્યંતે ચિરં કાલં ગતે વર્ષે ચતુર્દશે
તારા રક્ષણથી દેવતાઓ અનેક યુગો સુધી સુખી રહેશે; ચૌદ વર્ષ પૂરા થયા પછી તેઓ લાંબા સમય સુધી આરામથી રહેશે.
અયોધ્યામાગતં ત્વાં યે દ્રક્ષ્યંતિ ભુવિ માનવાઃ। સુખં તેઽત્ર ભજિષ્યંતિ સ્વર્ગે વાસન્તથાક્ષયમ્
આયોધ્યામાં પાછા આવેલા તને જે મનુષ્યો પૃથ્વી પર જોશે, તેઓ અહીં સુખ ભોગવશે અને સ્વર્ગમાં પણ ચિરકાલ સુધી વસશે.
દેવકાર્યં મહત્કૃત્વા આગચ્છેથાઃ પુનઃ પુરીમ્। રાઘવસ્તુ તથા દેવં નત્વા શીઘ્રં વિનિર્ગતઃ
દેવતાઓનું મહાન કાર્ય પૂર્ણ કરીને, તું ફરીથી પોતાના શહેરમાં પરત ફરશે; અને રાઘવે દેવને નમન કરીને તરત જ ત્યાંથી નીકળી ગયો.
ઇંદ્રમાર્ગાં નદીં પ્રાપ્ય જટાજૂટં નિયમ્ય ચ। અબ્રવીલ્લક્ષ્મણં રામ ઇદમર્પય મે ધનુઃ
ઇન્દ્રના માર્ગમાં આવેલી નદી પર પહોંચી, જટાઓ ગાંઠી, રામે લક્ષ્મણને કહ્યું: 'મારું ધનુષ્ય મને આપ.'
રામવાક્યં તુ તચ્છ્રુત્વા સીતાં વૈ લક્ષ્મણોઽબ્રવીત્। કિમર્થં દેવિ રામેણ ત્યક્તોહં કારણં વિના
રામના એ શબ્દો સાંભળી, લક્ષ્મણે સીતાને કહ્યું: 'હે દેવી, રામે મને કારણ વિના કેમ છોડી દીધો?'
અપરાધં ન જાનામિ કુપિતો યન્મહાભુજઃ। રામેણાહં પરિત્યક્તઃ પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યામ્યસંશયમ્
'મારે શું અપરાધ કર્યો છે એ મને ખબર નથી, પણ મહાબાહુ રામે ગુસ્સામાં મને છોડી દીધો છે. હવે હું નિશ્ચયે પ્રાણ ત્યાગી દઈશ.'
નૈવ મે જીવિતેનાર્થો ધિગ્ધિઙ્માં કુલપાંસનમ્। આર્યસ્ય યેન વૈ મન્યુર્જનિતઃ પાપકારિણા
'હવે જીવવામાં મને કોઈ અર્થ નથી; ધિક્કાર છે મને, કુળને કલંક લાવનારને, જેના કારણે આર્યના મનમાં ગુસ્સો પેદા થયો છે, કદાચ કોઈ પાપી કર્મથી.'
કાંસ્તુ લોકાન્ગમિષ્યામિ અપધ્યાતો મહાત્મના। ઉભૌ હસ્તૌ મુખે કૃત્વા સાશ્રુકંઠોઽબ્રવીદિદમ્
મહાન આત્માઓએ મને તિરસ્કૃત કર્યો છે, હવે હું કયા લોકમાં જઈશ? બંને હાથ મુખ પર રાખીને, આંખોમાંથી આંસુઓ સાથે, તેણે આ રીતે કહ્યું.
નાપરાધ્યામિ રામસ્ય કર્મણા મનસા ગિરા। સ્પૃષ્ટૌ તે ચરણૌ દેવિ મમ નાન્યા ગતિર્ભવેત્
હું રામજી સામે કર્મથી, મનથી કે વાણીથી કોઈ પણ પ્રકારની ભૂલ કરી નથી. દેવી, હું તમારા પગે પડું છું—મારે બીજે ક્યાંય જવાનું નથી.
તતઃ સીતાઽબ્રવીદ્રામં ત્યક્તઃ કિમનુજસ્ત્વયા। વૈષમ્યં ત્યજ્યતાં બાલે લક્ષ્મણે લક્ષ્મિવર્ધને
પછી સીતાજીએ રામજીને કહ્યું: તમે તમારા નાના ભાઈને કેમ છોડ્યો? હે બાલિકા, લક્ષ્મી વધારનારા લક્ષ્મણ માટે આ અણ્યાય છોડો.
રાઘવસ્ત્વબ્રવીત્સીતાં નાહં ત્યક્ષ્યામિ લક્ષ્મણમ્। ન કદાચિદપિ સ્વપ્ને લક્ષ્મણસ્ય મતં પ્રિયે
રાઘવએ સીતાને જવાબ આપ્યો: હું લક્ષ્મણને ક્યારેય છોડતો નથી; પ્રિયે, સપનામાં પણ હું લક્ષ્મણની વાત અવગણતો નથી.
શ્રુતપૂર્વં ચ સુશ્રોણિ ક્ષેત્રસ્યાસ્ય વિચેષ્ટિતમ્। અત્ર ક્ષેત્રે જનાસ્સત્યં સર્વે હિ સ્વાર્થતત્પરાઃ
હે સુંદર નિતંબવાળી, મેં આ દેશમાં લોકોના વર્તન વિશે અગાઉ સાંભળ્યું છે; અહીં બધા લોકો સાચે તો પોતાના સ્વાર્થમાં જ લાગેલા છે.
પરસ્પરં ન પશ્યંતિ સ્વાત્મનશ્ચ હિતં વચઃ। ન શૃણ્વંતિ પિતુઃ પુત્રાઃ પુત્રાણાં પિતરસ્તથા
લોકો એકબીજાને જોઈ શકતા નથી, કે પોતાના હિતની વાત સાંભળતા નથી; પુત્રો પિતાની વાત નથી સાંભળતા, અને પિતા પણ પુત્રોની વાત નથી સાંભળતા.
ન શિષ્યા હિ ગુરોર્વાક્યં શિષ્યસ્યાપિ તથા ગુરુઃ। અર્થાનુબંધિનીપ્રીતિર્ન કશ્ચિત્કસ્યચિત્પ્રિયઃ
શિષ્યો ગુરુની વાત નથી સાંભળતા, અને ગુરુ પણ શિષ્યની વાત નથી સાંભળતા; બધાની પ્રીતિ ફક્ત સ્વાર્થ પર આધારિત છે, કોઈ પણ કોઈના માટે પ્રિય નથી.
ઇત્યેવં કથયન્નેવ પ્રાપ્તો રેવાં મહાનદીમ્। ચક્રેભિષેકં કાકુત્સ્થઃ સાનુજઃ સહ સીતયા
આ રીતે વાત કરતા કરતા, તેઓ મહાન રેવા નદી પાસે પહોંચ્યા; કકુત્સ્થએ પોતાના ભાઈ અને સીતાજી સાથે ત્યાં અભિષેક કર્યો.
તર્પયિત્વા ચ સલિલૈઃ સ્વાન્પિતૄન્દૈવતાન્યપિ। ઉદીક્ષ્ય ચ મુહુઃ સૂર્યં દેવતાશ્ચ સમાહિતઃ
પછી તેણે પાણીથી પોતાના પૂર્વજોને અને દેવતાઓને તૃપ્ત કર્યા, અને વારંવાર સૂર્યને જોઈને, મનથી દેવતાઓમાં એકાગ્ર થયો.
કૃતાભિષેકસ્તુ રરાજ રામઃ સીતા દ્વિતીયઃ સહ લક્ષ્મણેન। કૃતાભિષેકઃ સહ શૈલપુત્ર્યા ગુહેન સાર્ધં ભગવાનિવેશઃ
અભિષેક કર્યા પછી રામજી સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે તેજસ્વી લાગ્યા; અભિષેક કર્યા પછી, પર્વતપુત્રી અને ગુહ સાથે, ભગવાન પોતાના નિવાસસ્થાને ગયા.