ભૂમેઃ પદત્રયાર્થિત્વં દ્વિજેનાનેન મે કૃતમ્। એતાવતા ત્વયં ચાર્થી મયાપ્યસ્ય કૃતે ભવાન્
આ બ્રાહ્મણે મારી પાસે ત્રણ પગલાં જમીન માગી છે; અને હું પણ એના માટે તને વિનંતી કરી રહ્યો છું.
દનુપુત્રો યાચિતોસિ વરમેતત્પ્રદીયતામ્। બાષ્કલિરુવાચ। પદત્રયં વામનાય દેવરાજ પ્રતીચ્છ મે
હે દાનુપુત્ર, તને વિનંતી કરવામાં આવી છે, હવે આ વરદાન આપ. બાસ્કલીએ કહ્યું: 'હે દેવરાજ, વામન માટે મારી તરફથી ત્રણ પગલાં જમીન સ્વીકારો.'
તત્ર ત્વં સુચિરં કાલં સુખી સુરપતે વસ। એવમુક્ત્વા બાષ્કલિના વામનાય પદત્રયમ્
ત્યાં તું લાંબા સમય સુધી આનંદથી રહે, હે દેવતાઓના સ્વામી. આમ કહીને બાસ્કલીએ વામનને ત્રણ પગલાં જમીન આપી.
તોયપૂર્વં તદા દત્તં પ્રીયતાં મે હરિઃ સ્વયમ્। દત્તે તુ દાનવેંદ્રેણ ત્યક્ત્વા રૂપં ચ વામનમ્
પાણી રેડીને દાન આપ્યું, ભગવાન હરી મારા પર પ્રસન્ન થાય. દાનવરાજે દાન આપ્યા પછી હરીએ વામનનું રૂપ છોડી દીધું.
હરિરાચક્રમે લોકાન્દેવાનાં હિતકામ્યયા। યજ્ઞપર્વતમાસાદ્ય ગત્વા ચૈવ ઉદઙ્મુખઃ
હરીએ દેવતાઓના કલ્યાણ માટે આખા લોકોમાં પગલા પાડ્યા. યજ્ઞ પર્વત પર પહોંચીને ઉત્તર દિશામાં ગયા.
દેવસ્ય વામચરણે નિવિષ્ટો દાનવાલયઃ। તત્ર ક્રમં સ પ્રથમં દદૌ સૂર્યે જગત્પતિઃ
દેવના ડાબા પગ નીચે દાનવોનું નિવાસસ્થાન આવી ગયું. ત્યાં જગતના સ્વામીએ સૌપ્રથમ પગલું સૂર્ય પર મૂક્યું.
દ્વિતીયં ચ ધ્રુવે દેવસ્તૃતીયેન ચ પાર્થિવ। બ્રહ્માંડસ્તાડિતસ્તેન દેવેનાદ્ભુતકર્મણા
બીજું પગલું ધ્રુવ પર મૂક્યું અને ત્રીજું પગલું મૂકતાં, હે રાજા, એ અદ્ભુત કાર્ય કરનાર દેવે આખું બ્રહ્માંડ હલાવી દીધું.
અંગુષ્ઠાગ્રેણ ભિન્નેંડે જલં ભૂરિ વિનિઃસૃતમ્। પ્લાવયિત્વા બ્રહ્મલોકાન્સર્વાન્લોકાનનુક્રમાત્
પગના અંગૂઠાના ટોચથી બ્રહ્માંડ ફાટી નીકળતાં ઘણું પાણી વહ્યું, અને એ પાણી બ્રહ્મલોક સહિત બધા લોકોએ ધોઈ નાખ્યાં.
ધ્રુવસ્થાનં સૂર્યલોકં પ્લાવ્ય તં યજ્ઞપર્વતમ્। પ્રવિષ્ટા પુષ્કરં ધારા ધૌત્વા વિષ્ણુપદાનિ સા
એ પ્રવાહે ધ્રુવલોક, સૂર્યલોક અને યજ્ઞ પર્વતને પણ ધોઈ નાખ્યા. પછી એ ધારા પુષ્કરમાં પ્રવેશી, અને વિષ્ણુના પગલાં ધોઈ નાખ્યાં.
પદાનિ યાનિ જાતાનિ વૈષ્ણવાનિ ધરાતલે। તત્રાશ્રમે તુ યો ગત્વા સ્નાનં વાપ્યાં સમાચરેત્
પૃથ્વી પર જે પગલાં દેખાયા, તેને વૈષ્ણવ પગલાં કહે છે. જે કોઈ એ આશ્રમમાં જઈને તળાવમાં સ્નાન કરે,
અશ્વમેધફલં તસ્ય દર્શનાદેવ જાયતે। એકવિંશગણોપેતો વૈકુંઠે વાસમાપ્નુયાત્
એને માત્ર દર્શનથી જ અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે, અને એકવીસ કુટુંબ સાથે વૈકુંઠમાં નિવાસ મળે છે.
ભુક્ત્વા તુ વિપુલાન્ભોગાન્કલ્પાનાં તુ શતત્રયમ્। તદંતે જાયતે રાજા સાર્વભૌમઃ ક્ષિતાવિહ
ત્રણસો કલ્પ સુધી અનેક સુખો ભોગવીને, પછી એ માણસ પૃથ્વી પર સર્વભૌમ રાજા થાય છે.
તોયધારા તુ સા ભીષ્મ અંગુષ્ઠાગ્રાદ્વિનિઃસૃતા। નદી સા વૈષ્ણવી પ્રોક્તા વિષ્ણુપાદસમુદ્ભવા
હે ભીષ્મ, પગના અંગૂઠાની ટોચમાંથી નીકળેલી એ પાણીની ધારા વૈષ્ણવી નદી કહેવાય છે, જે વિષ્ણુના પગમાંથી જન્મી છે.
અનેન કારણેનાભૂદ્ગંગા વિષ્ણુપદી નૃપ। યયા સર્વમિદં વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
હે રાજા, આ કારણથી ગંગા 'વિષ્ણુપદી' કહેવાઈ, જેના દ્વારા આખું ત્રિલોક, ચર અને અચર, બધું વ્યાપી ગયું.
અંગુષ્ઠાગ્રક્ષતાદંડાદ્યત્પ્રવિષ્ટં જલં શુભમ્। પ્રાપ્તં દેવનદીત્વં તુ યાતુ વિષ્ણુપદી નદી
પગના અંગૂઠાની ટોચના ઘા પરથી જે શુદ્ધ પાણી નીકળ્યું, એ દેવનદી બની અને 'વિષ્ણુપદી' નદી તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.
દેવનદ્યા તયા વ્યાપ્તં બ્રહ્માંડં સચરાચરમ્। વિભૂતિભિર્મહાભાગ સર્વાનુગ્રહકામ્યયા
એ દેવનદી દ્વારા આખું બ્રહ્માંડ, ચાલતું અને અચલ, બધું વ્યાપી ગયું, હે મહાભાગ્યશાળી, સર્વે પર કૃપા કરવા માટે.
સ બાષ્કલિર્વામનેન ઉક્તઃ પૂરય મે ક્રમાન્। અધોમુખસ્તદા જાત ઉત્તરં નાસ્ય વિંદતિ
પછી વામનદેવએ બાષ્કલિને કહ્યું: 'મારા પગલાં પૂરાં કર.' એ સાંભળતાં જ બાષ્કલીનું મન દુઃખી થઈ ગયું અને તે કંઈ જવાબ આપી શક્યો નહીં.
મૌનીભૂતં તુ તં દૃષ્ટ્વા પુરોધા વાક્યમબ્રવીત્। સ્વાભાવિકી દાનશક્તિર્ન તુ સ્રષ્ટું વયં ક્ષમાઃ
બાષ્કલીને ચૂપચાપ જોઈને પુરોહિતે કહ્યું: 'દાન આપવાની શક્તિ તો સ્વાભાવિક હોય છે; આપણે એને ઉત્પન્ન કરી શકતા નથી.'
યાવતીયં ધરા દેવ સા દત્તાનેન તે પ્રભો। ઉક્તો બાષ્કલિના વિષ્ણુર્યાવન્માત્રા વસુંધરા
'હે પ્રભુ, જેટલી જમીન છે, એટલી બધી જમીન એણે આપીને તને આપી છે,' બાષ્કલીએ વિષ્ણુદેવને કહ્યું, 'જેટલી ધરતી ફેલાયેલી છે.'
યા સૃષ્ટા ભવતા પૂર્વં સા મયા ન ચ ગોપિતા। અલ્પાભૂમિર્ભવાન્દીર્ઘો ન તુ સૃષ્ટેરહં ક્ષમઃ
'જે તું પહેલાં સર્જી હતી, એ હું ક્યારેય છુપાવી નથી; જમીન તો ઓછી છે, તું તો વિશાળ છે, પણ હું નવી જમીન સર્જી શકતો નથી.'
ઇચ્છાશક્તિઃ પ્રભવતિ પ્રભોસ્તે દેવ સર્વદા। નિરુત્તરસ્તદા વિષ્ણુર્મત્વા તં સત્યવાદિનમ્
'હે દેવ, ઇચ્છાની શક્તિ તો હંમેશા તારા હાથમાં છે.' એ સમયે વિષ્ણુદેવે તેને સાચું બોલનાર માનીને કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
બ્રૂહિ દાનવમુખ્ય ત્વં કં તે કામં કરોમ્યહમ્। મમ હસ્તગતં તોયં ત્વયા દત્તં તુ દાનવ
'હે દાનવોના મુખ્ય, કહો, હું તારી કઈ ઈચ્છા પૂરી કરું? મારા હાથમાં જે પાણી હતું, એ તું જ મને આપ્યું છે, હે દાનવ.'
તેન ત્વં વરયોગ્યોસિ વરાણાં ભાજનં શુભં। દાસ્યેહં ભવતઃ કામમર્થીયેન વૃણુષ્વ હ
'એથી, તું વર માંગવા યોગ્ય છે, આશીર્વાદ મેળવવાનો અધિકારી છે. હું અહીં તારી ઈચ્છા પૂરી કરીશ—જે ઈચ્છા હોય તે માંગ.'
વિજ્ઞપ્તો હિ તદા તેન દેવદેવો જનાર્દનઃ। ભક્તિં વૃણોમિ દેવેશ ત્વદ્ધસ્તાન્મરણં હિ મે
પછી દેવોના દેવ જનાર્દનને તેણે વિનંતી કરી: 'હે દેવેશ, હું તો તારી ભક્તિ માંગું છું; મારો અંત પણ તારા હાથેથી જ થાય.'
વ્રજામિ શ્વેતદ્વીપં તે દુર્લભં તુ તપસ્વિનામ્। આહૈવમુક્તે વિષ્ણુસ્તં તિષ્ઠસ્વૈવ યુગાંતરમ્
'હું હવે શ્વેતદ્વીપ જઇશ, જે તપસ્વીઓ માટે પણ દુર્લભ છે.' આવું તેણે કહ્યું ત્યારે વિષ્ણુદેવે કહ્યું: 'તુ ત્યાં યુગના અંત સુધી રહેજે.'
વારાહરૂપી યદાહં પ્રવેક્ષ્યામિ ધરાતલમ્। તદા હનિષ્યેહં ત્વાં તુ મદગ્રે ચ યદૈષ્યસિ
'જ્યારે હું વારાહ રૂપે પૃથ્વીમાં પ્રવેશીશ, ત્યારે તું મારા સામે આવશે ત્યારે હું તને અહીં મારી નાખીશ.'
ઉક્તોથ દાનવસ્તેન અપાસર્પ્પત્તદગ્રતઃ। વામનેન સમાક્રાંતાઃ સર્વે લોકાસ્તદા નૃપ
આવી રીતે દાનવને કહેતાં તે ત્યાંથી દૂર ચાલ્યો ગયો; અને પછી વામનદેવે બધા લોકોએ ઘેરી લીધાં, હે રાજા.
અસુરૈસ્તૈસ્તદા ત્યક્તં દેવાનાં સત્યભાષણમ્। દેવો હૃત્વા તુ ત્રૈલોક્યં જગામાદર્શનં વિભુઃ
પછી એ અસુરોએ છોડી દીધા પછી, દેવોના સત્યવચનનું મહાત્મ્ય સ્થાપિત થયું; અને ભગવાને ત્રણેય લોકોએ જીતીને અદૃશ્ય થઈ ગયા.
પાતાલનિલયશ્ચાપિ સુખમાસ્તે સ બાષ્કલિ। શક્રોપિ પાલયામાસ વિપશ્ચિદ્ભુવનત્રયમ્
બાષ્કલી પાતાળમાં રહીને આનંદથી રહેતો રહ્યો; અને વિદ્વાન ઇન્દ્રે ત્રણેય લોકોએ સારી રીતે સંભાળ્યા.
અયં ત્રૈવિક્રમો નામ પ્રાદુર્ભાવો જગદ્ગુરોઃ। ગંગાસંભવસંયુક્તસ્સર્વકલ્મષનાશનઃ
આ જગતના ગુરુનો જે અવતાર છે, તેને ત્રિવિક્રમ કહે છે, જે ગંગાના ઉત્પત્તિ સાથે જોડાયેલો છે અને સર્વ પાપોનો નાશક છે.