વિમુખા નાર્થિનો યાંતિ ભવતો ગૃહમાગતાઃ। અર્થિનાં કલ્પવૃક્ષોસિ દાતા ચાન્યો ન વિદ્યતે
જે લોકો તારા ઘરમાં માંગવા આવે છે, તેઓ નિરાશ નથી જતા; તું માંગનારાઓ માટે કલ્પવૃક્ષ જેવો છે, અને તારા જેવા દાતા બીજું કોઈ નથી.
પ્રભાયાં સૂર્યતુલ્યોસિ ગાંભીર્યે સાગરોપમઃ। સહિષ્ણુત્વે ધરા ચૈવ શ્રિયા નારાયણોપમઃ
તારી તેજસ્વિતા સૂર્ય જેવી છે, તારી ઊંડાઈ સમુદ્ર જેવી છે; સહનશીલતા ધરા જેવી છે, અને તારી ઐશ્વર્ય નારાયણ જેવી છે.
બ્રાહ્મણઃ કશ્યપકુલે જાતોયં વામનઃ શુભે। પ્રાર્થિતોહમનેનૈવં ભૂમેર્દેહિ પદત્રયં
આ બ્રાહ્મણ વામન, કશ્યપ કુળમાં જન્મેલો છે; એણે મને કહ્યું છે: 'મને ત્રણ પગ જમીન આપો.'
મમાગ્નિશરણાર્થાય યત્ર કુર્યાં મખં ત્વહં। તદસ્ય કારણં કૃત્વા અર્થિતૈષા મમ પ્રભો
મારા અગ્નિ યજ્ઞ માટે, જ્યાં હું યજ્ઞ કરું, એ માટે હું તારી પાસે માંગું છું, હે પ્રભુ, એ જ કારણ છે.
લોકત્રયં મેઽપહૃતં ત્વયા વિક્રમ્ય બાષ્કલે। નિર્વૃત્તિકો નિર્ધનોસ્મિ યદ્દિત્સે ન તદસ્તિ મે
હે બાષ્કલ, તું તારા પગલાંથી ત્રણેય લોક લઈ લીધા છે; હવે હું નિરર્થક અને નિર્ધન છું—તારે જે આપવું હોય, એ મારી પાસે નથી.
ભવંતં યાચયિષ્યામિ પરાર્થેનાપિ ચાત્મના। અર્થિત્ત્વેન મમાપ્યસ્ય યદ્યોગ્યં તત્સમાચર
હું તને બીજાના માટે કે મારા માટે પણ માંગું છું; હું પણ માંગનાર છું, તો જે યોગ્ય હોય એ કામ કર.
જાતોસિ કાશ્યપે ચ ત્વં વંશે વંશવિવર્દ્ધનઃ। દિત્યાસ્ત્વં ગર્ભસંભૂતઃ પિતા ત્રૈલોકપૂજિતઃ
તું કશ્યપના વંશમાં જન્મેલો છે, વંશ વધારનાર છે; તું દિતીથી જન્મેલો છે, અને તારો પિતા ત્રણેય લોકમાં પૂજાય છે.
એવંભૂતમહં જ્ઞાત્વા તેન ત્વાં યાચયામ્યહમ્। અસ્યાગ્નિશરણાર્થાય દીયતાં ભૂ પદત્રયમ્
હું તને જાણીને, હવે તારી પાસે માંગું છું: આ અગ્નિ યજ્ઞ માટે ત્રણ પગ જમીન આપ.
અતીવ હ્રસ્વગાત્રસ્ય વામનસ્યાસ્ય દાનવ। ભૂમિભાગે ચ પારક્યે દાતું ન ત્વહમુત્સહે
આ વામનનું શરીર બહુ નાનું છે, હે દાનવ, હું બીજાની જમીન એને આપી શકતો નથી.
એતદેવ મયા દત્તં યદ્ભવાનર્થિતોસિ મે। ગુરવો યદિ મન્યંતે મંત્રિણો વા પદત્રયમ્
તારે જે માંગ્યું છે, એ જ હું આપું છું; જો મારા ગુરુઓ કે મંત્રીઓ મંજૂરી આપે, તો એને ત્રણ પગ જમીન આપો.
અર્થિત્વેન મદીયેન સ્વકુલે બાંધવેપિ ચ। ગૃહાયાતે મયિ તથા યદ્યોગ્યં તત્સમાચર
મારે પોતે માંગવું હોય, કે મારા કુળમાં, બાંધવમાં કે ઘરમાં કોઈ આવે, તો જે યોગ્ય હોય એ જ કરવું.
યદિ તે રુચિતં વીર દાનવેંદ્ર મહાદ્યુતે। તદસ્મૈ દીયતાં શીઘ્રં વામનાય મહાત્મને
હે દાનવોના મહાન નેતા, જો તને મન હોય, તો આ મહાન વામનને તરત ત્રણ પગ જમીન આપી દે.
બાષ્કલિરુવાચ। દેવેંદ્ર સ્વાગતં તેઽસ્તુ સ્વસ્તિ પ્રાપ્નુહિ મા ચિરમ્। ત્વં સમીક્ષસ્વધાત્માનં સર્વેષાં ચ પરાયણમ્
બાષ્કલીએ કહ્યું: દેવેન્દ્ર, તમારું સ્વાગત છે! તમારે જલદીથી સુખ-શાંતિ પ્રાપ્ત થાય એવી શુભેચ્છા. તમે તમારા સ્વરૂપનું ધ્યાન કરો, કેમ કે તમે બધા માટે અંતિમ આશ્રય છો.
ત્વયિ ભારં સમાવેશ્ય સુખમાસ્તે પિતામહઃ। ધ્યાનધારણયાયુક્તશ્ચિંતયાનઃ પરં પદમ્
પિતામહે બધું તમારે સોંપી દીધું છે, તેથી તેઓ ધ્યાનમાં લીન રહીને આરામથી રહે છે અને પરમ પદનું ચિંતન કરે છે.
સંગ્રામૈર્બહુભિઃ ખિન્નો જગચ્ચિંતામપાસ્ય તુ। ક્ષીરાબ્ધિદ્વીપમાશ્રિત્ય સુખં સ્વપિતિ કેશવઃ
ઘણા યુદ્ધોથી થાકી ગયેલા કેશવએ જગતની ચિંતાને દૂર કરી, ક્ષીરસમુદ્રના દ્વીપ પર રહીને શાંતિથી નિદ્રા લીધી છે.
અન્યે ચ દાનવાઃ સર્વે બલિનઃ સાયુધાસ્ત્વયા। અસહાયેનૈવ શક્ર સર્વેપિ વિનિપાતિતાઃ
અને અન્ય બધા શક્તિશાળી દાનવો પણ, શસ્ત્રોથી સજ્જ, હે શક્ર, તમે એકલા જ વિના કોઈની મદદે વિજયી કર્યા છે.
આદિત્યા દ્વાદશૈવેહ રુદ્રાસ્ત્વેકાદશાપિ વા। અશ્વિનૌ વસવશ્ચૈવ ધર્મશ્ચૈવ સનાતનઃ
અહીં બાર આદિત્ય, અગિયાર રુદ્ર, બે અશ્વિનીકુમાર, વસુઓ અને સનાતન ધર્મ પણ હાજર છે.
ત્વદ્બાહુબલમાશ્રિત્ય ત્રિદિવે મખભાગિનઃ। ત્વયા ક્રતુશતૈરિષ્ટં સમાપ્તવરદક્ષિણૈઃ
તમારી બાહુબળના આધાર પર, તેઓ સ્વર્ગમાં યજ્ઞમાં ભાગ લે છે; અને તમે તો અનેક યજ્ઞો પૂર્ણ કર્યા છે, દાન અને વરદાનથી સમાપ્ત કર્યા છે.
ત્વયા ચ ઘાતિતો વૃત્રો નમુચિઃ પાકશાસન। ત્વદાજ્ઞાકારિણા પૂર્વં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના
તમારા હાથે વૃત્ર અને નમુચિનો સંહાર થયો છે, હે પાકશાસન; અગાઉ પણ વિષ્ણુના આદેશે તેમનો વિનાશ થયો હતો.
હિરણ્યકશિપોર્ભ્રાતા હિરણ્યાક્ષોપિ ઘાતિતઃ। હિરણ્યકશિપુર્યોત્ર જઙ્ઘે ચારોપ્ય ઘાતિતઃ
હિરણ્યકશિપુનો ભાઈ હિરણ્યાક્ષ પણ મારાયો હતો; અને અહીં હિરણ્યકશિપુને પણ જાંઘ પર બેસાડીને સંહારવામાં આવ્યો હતો.
વજ્રપાણિનમાયાંતમૈરાવણશિરોગતમ્। સંગ્રામભૂમૌ દૃષ્ટ્વા ત્વાં સર્વે નશ્યંતિ દાનવાઃ
તમે વજ્રધારી બનીને, ઐરાવતના મસ્તકે સવાર થઈને યુદ્ધભૂમિમાં દેખાવા, ત્યારે બધા દાનવો વિનાશ પામે છે.
યે ત્વયા વિજિતાઃ પૂર્વં દાનવા બલવત્તરાઃ। સહસ્રાંશેન તત્તુલ્યો ન ભવામિ કથંચન
જે દાનવોને તમે અગાઉ જીત્યા છે, જે અન્ય કરતાં વધુ શક્તિશાળી હતા, તો પણ હું તમારા સહસ્રમાં એક ભાગ જેટલી શક્તિથી પણ તેમની બરાબરી કરી શકતો નથી.
એવંવિધોઽસિ દેવેંદ્ર મમ કા ગણના ભવેત્। માં સમુદ્ધર્તુકામેન ત્વયૈવાગમનં કૃતમ્
તમે એવા મહાન છો, તો મારી ગણતરી જ શું? તમે મને ઉગારવા માટે અહીં આવ્યા છો.
કરિષ્યામિ ન સંદેહો દાસ્યે પ્રાણાનપિ ધ્રુવમ્। કિમર્થં દેવરાજોક્તા ભૂમિરેષા ત્વયા હિ મે
હું જરૂર કરું, એમાં કોઈ શંકા નથી; જરૂર પડે તો પ્રાણ પણ આપી દઈશ. પણ, હે દેવરાજ, તમે મને આ ભૂમિ વિશે શા માટે કહ્યું?
ઇમે દારાઃ સુતા ગાવો યચ્ચાન્યદ્વિદ્યતે વસુ। ત્રૈલોક્યરાજ્યમખિલં વિપ્રસ્યાસ્ય પ્રદીયતામ્
આ પત્નીઓ, પુત્રો, ગાયો અને જે કંઈ પણ ધન છે, ત્રિલોકનું આખું રાજ્ય — આ બધું આ બ્રાહ્મણને આપી દો.
અપકીર્તિર્ભવેન્મહ્યં પૂર્વેષાં ચ ન સંશયઃ। ગૃહાયાતસ્ય શક્રસ્ય દત્તં બાષ્કલિના ન તુ
જો શક્ર મારા ઘરમાં આવીને બાષ્કલિ પાસેથી દાન લે, તો મને અને મારા પૂર્વજોને નિશ્ચિતપણે અપમાન થાય.
અન્યોપિ યોર્થી મે પ્રાપ્તઃ સમે પ્રિયતરઃ સદા। ભવાનત્ર વિશેષેણ વિચારં મા કૃથાઃ ક્વચિત્
બીજો કોઈ યાચક આવે તો પણ તે મને હંમેશા પ્રિય છે; પણ ખાસ કરીને તમે, અહીં ક્યારેય વિચાર કરશો નહીં.
બૃહત્ત્રપા મે દેવેંદ્ર યદ્ભૂમેસ્તુ પદત્રયમ્। બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષેણ પ્રાર્થિતં તુ ત્વયા વિભો
હે દેવેન્દ્ર, ત્રણ પગલાં જમીન માટે મને બહુ શરમ લાગે છે; ખાસ કરીને તમે આ બ્રાહ્મણ માટે માગ્યું છે.
દાસ્યે ગ્રામવરાનસ્ય ભવતસ્તુ ત્રિવિષ્ટપમ્। અશ્વાન્ગજાન્ભૂમિધનં સ્ત્રિયશ્ચોદ્ભિન્નચૂચુકાઃ
હું શ્રેષ્ઠ ગામો, ઘોડા, હાથી, જમીન, ધન અને સુંદર સ્ત્રીઓ પણ આપું છું; અને તમારા માટે તો સ્વર્ગ પણ આપી દઈશ.
યાસાં દર્શનમાત્રેણ વૃદ્ધોપિ તરુણાયતે। તાઃ સ્ત્રિયો વસુધાં ચૈતાં વામનસ્ય પ્રતિગ્રહમ્
જેનાં દર્શનથી વૃદ્ધ પણ યુવાન થઈ જાય છે, એવી સ્ત્રીઓ અને આ ધરતી પણ વામનને દાન રૂપે આપી દઈશ.