સુગંધિદનુજાકીર્ણે પુરે તસ્મિંસ્તુ બાષ્કલિ। ત્રૈલોક્યં તુ વશે કૃત્વા સુખેનાસ્તે સ દાનવઃ
એ સુગંધિત દાનવોથી ભરેલા બાષ્કલના શહેરમાં, એ દાનવ ત્રણેય લોકને પોતાના વશમાં કરીને આનંદથી રહે છે.
તત્રસ્થઃ પાલયન્નાસ્તે ત્રૈલોક્યં સચરાચરં। ધર્મજ્ઞશ્ચ કૃતજ્ઞશ્ચ સત્યવાદી જિતેંદ્રિયઃ
ત્યાં રહીને તે ત્રણેય લોક અને સર્વ ચરાચરનું પાલન કરે છે; તે ધર્મજ્ઞ, ઋણસ્વીકારક, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજિત છે.
સુદર્શઃ પૂર્વદેવાનાં નયાનયવિચક્ષણઃ। બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ દીનાનામનુકંપકઃ
તે સુંદર, પૂર્વદેવતાઓના માર્ગ-અમાર્ગને ઓળખનાર, બ્રાહ્મણપ્રેમી, આશ્રયદાતા અને દુઃખીજનો પર દયાળુ છે.
વેદમંત્રપ્રભૂત્સાહ સર્વશક્તિસમન્વિતઃ। ષાડ્ગુણ્યવિષયોત્સાહઃ સ્મિતપૂર્વાભિભાષિતઃ
તે વેદમંત્રોના પ્રભાવથી શક્તિશાળી, સર્વ શક્તિઓથી યુક્ત, રાજનીતિના છ ગુણોમાં ઉત્સાહી અને હંમેશા સ્મિત સાથે બોલનાર છે.
વેદવેદાંગતત્વજ્ઞો યજ્ઞયાજી તપોરતઃ। ન ચ દુઃશીલનિરતઃ સ સર્વત્રાવિહિંસકઃ
તે વેદ અને તેના અંગોનું તત્વ જાણે છે, યજ્ઞ કરે છે, તપસ્યામાં તત્પર છે, કદી દુશ્ચરિત્રમાં લાગતો નથી અને સર્વત્ર અહિંસક છે.
માન્યમાનયિતા શુદ્ધઃ સુમુખઃ પૂજ્યપૂજકઃ। સર્વાર્થવિદનાધૃષ્યઃ સુભગઃ પ્રિયદર્શનઃ
તે માન આપતો અને પામતો, શુદ્ધ, પ્રસન્નમુખ, પૂજ્ય અને પૂજક, સર્વ હિત જાણનાર, અજેય, સૌભાગ્યશાળી અને સૌમ્ય દેખાવાળો છે.
બહુધાન્યો બહુધનો બહુયાનશ્ચ દાનવઃ। ત્રિવર્ગસાધકો નિત્યં ત્રૈલોક્યે વરપૂરુષઃ
તે દાનવ પાસે ધાન્ય, ધન અને વાહનોની કોઈ કમી નહોતી; તે હંમેશાં ધર્મ, અર્થ અને કામ – જીવનના ત્રણ મુખ્ય લક્ષ્યો – સિદ્ધ કરતો, અને ત્રણેય લોકમાં શ્રેષ્ઠ પુરુષ ગણાતો.
સ્વપુરીનિલયો નિત્યં દેવદાનવદર્પહા। સ ચૈવં પાલયામાસ ત્રૈલોક્યે સકલાઃ પ્રજાઃ
તે હંમેશાં પોતાની જ નગરીમાં રહેતો અને દેવો તથા દાનવોના અહંકારને તોડી નાખતો; એ રીતે તેણે ત્રણેય લોકની પ્રજાનો સંરક્ષણ કર્યું.
નાધમઃ કશ્ચિદપ્યાસ્તે તસ્મિન્રાજનિ દાનવે। દીનો વા વ્યધિતો વાપિ અલ્પાયુર્વાથ દુઃખિતઃ
તે દાનવ રાજાના શાસનમાં કોઈ પણ દાનવ ન તો નીચ હતો, ન ગરીબ, ન બીમાર, ન ટૂંકા આયુષ્યવાળો કે દુઃખી.
મૂર્ખો વા મંદરૂપો વા દુર્ભગો વા નિરાકૃતઃ। એવં યુતં તં વિમલૈર્ગુણૌઘૈર્દૃષ્ટ્વા ચ મત્વા ચ નિવિષ્ટબુદ્ધિં
કોઈ મૂર્ખ, ભયાનક દેખાવાળો, દુર્ભાગી કે ત્યાગાયેલો ન હતો; એ દાનવ રાજા શુદ્ધ ગુણોથી યુક્ત અને સ્થિર મનવાળો હતો, એમ સૌએ જોયું અને સમજ્યું.
પ્રસાદયન્દૈત્યવરં મહાત્મા પુરંદરસ્તં તુ દનુપ્રધાનં। તેજોયુક્તં દાનવં તં તપંતમિવ ભાસ્કરં
મહાન આત્માવાળા પુરંદરે એ દાનવોના મુખ્યને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, જે તેજસ્વી અને તપસ્વી હતો, જાણે સૂર્ય સમાન.
ત્રૈલોક્યધારણે શક્તં વિસ્મિતઃ સોઽભવત્તદા। ઇંદ્રં પુરાગતં દૃષ્ટ્વા દાનવેંદ્રાય પાર્થિવ
ત્રણેય લોકને સંભાળવાની તેની શક્તિ જોઈને ઇન્દ્ર આશ્ચર્યચકિત થયો અને, રાજા, એ દાનવોના રાજાને જોવા માટે એ પહેલાં જ આવી ગયો.
ઇદમૂચુસ્તદાગત્વા દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ। આશ્ચર્યમિતિ વૈ કૃત્વા ઇંદ્રોભ્યેતિ પુરીં તવ1.30.
પછી યુદ્ધમાં પરાક્રમી દાનવો બોલ્યા: 'આ તો અદ્ભુત છે – ઇન્દ્ર પોતે તમારી નગરી તરફ આવી રહ્યો છે.'
એકાકી દ્વિજમુખ્યેન વામનેન સહ પ્રભો। અસ્માભિર્યદનુષ્ઠેયં સાંપ્રતં નો વદસ્વ રાટ્
પ્રભુ, હવે આપ અમને કહો કે, અમે બધા, એકલા અને વામન નામના શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ સાથે, શું કરવું જોઈએ.
દાનવાનબ્રવીત્સર્વાન્પુરે તિષ્ઠત સંકુલં। પ્રવેશ્યતાં દેવરાજઃ પૂજ્યઃ સ તુ મમાદ્ય વૈ
તેણે બધા દાનવોને કહ્યું: 'તમારે નગરીમાં જ ભેગા રહીને રહેવું; દેવરાજને અંદર આવવા દો, કારણ કે આજે હું તેને સન્માન આપવાનો છું.'
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વામનઃ સ ચ વાસવઃ। આગતૌ દનુનાથેન પ્રેમ્ણા ચૈવાવલોકિતૌ
એ જ સમયે વામન અને વાસવ ત્યાં આવ્યા અને દાનવોના રાજાએ પ્રેમપૂર્વક બંનેને જોયા.
કૃતાર્થં મન્યતાત્માનં પ્રણિપાતપુરઃસરમ્। ઉવાચ વચનં રાજા દાનવાનાં ધુરંધરઃ
પોતાને પૂર્ણ થયો એમ માની, નમ્રતાપૂર્વક દાનવોના ભારવાહક એ રાજાએ આ રીતે વચન કહ્યું.
અદ્ય વૈ ત્રિષુ લોકેષુ નાસ્તિ ધન્યતરો મયા। યોહં શ્રિયાવૃતઃ શક્રં પશ્યામિ ગૃહમાગતમ્
આજે ત્રણેય લોકમાં મારે કરતાં વધુ ધન્ય બીજું કોઈ નથી; હું, જે સૌભાગ્યથી ઘેરાયેલો છું, આજે શક્રને મારા ઘરે આવતો જોઈ રહ્યો છું.
અર્થિત્વકામ્યયા યસ્તુ મામયં યાચયિષ્યતિ। ગૃહાગતસ્ય તસ્યાહં દાસ્યે પ્રાણાનપિ ધ્રુવમ્
જે કોઈ પણ, ઈચ્છા કે જરૂરિયાતથી, મારા ઘરે આવીને કંઈક માંગશે, તેને હું નિશ્ચયે મારી જાત પણ આપી દઈશ.
દારાન્પુત્રાંસ્તથાગારં ત્રૈલોક્યે કા કથા મમ। આગત્ય સંમુખં તસ્ય અંકમાનીય સાદરમ્
ત્રણેય લોકમાં મને પત્ની, સંતાન કે ઘરથી શું કામ? જ્યારે એ મારા સામે આવીને બેઠો ત્યારે મેં તેને સન્માનપૂર્વક મારી ગોદમાં બેસાડ્યો.
પરિષ્વજ્યાભિનન્દ્યૈનં ગૃહં પ્રાવેશયત્સ્વકમ્। તસ્ય સ્વાગતમર્ઘ્યાદ્યૈઃ કૃત્વા પૂજાં પ્રયત્નતઃ
તેને હૃદયથી આવકાર્યો અને પોતાના ઘરમાં લઈ ગયો; પછી જળાદિ ઉપચારોથી શ્રદ્ધાપૂર્વક તેની પૂજા કરી.
અદ્ય મે સફલં જન્મ પૂર્ણાઃ સર્વે મનોરથાઃ। યસ્ત્વાં પશ્યામિ શક્રાદ્ય સ્વયમેવ ગૃહાગતમ્
આજે મારું જન્મ સફળ થયું, મારા બધા મનોભાવ પૂર્ણ થયા; કારણ કે હું, શક્ર, તમને મારા ઘરે પોતે આવેલા જોઈ રહ્યો છું.
ખ્યાપ્યોહં દનુમુખ્યાનાં દેવરાજ ત્વયા કૃતઃ। આગચ્છતા મમ ગૃહં પુણ્યતા તુ પરા હિ મે
દેવરાજ, તમે મારા ઘરે આવીને મને દાનવોમાં પ્રસિદ્ધ કરી દીધો; તમારા આવવાથી મને મહાન પુણ્ય મળ્યું છે.
અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈસ્સમ્યગિષ્ટૈસ્તુ યત્ફલમ્। તત્ફલં સમવાપ્યેત ત્વયિ દૃષ્ટે પુરંદર
અગ્નિષ્ઠોમ વગેરે યજ્ઞો યોગ્ય રીતે કરીને જે ફળ મળે છે, એ ફળ તો, પુરંદર, તમને જોઈને પણ પ્રાપ્ત થાય છે.
યત્ફલં ભૂમિદાનેન ગવાં દાનેન ઋત્વિજે। મમાદ્ય તત્ફલં ભૂતમથવા રાજસૂયકમ્
જેમ જમીન દાન કરવાથી, ગાય દાન કરવાથી અથવા રાજસૂય યજ્ઞ કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ આજે મને મળે.
નાલ્પેન તપસા લભ્યં દર્શનં તવ વાસવ। એવં ગેહે મયા યત્તે પ્રિયં કાર્યં તદુચ્યતામ્
હે વાસવ, તારો દર્શન સામાન્ય તપથી મળતું નથી; હવે તું મારા ઘરમાં આવ્યો છે, તો મને કહો કે તારે શું મનપસંદ કામ કરાવવું છે.
વિકલ્પોઽન્યો ન ભવતા હૃદિ કાર્યઃ કથંચન। કૃતં ચ તદ્વિજાનીયા યદ્યદિ સ્યાત્સુદુષ્કરં
તારા મનમાં બીજું કોઈ વિચાર ન રહે; તારે જે ઇચ્છા હોય, ભલે એ બહુ કઠિન હોય, એ કામ મેં કરી દીધું માન.
પુણ્યોહં પુણ્યતાં પ્રાપ્તો દર્શનાત્તવ શત્રુહન્। યત્તે દેવ વરૈર્વંદ્યૌ વંદિતૌ ચરણૌ મયા
હું પુણ્યશાળી છું, તારા દર્શનથી મને પુણ્ય મળ્યું છે, હે શત્રુહન; દેવોના શ્રેષ્ઠો પણ જે પગને વંદન કરે છે, એ પગ મેં વંદન કર્યા છે.
કિમાગમનકૃત્યં તે વદ સર્વં મયિ પ્રભો। અત્યાશ્ચર્યમિદં મન્યે તવાગમન કારણં
હે પ્રભુ, તું કેમ આવ્યો છે એ બધું મને કહો; તારા આવવાનો કારણ મને બહુ અદભૂત લાગે છે.
ઇંદ્ર ઉવાચ। જાનેહં દનુમુખ્યાનાં પ્રધાનં ત્વાં તુ બાષ્કલે। નાત્યાશ્ચર્યમિદં ભાતિ ત્વયિ દૃષ્ટેઽસુરોત્તમ
ઇન્દ્ર બોલ્યા: હે બાષ્કલ, હું જાણું છું કે તું દાનવોમાં મુખ્ય છે; તને જોઈને મને આ બહુ અદભૂત નથી લાગતું.