જગામ શક્રસહિતો બાષ્કલેશ્ચ નિવેશનમ્। દૂરાદેવ ચ તાં દૃષ્ટ્વા પુરીં તસ્ય સમાવૃતામ્
શક્ર સાથે તે બાષ્કલના નિવાસસ્થાને ગયો; અને દૂરથી જ તેણે એ શહેરને ઘેરાયેલું જોયું.
પાંડુરૈઃ ખગમાગમ્યૈઃ સર્વરત્નોપશોભિતૈઃ। શોભિતાં ભવનૈર્મુખ્યૈસ્સુવિભક્તમહાપથૈઃ
એ શહેર સફેદ પક્ષીઓથી શોભાયમાન હતું, જે પર ચઢી શકાય, સર્વ પ્રકારના રત્નોથી સજ્જ, મુખ્ય મહેલો અને વિસ્તૃત વિશાળ રસ્તાઓથી સુંદર લાગતું હતું.
નિત્યપ્રભિન્નૈર્માતંગૈરંજનાચલસન્નિભૈઃ। દેવનાગકુલોત્પન્નૈઃ શતસંખ્યૈર્વિરાજિતામ્
એ શહેરમાં હંમેશા ઉન્મત્ત રહેતા, અંજના પર્વત જેવાં કાળા, દેવ નાગોના વંશજ અને સૈંકડો સંખ્યામાં ગજોથી તેજસ્વી લાગતું હતું.
નિર્માંસગાત્રૈસ્તુરગૈરલ્પકર્ણૈર્મનોજવૈઃ। દીર્ઘગ્રીવાક્ષિકૂટૈશ્ચ મનોજ્ઞૈરુપશોભિતામ્
એમાં દુર્બળ શરીર, નાનાં કાન, મન જેટલી ઝડપી દોડતાં, લાંબી ગળા અને ઊંચા કપાળવાળા, મનોહર ઘોડાઓથી શોભા પામી હતી.
પદ્મગર્ભસુવર્ણાભાઃ પૂર્ણચંદ્રનિભાનનાઃ। સંલ્લાપોલ્લાપકુશલાસ્તત્ર વેશ્યાઃ સહસ્રશઃ
ત્યાં હજારો વેશ્યાઓ હતી, જેમના રંગ કમળના હૃદય જેવો સુવર્ણ હતો, ચહેરા પૂર્ણચંદ્ર જેવા, અને રમૂજી વાતચીતમાં નિપુણ હતી.
ન તત્પુણ્યં ન સા વિદ્યા ન તચ્છિલ્પં ન સા કલા। બાષ્કલેર્ન પુરેઽસ્યાથ નિવાસં પ્રતિગચ્છતિ
એ શહેરમાં એવું કોઈ પુણ્ય, વિદ્યા, કળા કે હુનર નથી જે બાષ્કલના શહેરમાં નિવાસ ન કરતું હોય.
ઉદ્યાનશતસંબાધં સમાજોત્સવમાલિનિ। અન્વિતે દનુમુખ્યૈશ્ચ સર્વૈરંતકવર્જિતૈઃ
એ શહેરમાં સૈંકડો બાગો, ઉત્સવો અને મેળાઓથી ભરપૂર, તથા બધા મુખ્ય દાનવો (માત્ર તેમના અંતક સિવાય) વસતા હતા.
વીણાવેણુમૃદંગાનાં શબ્દૈઃ સર્વત્ર નાદિતે। સદા પ્રહૃષ્ટા દનુજા બહુરત્નોપશોભિતાઃ
વાંણા, વાંસળી અને મૃદંગના અવાજથી સર્વત્ર ગુંજતું, દાનવો હંમેશા આનંદિત અને અનેક રત્નોથી શોભાયમાન દેખાતા.
ક્રીડમાનાઃ પ્રદૃશ્યંતે મેરાવિવ યથામરાઃ। બ્રહ્મઘોષો મહાંસ્તત્ર દનુવૃદ્ધૈરુદીરિતઃ
ત્યાં દાનવો રમતાં જોવા મળતા, જેમ કે અમરાઓ મેરુ પર્વતે રમે છે; અને ત્યાં વૃદ્ધ દાનવો દ્વારા મહાન વેદઘોષ સંભળાતો હતો.
સાજ્યધૂમેન ચાગ્નીનાં વાયુના નષ્ટકિલ્બિષે। સુગંધધૂપવિક્ષેપ સુરભીકૃતમારુતે
અગ્નિમાંથી નીકળતા ઘીધૂમથી, પવન દ્વારા પાપો દૂર થઈ જાય છે અને સુગંધિત ધૂપના વિખેરવાથી હવા સુગંધિત બની જાય છે.
સુગંધિદનુજાકીર્ણે પુરે તસ્મિંસ્તુ બાષ્કલિ। ત્રૈલોક્યં તુ વશે કૃત્વા સુખેનાસ્તે સ દાનવઃ
એ સુગંધિત દાનવોથી ભરેલા બાષ્કલના શહેરમાં, એ દાનવ ત્રણેય લોકને પોતાના વશમાં કરીને આનંદથી રહે છે.
તત્રસ્થઃ પાલયન્નાસ્તે ત્રૈલોક્યં સચરાચરં। ધર્મજ્ઞશ્ચ કૃતજ્ઞશ્ચ સત્યવાદી જિતેંદ્રિયઃ
ત્યાં રહીને તે ત્રણેય લોક અને સર્વ ચરાચરનું પાલન કરે છે; તે ધર્મજ્ઞ, ઋણસ્વીકારક, સત્યવાદી અને ઇન્દ્રિયજિત છે.
સુદર્શઃ પૂર્વદેવાનાં નયાનયવિચક્ષણઃ। બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ દીનાનામનુકંપકઃ
તે સુંદર, પૂર્વદેવતાઓના માર્ગ-અમાર્ગને ઓળખનાર, બ્રાહ્મણપ્રેમી, આશ્રયદાતા અને દુઃખીજનો પર દયાળુ છે.
વેદમંત્રપ્રભૂત્સાહ સર્વશક્તિસમન્વિતઃ। ષાડ્ગુણ્યવિષયોત્સાહઃ સ્મિતપૂર્વાભિભાષિતઃ
તે વેદમંત્રોના પ્રભાવથી શક્તિશાળી, સર્વ શક્તિઓથી યુક્ત, રાજનીતિના છ ગુણોમાં ઉત્સાહી અને હંમેશા સ્મિત સાથે બોલનાર છે.
વેદવેદાંગતત્વજ્ઞો યજ્ઞયાજી તપોરતઃ। ન ચ દુઃશીલનિરતઃ સ સર્વત્રાવિહિંસકઃ
તે વેદ અને તેના અંગોનું તત્વ જાણે છે, યજ્ઞ કરે છે, તપસ્યામાં તત્પર છે, કદી દુશ્ચરિત્રમાં લાગતો નથી અને સર્વત્ર અહિંસક છે.
માન્યમાનયિતા શુદ્ધઃ સુમુખઃ પૂજ્યપૂજકઃ। સર્વાર્થવિદનાધૃષ્યઃ સુભગઃ પ્રિયદર્શનઃ
તે માન આપતો અને પામતો, શુદ્ધ, પ્રસન્નમુખ, પૂજ્ય અને પૂજક, સર્વ હિત જાણનાર, અજેય, સૌભાગ્યશાળી અને સૌમ્ય દેખાવાળો છે.
બહુધાન્યો બહુધનો બહુયાનશ્ચ દાનવઃ। ત્રિવર્ગસાધકો નિત્યં ત્રૈલોક્યે વરપૂરુષઃ
તે દાનવ પાસે ધાન્ય, ધન અને વાહનોની કોઈ કમી નહોતી; તે હંમેશાં ધર્મ, અર્થ અને કામ – જીવનના ત્રણ મુખ્ય લક્ષ્યો – સિદ્ધ કરતો, અને ત્રણેય લોકમાં શ્રેષ્ઠ પુરુષ ગણાતો.
સ્વપુરીનિલયો નિત્યં દેવદાનવદર્પહા। સ ચૈવં પાલયામાસ ત્રૈલોક્યે સકલાઃ પ્રજાઃ
તે હંમેશાં પોતાની જ નગરીમાં રહેતો અને દેવો તથા દાનવોના અહંકારને તોડી નાખતો; એ રીતે તેણે ત્રણેય લોકની પ્રજાનો સંરક્ષણ કર્યું.
નાધમઃ કશ્ચિદપ્યાસ્તે તસ્મિન્રાજનિ દાનવે। દીનો વા વ્યધિતો વાપિ અલ્પાયુર્વાથ દુઃખિતઃ
તે દાનવ રાજાના શાસનમાં કોઈ પણ દાનવ ન તો નીચ હતો, ન ગરીબ, ન બીમાર, ન ટૂંકા આયુષ્યવાળો કે દુઃખી.
મૂર્ખો વા મંદરૂપો વા દુર્ભગો વા નિરાકૃતઃ। એવં યુતં તં વિમલૈર્ગુણૌઘૈર્દૃષ્ટ્વા ચ મત્વા ચ નિવિષ્ટબુદ્ધિં
કોઈ મૂર્ખ, ભયાનક દેખાવાળો, દુર્ભાગી કે ત્યાગાયેલો ન હતો; એ દાનવ રાજા શુદ્ધ ગુણોથી યુક્ત અને સ્થિર મનવાળો હતો, એમ સૌએ જોયું અને સમજ્યું.
પ્રસાદયન્દૈત્યવરં મહાત્મા પુરંદરસ્તં તુ દનુપ્રધાનં। તેજોયુક્તં દાનવં તં તપંતમિવ ભાસ્કરં
મહાન આત્માવાળા પુરંદરે એ દાનવોના મુખ્યને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, જે તેજસ્વી અને તપસ્વી હતો, જાણે સૂર્ય સમાન.
ત્રૈલોક્યધારણે શક્તં વિસ્મિતઃ સોઽભવત્તદા। ઇંદ્રં પુરાગતં દૃષ્ટ્વા દાનવેંદ્રાય પાર્થિવ
ત્રણેય લોકને સંભાળવાની તેની શક્તિ જોઈને ઇન્દ્ર આશ્ચર્યચકિત થયો અને, રાજા, એ દાનવોના રાજાને જોવા માટે એ પહેલાં જ આવી ગયો.
ઇદમૂચુસ્તદાગત્વા દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ। આશ્ચર્યમિતિ વૈ કૃત્વા ઇંદ્રોભ્યેતિ પુરીં તવ1.30.
પછી યુદ્ધમાં પરાક્રમી દાનવો બોલ્યા: 'આ તો અદ્ભુત છે – ઇન્દ્ર પોતે તમારી નગરી તરફ આવી રહ્યો છે.'
એકાકી દ્વિજમુખ્યેન વામનેન સહ પ્રભો। અસ્માભિર્યદનુષ્ઠેયં સાંપ્રતં નો વદસ્વ રાટ્
પ્રભુ, હવે આપ અમને કહો કે, અમે બધા, એકલા અને વામન નામના શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ સાથે, શું કરવું જોઈએ.
દાનવાનબ્રવીત્સર્વાન્પુરે તિષ્ઠત સંકુલં। પ્રવેશ્યતાં દેવરાજઃ પૂજ્યઃ સ તુ મમાદ્ય વૈ
તેણે બધા દાનવોને કહ્યું: 'તમારે નગરીમાં જ ભેગા રહીને રહેવું; દેવરાજને અંદર આવવા દો, કારણ કે આજે હું તેને સન્માન આપવાનો છું.'
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વામનઃ સ ચ વાસવઃ। આગતૌ દનુનાથેન પ્રેમ્ણા ચૈવાવલોકિતૌ
એ જ સમયે વામન અને વાસવ ત્યાં આવ્યા અને દાનવોના રાજાએ પ્રેમપૂર્વક બંનેને જોયા.
કૃતાર્થં મન્યતાત્માનં પ્રણિપાતપુરઃસરમ્। ઉવાચ વચનં રાજા દાનવાનાં ધુરંધરઃ
પોતાને પૂર્ણ થયો એમ માની, નમ્રતાપૂર્વક દાનવોના ભારવાહક એ રાજાએ આ રીતે વચન કહ્યું.
અદ્ય વૈ ત્રિષુ લોકેષુ નાસ્તિ ધન્યતરો મયા। યોહં શ્રિયાવૃતઃ શક્રં પશ્યામિ ગૃહમાગતમ્
આજે ત્રણેય લોકમાં મારે કરતાં વધુ ધન્ય બીજું કોઈ નથી; હું, જે સૌભાગ્યથી ઘેરાયેલો છું, આજે શક્રને મારા ઘરે આવતો જોઈ રહ્યો છું.
અર્થિત્વકામ્યયા યસ્તુ મામયં યાચયિષ્યતિ। ગૃહાગતસ્ય તસ્યાહં દાસ્યે પ્રાણાનપિ ધ્રુવમ્
જે કોઈ પણ, ઈચ્છા કે જરૂરિયાતથી, મારા ઘરે આવીને કંઈક માંગશે, તેને હું નિશ્ચયે મારી જાત પણ આપી દઈશ.
દારાન્પુત્રાંસ્તથાગારં ત્રૈલોક્યે કા કથા મમ। આગત્ય સંમુખં તસ્ય અંકમાનીય સાદરમ્
ત્રણેય લોકમાં મને પત્ની, સંતાન કે ઘરથી શું કામ? જ્યારે એ મારા સામે આવીને બેઠો ત્યારે મેં તેને સન્માનપૂર્વક મારી ગોદમાં બેસાડ્યો.