હંસસારસયુક્તેન કિંકિણીજાલમાલિના।। વિમાનેનાપ્સરોભિશ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરૈર્વૃતઃ
હંસ અને સારસથી ઘેરાયેલ, ઘંટડીના જાળથી શોભિત, અપ્સરાઓ સાથે વિમાનમાં, સિદ્ધો અને વિદ્યા ધરાવનારાઓથી ઘેરાયેલ,
વિચરેત્પિતૃભિઃ સાર્ધં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્।। અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રત્નાચલમનુત્તમમ્
પિતૃઓ સાથે સૃષ્ટિના અંત સુધી વિહાર કરે છે; હવે હું શ્રેષ્ઠ રત્ન-પર્વતનું વર્ણન કરું છું.
મુક્તાફલસહસ્રેણ પર્વતસ્સ્યાદનુત્તમઃ।। મધ્યમઃ પંચશતિકસ્ત્રિશતેનાધમઃ સ્મૃતઃ
હજાર મુક્તા વડે બનેલો પર્વત શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; પાંચસો મુક્તા વડે મધ્યમ અને ત્રણસો મુક્તા વડે નીચો કહેવાય છે.
ચતુર્થાંશેન વિષ્કંભ પર્વતાઃ સ્યુઃ સમન્તતઃ।। પૂર્વેણ વજ્રગોમેદૈર્દક્ષિણેનેંદ્રનીલકૈઃ
પર્વતો ચારે બાજુ ચોથા ભાગમાં બનાવા; પૂર્વમાં વજ્ર અને ગોમેદથી, દક્ષિણમાં ઈન્દ્રનીલથી.
પુષ્યરાગૈર્યુતઃ કાર્યો વિદ્વદ્ભિર્ગંધમાદનઃ।। વૈડૂર્યવિદ્રુમૈઃ પશ્ચાત્સંમિશ્રો વિપુલાચલઃ
પંડિતોએ પુષ્પરાગ અને સુગંધિત વસ્તુઓથી બનાવવો; પશ્ચિમમાં વૈડૂર્ય અને વિદ્રુમથી મિશ્રિત વિશાળ પર્વત રચવો.
પદ્મરાગૈઃ સ સૌવર્ણૈરુત્તરેણાપિ વિન્યસેત્।। ધાન્યપર્વતવત્સર્વમત્રાપિ પરિકલ્પયેત્
ઉત્તર તરફ પદ્મરાગ અને સોનાથી શોભાવવો; અહીં પણ બધું ધાનના પર્વતની જેમ જ ગોઠવવું.
તદ્વદાવાહનં કૃત્વા વૃક્ષાન્દેવાંશ્ચ કાંચનાન્।। પૂજયેત્પુષ્પગન્ધાદ્યૈઃ પ્રભાતે સ્યાદ્વિસર્જનમ્
એ જ રીતે આવાહન કરીને, સોનાના વૃક્ષો અને દેવતાઓ બનાવવા, તેમને ફૂલ, સુગંધ વગેરેથી પૂજા કરવી; સવારે વિસર્જન કરવું.
પૂર્વવદ્ગુરુઋત્વિગ્ભ્ય ઇમં મંત્રમુદીરયેત્।। યથા દેવગણાઃ સર્વે સર્વરત્નેષ્વવસ્થિતાઃ
પહેલાની જેમ ગુરુ અને યજ્ઞકર્તાઓને આ મંત્ર બોલવો: 'જેમ બધા દેવતાઓ સર્વ રત્નોમાં સ્થિત છે,'
ત્વં ચ રત્નમયો નિત્યમતઃ પાહિ મહાચલ।। યસ્માદ્રત્નપ્રદાનેન તુષ્ટિમેતિ જનાર્દનઃ
'અને તું સદા રત્નમય છે, તેથી, મહાપર્વત, અમને રક્ષા કર; કેમ કે રત્નદાનથી જનાર્દન પ્રસન્ન થાય છે,'
પૂજામંત્રપ્રસાદેન તસ્માન્નઃ પાહિ પર્વત।। અનેન વિધિના યસ્તુ દદ્યાદ્રત્નમયં ગિરિમ્
'પૂજા મંત્રના પ્રસાદથી, પર્વત, અમને રક્ષા કર; અને જે આ રીતથી રત્નમય પર્વત અર્પણ કરે છે,'
સ યાતિ વૈષ્ણવં લોકમમરેશ્વરપૂજિતઃ।। યાવત્કલ્પશતં સાગ્રં વસેત્તત્ર નરાધિપ
તે અમરેશ્વર દ્વારા પૂજિત વૈષ્ણવ લોકને પામે છે; અને મનુષ્યોનો રાજા ત્યાં પૂરા શતકલ્પ સુધી વસે છે.
રૂપારોગ્યગુણોપેતઃ સપ્તદ્વીપાધિપો ભવેત્।। બ્રહ્મહત્યાદિકં કિંચિદત્રામુત્રાથવા કૃતમ્
સૌંદર્ય, આરોગ્ય અને ગુણોથી યુક્ત થઈ, તે સાત દ્વીપનો અધિપતિ બને છે; અહીં કે અન્યત્ર બ્રાહ્મણહત્યા વગેરે જે પણ પાપ કર્યાં હોય,
તત્સર્વં નાશમાયાતિ ગિરિર્વજ્રાહતો યથા।। અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ રૌપ્યાચલમનુત્તમમ્
આ બધું વીજળીના આઘાતથી પર્વત નાશ પામે છે તેમ નાશ પામે છે. હવે હું શ્રેષ્ઠ ચાંદીના પર્વતનું વર્ણન કરું છું.
યત્પ્રદાનાન્નરો યાતિ સોમલોકં નરોત્તમ।। દશભિઃ પલસાહસ્રૈરુત્તમો રજતાચલઃ
જેના દાનથી મનુષ્ય સોમલોકમાં પહોંચે છે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, શ્રેષ્ઠ ચાંદીનો પર્વત દસ હજાર પલથી બનેલો છે.
પંચભિર્મધ્યમઃ પ્રોક્તસ્તદર્ધેનાધમઃ સ્મૃતઃ।। અશક્તો વિંશતેરૂર્દ્ધ્વં કારયેચ્છક્તિતઃ સદા
પાંચ હજાર પલનો મધ્યમ કહેવાય છે અને તેના અર્ધથી નીચો માનવામાં આવે છે. જો કોઈને વીસથી વધુ બનાવવું શક્ય ન હોય, તો જેટલું શક્ય હોય તેટલું હંમેશા કરવું.
વિષ્કંભપર્વતાંસ્તદ્વત્તુરીયાંશેન કલ્પયેત્।। પૂર્વવદ્રાજતાન્કુર્યાન્મંદરાદીન્વિધાનતઃ
વિષકંભ પર્વતો પણ એ જ રીતે ચોથી ભાગથી બનાવવા જોઈએ. પહેલાંની જેમ ચાંદીના મન્દર અને અન્ય પર્વતો નિયમ મુજબ બનાવવાં.
કલધૌતમયાંસ્તદ્વલ્લોકેશાન્કારયેદ્બુધઃ।। બ્રહ્મવિષ્ણ્વર્કવાન્કાર્યો નિતંબોત્ર હિરણ્મયઃ
એ જ રીતે, બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ કલધૌત ચાંદીથી લોકેશો બનાવવા જોઈએ. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને સૂર્ય અહીં સંપૂર્ણ સોનાથી બનાવવાં.
રાજતં સ્યાત્તદન્યેષાં પર્વતાંના ચ કાંચનમ્।। શેષં ચ પૂર્વવત્કુર્યાદ્ધોમજાગરણાદિકમ્
અન્ય પર્વતો માટે ચાંદી જ વાપરવી, સોનું નહીં. બાકી બધું પહેલાંની જેમ બનાવવું, ધૂમ, જાગરણ વગેરે પણ.
દદ્યાત્તદ્વત્પ્રભાતે તુ ગુરવે રૌપ્યપર્વતમ્।। વિષ્કંભશૈલાનૃત્વિગ્ભ્યઃ પૂજ્ય વસ્ત્રવિભૂષણૈઃ
પ્રભાતે એ જ રીતે ગુરુને ચાંદીનો પર્વત આપવો. વિષકંભ પર્વતો ઋત્વિજોને આપવાં, કપડાં અને આભૂષણોથી સન્માન કરવું.
ઇમં મંત્રં પઠન્દદ્યાદ્દર્ભપાણિર્વિમત્સરઃ।। પિતૄણાં વલ્લભં યસ્માદિન્દોર્વા શંકરસ્ય ચ
આ મંત્ર બોલતા, દર્ભ હાથમાં લઈને અને ઈર્ષ્યા વગર આપવું: 'પિતૃઓ, સોમ અને શંકર માટે આ પ્રિય છે.'
રજતં પાહિ તસ્માન્નઃ શોકસંસારસાગરાત્।। ઇત્થં નિવેશ્ય યો દદ્યાદ્રજતાચલમુત્તમમ્
'હે ચાંદી, અમને દુઃખ અને સંસારના સાગરથી બચાવ.' જેમ કોઈ શ્રેષ્ઠ ચાંદીનો પર્વત સ્થાપિત કરે અને આપે—
ગવામયુતસાહસ્રફલમાપ્નોતિ માનવઃ।। સોમલોકે સગંધર્વૈઃ કિન્નરાપ્સરસાંગણૈઃ
તેને દસ હજાર ગાયોની બરાબર ફળ મળે છે. સોમલોકમાં તે ગંધર્વો, કિનર અને અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે રહે છે.
પૂજ્યમાનો વસેદ્વિદ્વાન્યાવદાભૂતસંપ્લવમ્।। અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ શર્કરાચલમુત્તમમ્
સન્માન પામતો, વિદ્વાન ત્યાં મહાપ્રલય સુધી રહે છે. હવે હું શ્રેષ્ઠ ખાંડના પર્વતનું વર્ણન કરું છું.
યસ્ય પ્રદાનાદ્વિષ્ણ્વર્કરુદ્રાસ્તુષ્યંતિ સર્વદા।। અષ્ટભિઃ શર્કરાભારૈરુત્તમઃ સ્યાન્મહાચલઃ
જેના દાનથી વિષ્ણુ, સૂર્ય અને રુદ્ર હંમેશા પ્રસન્ન થાય છે. આઠ ખાંડના ભારથી મહાપર્વત શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
ચતુર્ભિર્મધ્યમઃ પ્રોક્તો ભારાભ્યામધમઃ સ્મૃતઃ।। ભારેણ ચાર્દ્ધભારેણકુર્યાદ્યઃ સ્વલ્પવિત્તવાન્
મધ્યમ ચાર ભારથી કહેવાય છે, અને બે ભારથી નીચો ગણાય છે. જેની પાસે ઓછું ધન હોય, તે એક અથવા અર્ધા ભારથી પણ બનાવી શકે.
વિષ્કંભપર્વતાન્કુર્યાત્તુરીયાંશેન માનવઃ।। ધાન્યપર્વતવત્સર્વં હૈમાંબરસુસંયુતમ્
મનુષ્યએ વિષકંભ પર્વતો ચોથી ભાગથી બનાવવાં. બધું ધાન્ય પર્વતની જેમ, સોનાના વસ્ત્રોથી સુશોભિત કરવું.
મેરોરુપરિતઃ સ્થાપ્યં હૈમં તત્ર તરુત્રયમ્।। મંદારઃ પારિજાતશ્ચ તૃતીયઃ કલ્પપાદપઃ
મેરુ ઉપર ત્રણ સોનાના વૃક્ષો મૂકવા: મન્દાર, પારિજાત અને ત્રીજું કલ્પવૃક્ષ.
એતદ્વૃક્ષત્રયં મૂર્ધ્નિ સર્વેષ્વપિ નિવેશયેત્।। હરિચંદનસંતાનૌ પૂર્વપશ્ચિમભાગયોઃ
આ ત્રણેય વૃક્ષો બધાની ચોટી પર મૂકવા, અને પૂર્વ-પશ્ચિમ બાજુ પર હરિચંદન અને ચંપા વૃક્ષો.
નિવેશ્યૌ સર્વશૈલેષુ વિશેષાચ્છર્કરાચલે।। મંદરે કામદેવસ્તુ પ્રત્યગ્વક્ત્રઃ સદા ભવેત્
આ બધાં વૃક્ષો દરેક પર્વત પર, ખાસ કરીને ખાંડના પર્વત પર મૂકવા. મન્દાર પર કામદેવ હંમેશા પશ્ચિમ તરફ મુખ રાખે.
ગંધમાદનશૃંગે તુ ધનદઃ સ્યાદુદઙ્મુખઃ।। પ્રાઙ્મુખો વેદમૂર્ત્તિસ્તુ હંસઃ સ્યાદ્વિપુલાચલે૨૦૦ 1.21.
ગંધમાદનની શિખર પર ધનદેતા ઉત્તર તરફ મુખ રાખે. વિપુલ પર્વત પર વેદરૂપ હંસ પૂર્વ તરફ મુખ રાખે.