એવમુક્તસ્તદા ક્રોધાત્પ્રવૃદ્ધઃ સહસાચલઃ। સૂર્યાચંદ્રમસોર્માર્ગં રોદ્ધુમિચ્છન્પરંતપ
આવી વાત સાંભળીને, પર્વત એકાએક ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો અને શત્રુઓને દહન કરનાર સૂર્ય-ચંદ્રના માર્ગને અટકાવવાનો ઇરાદો કર્યો.
તતો હિ દેવાઃ સહિતાસ્તુ સર્વે સેંદ્રાઃ સમાગમ્ય મહાદ્રિરાજમ્। નિવારયામાસુરથોત્પતંતં ન વૈ સ તેષાં વચનં ચકાર
પછી બધા દેવતાઓ, ઇન્દ્ર સહિત, એકઠા થયા અને ઉછળતા મહાપર્વતરાજને અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો; પણ તેણે એમના શબ્દોનું માન્યું નહીં.
તતો હિ જગ્મુર્મુનિમાશ્રમસ્થં તપસ્વિનાં ધર્મવતાં વરિષ્ઠમ્। અગસ્ત્યમત્યદ્ભુતદીપ્તવીર્યં તં ચાર્યમૂચુઃ સહિતાઃ સુરાસ્તે
પછી તેઓ મહાન તપસ્વી, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ એવા, અદ્ભુત તેજવાળા અગસ્ત્યના આશ્રમમાં ગયા; અને બધા દેવોએ સાથે મળીને તેમને વિનંતી કરી.
દેવા ઊચુઃ। સૂર્યાચંદ્રમસોર્માર્ગં નક્ષત્રાણાં ગતિં તથા। શૈલરાડાવૃણોત્યેષ વિંધ્યઃ ક્રોધવશાનુગઃ૧૫૦ 1.19.
દેવોએ કહ્યું: 'વિંધ્ય ગુસ્સામાં આવીને સૂર્ય-ચંદ્રના માર્ગને અને તારાઓની ગતિને પણ અટકાવે છે.'
તં નિવારયિતું શક્તો નાન્યઃ કશ્ચિન્મુનીશ્વર। તચ્છ્રુત્વા વચનં વિપ્રઃ સુરાણાં શૈલમભ્યગાત્
'હે મુનિશ્રેષ્ઠ, તેને રોકવાની તાકાત બીજામાં નથી.' દેવતાઓના આ શબ્દો સાંભળીને, ઋષિ પર્વત પાસે ગયા.
સોભિગમ્યાબ્રવીદ્વિંધ્યં સાદરં સમુપસ્થિતમ્। માર્ગમિચ્છામ્યહં દત્તં ભવતા પર્વતોત્તમ
તેઓ નજીક જઈને, હાજર વિંધ્યને આદરપૂર્વક કહ્યું: 'હે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે જે માર્ગ આપ્યો છે, એ મને જોઈએ છે.'
દક્ષિણામભિગંતાસ્મિ દિશં કાર્યેણ કેનચિત્। યાવદાગમનં મે સ્યાત્તાવત્ત્વં પ્રતિપાલય
'મારે કોઈ કામ માટે દક્ષિણ દિશામાં જવું છે. હું પાછો ન આવું ત્યાં સુધી, તમે રાહ જોવી.'
નિવૃત્તે મયિ શૈલેંદ્ર તતો વર્ધસ્વ કામતઃ। પુલસ્ત્ય ઉવાચ। અદ્યાપિ દક્ષિણાદ્દેશાદ્વારુણિર્ન નિવર્તતે
'હે પર્વતરાજ, જ્યારે હું પાછો આવું, ત્યારે પછી તમારે ઇચ્છા મુજબ વધવું.' પુલસ્ત્યએ કહ્યું: આજેય દક્ષિણ પ્રદેશ અવિરત વરુણીથી ભરેલો છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યથા વિન્ધ્યો ન વર્ધતે। અગસ્ત્યસ્ય પ્રભાવેણ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
આ બધું મેં તમને કહી દીધું—કેમ વિંધ્ય અગસ્ત્યની શક્તિથી વધતો નથી, જેમ તમે મને પૂછ્યું હતું.
કાલેયાસ્તુ યથા રાજન્સુરૈઃ સર્વૈર્નિષૂદિતાઃ। અગસ્ત્યદ્વારમાસાદ્ય તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
જેમ કાલેયો બધા દેવતાઓ દ્વારા અગસ્ત્યના દ્વાર પર પહોંચી નાશ પામ્યા, એ વાત પણ હવે હું તમને કહું છું, રાજા.
ત્રિદશાનાં વચઃ શ્રુત્વા મૈત્રાવરુણિરબ્રવીત્। કિમર્થં સમુપાયાતા વરં મત્તઃ કિમિચ્છથ
દેવતાઓના શબ્દો સાંભળીને, મૈત્રાવરુણીએ કહ્યું: 'તમે શા માટે આવ્યા છો? મને શું આશીર્વાદ જોઈએ છે?'
એવમુક્તાસ્તદા તેન દેવાસ્તં મુનિમબ્રુવન્। ઇચ્છામ એકં વરમદ્ભુતં વયં પિબાર્ણવં દેવમુને મહાત્મન્
તેમના આ રીતે પૂછતાં, દેવોએ મુનિને કહ્યું: 'હે દેવમુનિ, હે મહાત્મા, અમને એક અદ્ભુત આશીર્વાદ જોઈએ છે—અમને મહાસમુદ્ર પીવા દો.'
એવં ત્વયેચ્છેમ કૃતે મહર્ષે મહાર્ણવં પીયમાનં સમગ્રમ્। તતો વિહન્યામ ચ સાનુબંધં કાલેયસંજ્ઞં સુરવિદ્વિષાં બલમ્
'હે મહર્ષિ, જો તમે આ કરો અને આખો મહાસાગર પી જાવ, તો પછી અમે દેવદ્રોહી એવા કાલેયો અને તેમના સંબંધીઓને નાશ કરીશું.'
ત્રિદશાનાં વચઃ શ્રુત્વા તથેતિ મુનિરબ્રવીત્। કરિષ્યે ભવતાં કામં લોકાનાં સુખકારકમ્
દેવતાઓના શબ્દો સાંભળીને, મુનિએ કહ્યું: 'તથાસ્તુ. હું તમારો એ ઇચ્છિત કાર્ય કરીશ, જે સર્વ લોકોએ સુખ આપે છે.'
એવમુક્ત્વા તતોઽગચ્છત્સમુદ્રં નિધિમંભસામ્। તપઃસિદ્ધૈશ્ચ મુનિભિઃ સાર્ધં દેવૈશ્ચ સુવ્રત
આ રીતે કહ્યા પછી, તે મહાન પુરુષ તપસ્વી ઋષિઓ અને દેવતાઓ સાથે પાણીના ખજાનાં સમુદ્ર તરફ ગયા.
મનુષ્યોરગગંધર્વા યક્ષાઃ કિંપુરુષાસ્તથા। અનુજગ્મુર્મહાત્માનં દ્રષ્ટુકામાસ્તદદ્ભુતમ્
માનવો, સાપો, ગંધર્વો, યક્ષો અને કિમ્પુરુષો એ મહાત્માને, એ અદ્ભુત ઘટના જોવા માટે, પાછળથી ગયા.
તતોઽભ્યપશ્યત્સહિતઃ સમુદ્રં ભીમનિઃસ્વનમ્। નૃત્યંતમિવ ચોર્મીભિર્વલ્ગંતમિવ વાયુના
પછી તેઓએ મળીને ભયાનક ગર્જનાવાળો સમુદ્ર જોયો, જે તરંગોથી નૃત્ય કરતો અને પવનથી ઉછળતો જણાતો હતો.
હસંતમિવ ફેનૌઘૈઃ સ્ખલંતં કંદરેષુ ચ। નાનાગ્રાહસમાકીર્ણં નાનાદ્વિજગણૈર્યુતમ્
ફેનના ઢગલાંથી હસતો, નાળાઓમાં લપસી પડતો, વિવિધ જળચર પ્રાણીઓ અને અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ભરેલો એ સમુદ્ર દેખાતો હતો.
અગસ્ત્યસહિતા દેવાઃ સગંધર્વમહોરગાઃ। ઋષયશ્ચ મહાભાગાઃ સમાસેદુર્મહોદધિમ્
અગસ્ત્ય સાથે દેવતાઓ, ગંધર્વો, મહાન સાપો અને મહાન ભાગ્યશાળી ઋષિઓ એ મહાસમુદ્ર પાસે બેઠા.
સમુદ્રં સ સમાસાદ્ય વારુણિર્ભગવાનૃષિઃ। ઉવાચ સહિતાન્દેવાનૃષીંસ્તાંસ્તુ સમાગતાન્
સમુદ્ર પાસે પહોંચી, ભગવાન વારુણી ઋષિએ ત્યાં ભેગા થયેલા દેવતાઓ અને ઋષિઓને કહ્યું.
પાતુકામઃ સમુદ્રં ચ અગસ્ત્ય ઋષિસત્તમઃ। એષ લોકહિતાર્થાય પિબામિ વરુણાલયમ્
સમુદ્રની રક્ષા કરવા ઇચ્છતા મહાન ઋષિ અગસ્ત્યએ કહ્યું: 'લોકોની ભલાઈ માટે હું વરુણનું નિવાસ સ્થાન પી જઈશ.'
ભવતાં યદનુષ્ઠેયં તચ્છીઘ્રં સંવિધીયતામ્। એતાવદુક્ત્વા વચનં મૈત્રાવરુણિરગ્રતઃ
'તમારે જે કરવાનું હોય, તે જલદી કરી લો,' એમ કહીને મેઇત્રાવરુણી આગળ વધ્યા.
સમુદ્રમપિબત્ક્રુદ્ધસ્સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ। પીયમાનં સમુદ્રં તુ દૃષ્ટ્વા દેવાઃ સવાસવાઃ
કૃધ્ધ થઈને, તેમણે બધાં લોકોએ જોતા જોતા સમુદ્ર પી ગયો; અને સમુદ્ર પીવામાં આવતો જોઈને, દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર,
વિસ્મયં પરમં જગ્મુસ્સ્તુતિભિશ્ચાપ્યપૂજયન્। ત્વં નસ્ત્રાતા વિધાતા ચ લોકાનાં લોકભાવનઃ। ત્વત્પ્રસાદાત્સમુત્સેધમુપગચ્છેત્સમં જગત્
અતિ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા અને સ્તુતિઓથી તેમનો સન્માન કર્યો: 'તમે અમારા રક્ષક અને સર્જનહાર છો, જગતના પોષક છો; તમારી કૃપાથી સમગ્ર જગત શ્રેષ્ઠ સ્થિતિ પામે છે.'
સંપૂજ્યમાનસ્ત્રિદશૈર્મહાત્મા ગંધર્વમુખ્યેષુ નદત્સુ ચૈવ। દિવ્યૈશ્ચ પુષ્પૈરવકીર્યમાણો મહાર્ણવં નિઃસલિલં ચકાર
ત્રણલોકના દેવતાઓએ મહાત્માને પૂજ્યા, ગંધર્વોના ગીત અને દૈવી પુષ્પોની વર્ષા વચ્ચે, તેમણે મહાસમુદ્રને પાણી વિના કરી દીધો.
દૃષ્ટ્વા કૃતં નિઃસલિલં મહાર્ણવં સુરાઃ સમસ્તાઃ પરમપ્રહૃષ્ટાઃ। પ્રગૃહ્ય દિવ્યાનિ વરાયુધાનિ તાન્દાનવાન્જઘ્નુરદીનસત્ત્વાઃ
મહાસમુદ્ર સુકાઈ ગયો તે જોઈને, બધા દેવતાઓ ખૂબ જ ખુશ થયા; દૈવી શસ્ત્રો લઈને, નિર્ભય બની દાનવોને માર્યા.
તે વધ્યમાનાસ્ત્રિદશૈર્મહાત્મભિર્મહાબલૈર્વેગયુતૈર્નદદ્ભિઃ। ન સેહિરે વેગવતાં મહાત્મનાં વેગં તદા ધારયિતું દિવૌકસામ્
મહાન આત્માવાળા, શક્તિશાળી અને ઝડપી દેવતાઓએ જ્યારે દાનવોને માર્યા, ત્યારે દાનવો એ દેવતાઓની તાકાત સહન કરી શક્યા નહીં.
તે વધ્યમાનાસ્ત્રિદશૈર્દાનવા ભીમનિઃસ્વનાઃ। ચક્રુઃ સુતુમુલં યુદ્ધં મુહૂર્ત્તમિવ ભારત
દેવતાઓના હાથે મારાતા દાનવો ભયાનક ગર્જના સાથે થોડા સમય માટે ભારે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા, હે ભારત.
તે પૂર્વં તપસા દગ્ધા મુનિભિર્ભાવિતાત્મભિઃ। યતમાનાઃ પરં શક્ત્યા ત્રિદશૈર્વિનિષૂદિતાઃ
પહેલાં પવિત્ર મનવાળા ઋષિઓના તપથી દગ્ધ થયેલા એ દાનવો, ખૂબ પ્રયત્ન કરીને પણ, દેવતાઓ દ્વારા વિનાશ પામ્યા.
તે હેમનિષ્કાભરણાઃ કુંડલાંગદધારિણઃ। નિહતા બહ્વશોભંત પુષ્પિતા ઇવ કિંશુકાઃ
સોનેરી ગહનાં, કુંડળ અને કાંડા પહેરેલા એ મૃત દાનવો, ફૂલી આવેલા કિન્સુકના વૃક્ષો જેવા સુંદર લાગતા હતા.